امیدهای بربادرفته شیعیان عربستان
پربازدیدترین اخبار (شش ساعت اخیر)

پربازدیدترین اخبار (۲۴ ساعت اخیر)

پربازدیدترین اخبار (هفت روز اخیر)

عبور از وهابیت

- پیام آفتاب

پیام آفتاب
چهارشنبه 22 سنبله 1396

امیدهای بربادرفته شیعیان عربستان

دیده بان حقوق بشر در گزارش سالانه خود (سال ۲۰۱۲) نوشت پیروان دو طایفه شیعه و اسماعیلیه در عربستان از تبعیض های شدید رنج می برند. به گفته این سازمان بین المللی مدافع حقوق بشر هرکس از شیعیان به صورت علنی اعتقادات خود را بر زبان آورد، به خصوص در مکه و مدینه ممکن است بازداشت شود. این سازمان در گزارش سالانه خود اعلام کرد تبعیض رسمی علیه شیعیان شامل فعالیت های دینی و تربیتی و حتی سیستم های قضائی می شود. مقامات حکومتی به عمد شیعیان را از بعضی از مشاغل عمومی کنار زده و مخالف ابراز علنی مذهبشان هستند؛ سؤالی که در اینجا مطرح می شود این است که رابطه شیعیان با حاکمان سعودی چگونه است؟ انضمام احساء و قطیف ۱۲ آوریل ۱۹۱۳ بود که آل سعود الهفوف (مرکز ولایت احساء) را بعد از یک مقاومت ضعیف که مورد حمایت ترکیه نیز بود، اشغال کرد. موضع گیری بزرگ ترین مجتهد شیعی یعنی شیخ موسی بو خمسین و تعداد دیگری از شخصیت های منطقه مبنی بر عدم مقاومت، نقش تعیین کننده ای در پیروزی سریع عبدالعزیز آل سعود داشت. او بعد از پیروزی توافقی را با رهبران شیعه امضا کرد که به موجب آن آزادی دینی اهالی و امنیت و مساوات آنها را تأمین و در مقابل آنها نیز ارادتشان را به خاندان آل سعود ابراز کنند و تابع دولت جدید باشند. به دنبال اشغال الهفوف، عبدالعزیز آل سعود گروهی ۱۰نفری به رهبری ابن سویلم را به قطیف فرستاد تا برای ورود مسالمت آمیز به آنجا گفت وگو کنند. مرجعیت دینی و رهبری سیاسی قطیف بین مقاومت و جلوگیری از خونریزی و در نتیجه تسلیم شدن، تردید داشتند تا اینکه شیخ علی ابوعبدالکریم الخنیزی که مخالف مقاومت بود و می گفت نباید خونی ریخته شود، موضوع را فیصله داد. به این ترتیب شاهزاده عبدالرحمان بن سویلم فرستاده ابن سعود به قطیف موفق شد در تاریخ ۱۵ می ۱۹۱۳ این منطقه را نیز تصرف کند. تصرف دو بخش احساء و قطیف که دارای وسعت جغرافیایی و ثروت های زیادی (حتی قبل از اکتشاف نفت) بودند، قدرت جدیدی به دولت تازه تأسیس عربستان سعودی داد. نیروهای حامی ترک که در این دو منطقه مستقر بودند، مجبور به ترک آنجا از طریق دریا شدند. ابن سعود سعی کرد با آشتی و دعوت به همزیستی مسالمت آمیز تمایل منطقه را متوجه خود کند. او همچنین توافقاتی را امضا کرد که به موجب آن نباید به اعتقادات اهالی خدشه ای وارد می شد یا امنیت آنها مورد تعرض قرار می گرفت. ابن سعود بعدها شیخ علی الخنیزی را به عنوان قاضی کبیر منطقه تعیین کرد و او به صورت مساوی بین شیعیان و اهل تسنن قضاوت می کرد. ابتکار عملی که با روش و مذهب افراطی وهابی کاملاً در تناقض بود. تبار شیعیان عربستان و حضورشان در شرق شبه جزیره به اواخر قرن سوم هجری برمی گردد. یعنی زمانی که قرمطی های وابسته به فرقه اسماعیلیه بر این منطقه مسلط شدند. این منطقه در گذشته تحت عنوان بحرین شناخته می شد. امروزه سه منطقه بحرین، قطیف و احساء از مهم ترین مراکز شیعیان در شبه جزیره عربستان به شمار می روند. جمعیت شیعیان عربستان به حدود ۱۵ درصد از کل جمعیت این کشور می رسد. جمعیت عربستان در سال ۲۰۱۵ حدود ۳۱ میلیون نفر برآورد شد. شهروندان سعودی بیش از ۲۰ میلیون نفر از این جمعیت را تشکیل می دهند. شیعیان در سایر مناطق از جمله مدینه، عسیر، جیزان، نجران (در جنوب) و جده، ینبع (در غرب) ساکن هستند و گرایش اصلی شان امامیه (اثنی عشری) و پس از آن اسماعیلیه و زیدیه است. نفت پس از کشف نفت در عربستان سعودی در می ۱۹۳۳، پادشاه در فرمانی ملوکانه به شرکت استاندارد اویل کالیفرنیای آمریکا امتیاز کاوش برای نفت در منطقه الشرقیه را واگذار کرد. این اتفاق شروع یک سری تحولات ریشه ای در عربستان بود به گونه ای که نفوذ اقتصادی و سیاسی ایالات متحده را بر این کشور بسط داد. کشف نفت پیامدهای مهمی در داخل عربستان داشت و تغییرات اقتصادی و اجتماعی مهمی را از جمله در منطقه الشرقیه به وجود آورد. صنعت تازه متولدشده نفت تعداد زیادی از ساکنان محلی و سایر مناطق عربستان را به خود جلب کرد. با تبدیل عربستان به یکی از مهم ترین منابع انرژی در جهان، ساختار اجتماعی - طبقاتی و مدرن این کشور نیز شروع شد. هم زمان تشکل های کارگری سیاسی و جدیدی به وجود آمد که دیگر مانند گذشته تابع وابستگی ها و باورهای سنتی قبایلی و قدیم نبود. آنها روابط اجتماعی جدیدی را شکل می دادند که مبتنی بر منافع مشترک صرف نظر از خصوصیت های قبایلی و طایفه ای افراد بود. نخستین اعتصاب کارگران در منطقه الشرقیه سال ۱۹۴۴ اتفاق افتاد. کارگران خواسته های صنفی و سندیکایی خود را مطرح کردند. نخستین کمیته کارگری در سال ۱۹۵۲ شکل گرفت و کوشید خود را به عنوان نماینده کارگران شرکت استاندارد اویل معرفی کند. می سال ۱۹۵۶ تظاهرات کارگری دیگری علیه پایگاه نیروهای آمریکایی در ظهران به راه افتاد. این بار نیز شیعیان به صورتی فعال در کنار کارگران سعودی مشارکت داشتند و حتی تعدادی از آنها جزء رهبران و فعالان کارگری محسوب می شدند. وقتی یک تجمع گسترده در نیمه ژوئن ۱۹۵۶ در یکی از مزارع قطیف تشکیل شد و رهبران کارگران در آن اقدام به ایراد سخنان آتشین کردند، نیروهای امنیتی به این تجمع یورش برده و تعداد زیادی از کارگران و روشنفکران حاضر در آن تجمع اعم از شیعه و سنی را بازداشت کردند. اعتراضات کارگری باز هم ادامه پیدا کرد و اوج آن در ۲۳ سپتامبر ۱۹۵۶ و در اثنای دیدار جمال عبدالناصر از عربستان سعودی بود. سال ۱۹۶۳ نیز دستگیری های گسترده ای صورت گرفت. یک بیانیه رسمی از طرف دولت منتشر شد و گفت گروهی شیعی را دستگیر کرده است که هدفشان ترویج تفکراتی ویرانگر و تعرض به امنیت دولت بوده است. بعد برای این افراد احکام سنگینی بین ۱۰ تا ۱۵ سال زندان بریده شد. اغلب این محکومان را شیعیان تشکیل می دادند. در جهان عرب، شیعیان نیز مانند ناسیونالیست ها، بعثی ها، کمونیست ها و ناصری ها، از ابتدای فعالیت های مخفی سیاسی نقش تعیین کننده ای داشتند. سال ۱۹۶۹ صدها نفر از مناطق مختلف عربستان (که شیعیان نیز نیمی از آنها را تشکیل می دادند) به بهانه کشف یک توطئه برای سرنگونی نظام بازداشت شدند. بعد معلوم شد بیشتر آنها نظامیان و افسران بودند و حتی یک شیعه نیز بینشان نبود. سال ۱۹۷۹ در ایران انقلاب شد و این موضوع دولت عربستان را نگران کرد. نوامبر سال ۱۹۷۹ برخوردهای خشونت باری بین شهروندان شیعه عربستان با نیروهای امنیتی روی داد که ده ها کشته و صدها بازداشتی به دنبال داشت. رهبران سیاسی شیعه نیز تحت پیگرد قرار گرفتند. رویکرد اصلاحات دهه ۸۰ فعالیت شیعیان رنگ دیگری به خود گرفت. آنها تلاش کردند نوعی مصالحه در پیش بگیرند، در انتخابات شرکت کنند و به تقویت جامعه مدنی روی آورند، بدون اینکه با قدرت حاکم برخوردی داشته باشند. آنها بارها خواسته های روشنی را برای حفظ وحدت ملی مطرح کردند و برای اینکه وابستگی شان را به وطن اثبات کنند، گفتند هدف شان تقویت یک جامعه مدنی است که در دولت مشارکت داشته باشد و درعین حال مانع احتکار قدرت و استبداد شود. سال ۱۹۳۳ پس از دیدار ملک فهد بن عبدالعزیز با چهار نفر از رهبران شیعه عربستان، آنها با دولت به یک تفاهم دست یافتند. به موجب این تفاهم، مخالفان به فعالیت های خود در خارج خاتمه دادند و در عوض به آنها اجازه داده می شد به وطن بازگردند، همچنین قرار شد زندانیان شیعه آزاد شوند. سال ۲۰۰۳ شیعیان طوماری با عنوان شرکای میهن به دولت دادند که در آن خواستار ضرورت تحقق حقوق کامل شهروندی برای خود شده بودند. آنها از دولت می خواستند حقوق شیعیان را به رسمیت بشناسد و بین ساکنان کشور مساوات برقرار کند. همچنین درخواست شده بود به تحریکات طایفه ای و اشکال گوناگون خشونت و نفرت پراکنی پایان داده شود. سال ۲۰۰۵ پس از به قدرت رسیدن ملک عبدالله ، او ابتکار عمل هایی را مطرح کرد که از شکاف های طایفه ای می کاست و شیعیان نیز وضعیت بهتری پیدا می کردند. او همچنین نشست های گفت وگوی ملی را ترتیب داد که تنوع طایفه ای در عربستان را به رسمیت می شناخت؛ شیعیان نیز به موازات آن در انتخابات شوراها شرکت کردند؛ اما همه این ابتکار عمل ها به زودی ناکام شد و جز پوسته ای از آنها باقی نماند. علت این امر را بعضی به ساختار خاندان حاکم بر عربستان و بعضی به نهادهای دینی نسبت می دادند که راه را بر هرگونه تغییری می بندد. یأس و سرخوردگی از اصلاحات به تدریج حالتی از خشم و نارضایتی را بین شیعیان به وجود آورد. سال ۲۰۰۹ شهر مدینه شاهد آشوب و درگیری هایی بود. این درگیری ها بین حجاج شیعه و افرادی از هیئت امربه معروف و نهی ازمنکر وابسته به نظام عربستان به وقوع پیوست. پس از آن نیروهای امنیتی وارد محله های شیعیان در مدینه شدند و ساکنان را ضرب وشتم و بازداشت کردند. به دنبال این حوادث موضع رسمی عربستان سعودی این بود که این کشور از مذهب اهل تسنن پیروی می کند و شیعیان منطقه الشرقیه باید به این موضوع احترام بگذارند. این درخواست خشم شیعیان را برانگیخت و موجب بروز تظاهراتی در قطیف، العوامیه و الصفوه شد. حمزه حسن ، یکی از نظریه پردازان سازمان انقلاب اسلامی، جنبش نجات در شبه جزیره را تشکیل داد. با تداوم درگیری ها، آیت الله نمر باقر النمر که دیدگاه های تند و شناخته شده ای داشت و مخالف روش اصلاح طلبانه بود، محبوبیت تازه ای پیدا کرد. سرانجام دولت دستور بازداشت النمر و طرفدارانش را صادر کرد و در شهر العوامیه حکومت نظامی برقرار شد. این اقدامات خشم شیعیان را باز هم شعله ورتر کرد. به گونه ای که دیگر بین جوانان کسی نمی توانست از شیوه های اصلاح طلبانه حرفی بزند. با وزش نسیم تغییرات در کشورهای مصر و تونس، شیعیان عربستان نیز به اعتراضاتشان شتاب دادند. این اعتراضات با افت وخیزهایی کماکان ادامه دارد. منبع: بی بی سی عربی

خبر در سایت اصلی


نیمه تاریک آمریکا

- پیام آفتاب
هشتگ:   

امیدهای

 | 

بربادرفته

 | 

شیعیان

 | 

عربستان

 |