نیکوس پولانزاس و نقش دولت
پربازدیدترین اخبار (شش ساعت اخیر)

پربازدیدترین اخبار (۲۴ ساعت اخیر)

جلریز در آتش و خون

- افغان پی پر

پربازدیدترین اخبار (هفت روز اخیر)

پیام آفتاب
شنبه 23 جدی 1396

نیکوس پولانزاس و نقش دولت

مه ۱۹۶۸ به تولد نسل جدیدی از فعالان سیاسی منجر شد که بعدها خود را در سمت چپ طیف سیاسی یا در برخی از کشورها در احزاب کمونیست یافتند. تحول حزب کمونیست ایتالیا (PCI) از این منظر بسیار جالب توجه است. پس از بسیج اجتماعی عظیم، در میان دیگر دانشجویان و کارگران فلزکاری در سال های ۱۹۶۸ ۱۹۶۹، بخش های محلی حزب کمونیست ایتالیا توسط جوانان (مستقل ها، زنان و روشنفکران) تقویت می شد. یادداشت های آنتونیو گرامشی به ویژه در میان سال های ۱۹۷۰ تا ۱۹۷۵ دوباره زنده شدند؛ این یادداشت ها محبوبیت بسیار زیادی پیدا کردند، در حالی که در همان زمان اتحاد جماهیر شوروی، بخش عمده ای از اعتباری را که در جنگ جهانی دوم به دست آورده بود، از دست می داد. در همین شرایط است که در اروپای غربی بحث دربارهٔ استراتژی احزاب کمونیست و سازمان های چپ رادیکال در برابر دولت افزایش یافت. طیف گسترده ای از نظریه پردازان کوشیدند در تجزیه و تحلیل های مارکسیستی دربارهٔ دولت عمیق تر تعمق یا حتی تجدیدنظر کنند، به ویژه در بحث های لنین در دولت و انقلاب . مباحثه نیکوس پولانزاس و رالف میلیبند، استاد مارکسیست در دانشکده اقتصاد لندن، در مجله بریتانیایی نیو لفت ریویو در محافل روشنفکری چپ به بحث مهم و جدیدی دربارهٔ نقش دولت از منظر مارکسیستی منجر شد. پولانزاس در جبهه مارکس، لنین، گرامشی و آلتوسر قرار داشت، اما خواهان بازخوانی و نوآوری در این سنت بود. او خود را پایبند به مارکسیسم می دانست اما معتقد بود نظریه مارکسیستی دربارهٔ دولت کافی و کامل نیست. او از دهه ۱۹۶۰ به تحلیل نقش دولت سرمایه داری و نتایج احتمالی آن برای گذار به سوسیالیسم پرداخت. در یونان، شرایط خاصی حاکم بود: کودتا منجر به دیکتاتوری کلنل ها شده بود. در آن هنگام پولانزاس عضو حزب کمونیست داخل بود، انشعاب حزب کمونیست یونان پس از مداخله شوروی در پراگ در سال ۱۹۶۸ رخ داد. حزب کمونیست داخل (انشعاب داخل) نفوذ بسیار ضعیفی نسبت به حزب کمونیست یونان (KKE) داشت و در دهه ۱۹۸۰ نیز منحل شد. در اوایل دهه ۱۹۹۰ بخشی از اعضای آن به صفوف سیناسپیموس (ائتلاف نیروهای چپ پیشرو) پیوستند؛ سازمانی که در سال های اخیر به شکل گیری سیریزا انجامید. گروه دیگری نیز پیش از پیوستن به سیریزا در سال ۲۰۱۳ با نام (AKOA) در یک مسیر مستقل برای مدتی به فعالیت خود ادامه دادند. کدام رویکرد به دولت؟ تفکر پولانزاس به راحتی به یک سنتز نمی انجامد. پولانزاس، در مقام یک مارکسیست، مشخصاً با دیدگاهی مقابله می کند که دولت را به عنوان سوژه ای در نظر می گیرد که خودخواهانه اراده خود را بر طبقات اجتماعی تحمیل می کند. ایده ای که دولت را از طبقات اجتماعی جدا می کند به نظر پوچ می رسد. پولانزاس همچنین با آنچه یک افراط دیگر می نامد مقابله می کند: رویکرد ابزارانگارانه به دولت. به طور خلاصه، با تأکید بر مانیفست حزب کمونیست می توان گفت: ابزارانگاری دولت را به عنوان یک شیء در نظر می گیرد، ابزاری که در خدمت بورژوازی و به نوعی کمیته اجرایی بورژوازی است و بورژوازی براساس اراده خود آن را به خدمت می گیرد. پولانزاس به طور خاص با نظراتی به مخالفت برخاست که سرمایه داری دولتی انحصاری نامیده می شود و در آن زمان در بسیاری از احزاب کمونیست اروپایی رایج بود. به گفته وی، این نظریه ها دولت را به عنوان یک ابزار خالص سرمایه انحصاری، به معنای انحصارهای بزرگ، درک می کنند و متوجه نیستند که دولت باید همواره و همیشه نماینده منافع بلندمدت کل بورژوازی باشد. به این ترتیب به عنوان مثال، براساس ادعای سانتیاگو کاریلو، که در آن زمان دبیرکل حزب کمونیست اسپانیا بود، دولت دیگر از منافع کل بورژوازی دفاع نمی کند. به گفته وی، هیچ پیوندی میان دولت و انحصارات وجود ندارد، چنان که نظریه پردازان سرمایه داری انحصاری دولت ادعا می کنند. پولانزاس خطر نهفته در این موضع را اصلاح طلبی می داند و بر آن تأکید می کند. کافی است دولت را از دست سرمایه انحصاری کنار بگذارید تا آن را ابزاری برای خدمت به یک دموکراسی واقعی یا حتی در خدمت طبقه کارگر قرار دهید. به این ترتیب دولت به عنوان یک امر بی طرف در نظر گرفته می شود که راه را برای اتحاد میان طبقه کارگر و بخش های غیرانحصاری بورژوازی مشخص می کند. این در واقع ادعای سانتیاگو کاریلو است. نظریه های سرمایه داری انحصاری دولتی در واقع کمی جزئی تر از ادعاهای پولانزاس است. یوجین وارگا یکی از نظریه پردازان سرمایه داری انحصاری دولتی می نویسد: این یک همگرایی است، یک نوع اتحاد است بین دو نیروی مستقل: سرمایه داری انحصاری از یک سو و دولت از سوی دیگر، بر طبق این صورت بندی، به درجه ای از استقلال (خودمختاری) دولت نیاز است. این موضوع دیگری است، وارگا تأکید می کند که این تنها تسلیم و اطاعت یک جانبه دولت از سرمایه انحصاری است. در میان امور مختلف، دولت به انجام وظایف اقتصادی خاصی نیاز دارد که برای حفاظت از نظم اجتماعی-اقتصادی ضروری است، اما برای سرمایه خصوصی سودآور نیست. رالف میلیبند با استفاده از یک نقطه شروع متفاوت خاطرنشان می کند که در انگلستان یک روند مشابه وجود داشت: ملی شدن دولت سوسیالیستی کلمنت اتلی، درست بعد از جنگ جهانی دوم، در وهله اول به تولد یک زندگی جدید در سرمایه داری بریتانیایی کمک کرد. این کارکرد تابع استقلال (خودمختاری) مشخصی در بخشی از دولت است. علاوه بر این، وارگا همچنین تمایز می گذارد بر تناقض های میان نه فقط انحصارها و سایر بخش های بورژوازی، بلکه همچنین در داخل بورژوازی انحصاری و نیز بین دولت و لایه های بورژوازی انحصاری. یک مثال معاصر می تواند اختلاف بین شرکت های نفتی انحصاری و ایالات متحده یا اتحادیه اروپا در مورد تحریم های اعمال شده علیه هر کشور تولیدکننده نفت باشد. حتی در یک بخش واحد رقابت وجود دارد، مثلاً در مناقصه عمومی. بر اساس این نظریه، وارگا از امکان ائتلاف ضدانحصاری طبقه کارگر با بورژوازی غیرانحصاری دفاع می کند، ائتلافی که هدف آن حذف انحصارهای بزرگ حتی قبل از ناپدیدشدن سرمایه داری است. دیدگاه مشابهی که یکی از مبانی نظری مصالحه تاریخی معروف در ایتالیا خواهد بود؛ جایی که در دهه ۷۰ حزب کمونیست پیشنهاد ائتلاف با حزب راست دموکراسی مسیحی را می دهد. تراکم روابط قدرت به اعتقاد پولانزاس، اشتباه است دولت را یک کل یکپارچه بدانیم. پولانزاس با الهام از تحلیل مارکس از بناپارتیسم در فرانسه دولت را به عنوان تراکم یافتگی مادی رابطه قدرت بین طبقات یا بخشی از طبقات تعریف می کند که به شکل خاصی در درون دولت اتفاق می افتد. این تعریفی نسبتاً پیچیده از دولت است اما یکی از جنبه های مهم آن این است که دولت نسبت به طبقه حاکم از استقلال نسبی برخوردار است. این یکی از نتایج مبارزه طبقاتی و در واقع نوعی ضرورت است؛ چراکه دولت تنها زمانی می تواند به طبقه مسلط خدمت کند که نسبت به سایر بخش های مختلف این طبقه از استقلال نسبی برخوردار باشد، چیزی که به او اجازه سازماندهی هژمونی و منافع طولانی مدت کل طبقه مسلط را می دهد. موسسات دولتی لبریز است از تناقض های بین ارگان ها و دستگاه های مختلف، تناقضاتی که میان بخش های مختلف طبقات وجود دارند. در واقع این روابط است که نه تنها دولت را ایجاد می کند بلکه همچنین به عنوان یکی از نتایج فرایند پیچیده ای است که منافع کلی سیاسی بلوک قدرت را تضمین می کند. دولت نه یک ابزار است که بتوان آن را در دست گرفت و نه یک قلعه برای اشغال، بلکه قلب اِعمال قدرت سیاسی است. دولت همچنین نقش واسطه یا اداره کننده بورژوازی را بازی و در عین حال سازماندهی درونی طبقات تحت سلطه را مختل می کند. دولت به نوعی حزب سیاسی طبقات مسلط است. اما پولانزاس معتقد است که این تناقض ها همچنین به طبقات فرودست و تحت سلطه امید می دهد. آنها در واقع می توانند در راه پایان دادن به نهادها بکوشند و بنابراین دولت را با استفاده از این تناقض ها علیه بورژوازی به طور عمودی تقسیم کنند. برای این هدف آنها باید طبیعتاً در زمین دولت مبارزه کنند. این موقعیت به این معنی نیست که بین نتیجه گیری پولانزاس و نظریه های سرمایه داری انحصار دولتی هیچ تفاوتی وجود ندارد. بر این اساس، تجزیه و تحلیل دقیق طبقه پولانزاس نشان می دهد که تناقض ها درون دولت که در سطح بالاتر قرار دارند ممکن است یک ویژگی مثبت طبقاتی داشته باشند، تزی که البته از نظر ورگا قابل دفاع نیست. این دیدگاه بر چگونگی انتقال به سوسیالیسم در نظر پولانزاس اثر می گذارد. نویسنده تمایز اساسی میان موقعیت های تز پولانزاس و سوسیال دموکراسی را در درون نقشی می بیند که جنبش های اجتماعی مستقل در حمایت از عمل در داخل دولت ایفا می کنند. به سوی یک سوسیالیسم دموکراتیک خلاصه دیدگاه پولانزاس دربارهٔ مسیر رسیدن به سوسیالیسم در آخرین اثر بزرگ او با عنوان دولت، قدرت، سوسیالیسم آمده است. به گفته پولانزاس اساساً دموکراسی مستقیم، که به طور کامل جایگزین دموکراسی نمایندگی می شود، در هر صورت منجر به دیکتاتوری خواهد شد. پولانزاس قصد دارد در حمایت از دموکراسی، دموکراسی نمایندگی در نهادها را با دموکراسی مستقیم درآمیزد. پولانزاس، با ابراز نگرانی از خطر اقتدارگرایی، در اینجا در وهله اول از استراتژی قدرت دوگانه لنین فاصله می گیرد، ایده ای که به موجب آن کل یک دولت باید با حمله همه جانبه تحت رهبری یک حزب کمونیست نابود شود و سپس دولت دیگری جایگزین آن شود که توسط شوراهای کارگری و یک دموکراسی مستقیم ساخته شده است. پولانزاس، درست مثل سایر مشاجرات خود با نویسندگان دیگر، در اینجا نیز به استدلال اصلی لنین می پردازد. در جزوه دولت و انقلاب لنین آمده است: ما نمی توانیم دموکراسی، حتی دموکراسی پرولتاریا را بدون سازمان های نمایندگی درک کنیم؛ اما می توانیم و باید آن را بدون پارلمانتاریسم درک کنیم. لنین در حین تأمل بر مثال کمون پاریس به این موضوع اشاره می کند: راه خروج از پارلمانتاریسم البته الغای نهادهای نمایندگی و اصل انتخاب نیست بلکه تبدیل نهادهای نمایندگی از مکان های وراجی به اندام های کارآمد و مؤثر است. در این سطح، به نظر می رسد تناقض بین پولانزاس و لنین به طور عمده به نگرانی پولانزاس برای حفظ نهادهای نمایندگی موجود در عملکردهای معمول آنها برمی گردد. تصادفی نیست که دولت، قدرت، سوسیالیسم با یک فصل با عنوان به سوی سوسیالیسم دموکراتیک پایان می یابد. این عنوان ممکن است شگفت آور باشد: زیرا این تصور را به همراه دارد که سوسیالیسم غیردموکراتیک است، و به خودی خود ایراد نظامی به شمار می آید که هدف آن خدمت به اکثریت قریب به اتفاق مردم است. اما این عنوان نزد پولانزاس، بیشتر بر فاصله رسمی از اقدامات ضد دموکراتیک کشورهای بلوک شرق پیشین و موقعیت استراتژیک جایگزین آن تأکید دارد. چه استراتژی ای برای تغییر وجود دارد؟ تفکر استراتژیک پولانزاس تحت تأثیر تحلیل طبقاتی او و همچنین دیدگاه او از دولت و سوسیالیسم است. اما انقلاب میخک پرتغال در سال ۱۹۷۴ که پایانی بر دیکتاتوری سالازار بود، نشان دهنده نقطه عطفی در تفکر پولانزاس است. بسیاری از نیروها، از جمله چپ گرایان، این انقلاب را عمدتاً ملی و دموکراتیک می دانند. پولانزاس افسوس می خورد که چرا این انقلاب از مسیر رسیدن به یک جامعه سوسیالیستی دور می شود. او این شکست خاص را نتیجه استراتژی چپ می داند. در واقع، به نظر پولانزاس امکان ایجاد یک وضعیت قدرت موازی یا قدرت دوگانه که بتواند دولت را از بیرون تصرف کند وجود ندارد. پولانزاس از این تحلیل نتیجه می گیرد که این استراتژی دیگر مطلوب نیست و کار نمی کند. او می نویسد، نهادهای دولتی موجود نباید در آینده از بین رفته، تخریب یا نابود شوند. برعکس، دموکراتیک کردن نهادهای موجود نیازمند دولت فعلی است که همچنان به عنوان یک واحد عملیاتی عمل می کند. او بعداً اضافه می کند که این موضوع امکان پذیر است؛ چراکه دولت نه یکپارچه است، نه یک ابزار است و نه قلعه ای برای تصرف از بیرون. اما برای این تغییر چه کاری می توان انجام داد؟ پیشنهاد پولانزاس افزایش تناقض های درون دولت است. جنبش اجتماعی و احزاب چپ رادیکال دیگر نباید بیندیشند که تضاد اصلی میان دولت و ساختار قدرت موازی و خیالی در بیرون به وجود آمده، بلکه این تضاد در درون خود نهادهای موجود شکل گرفته است: فرایند طولانی تصرف قدرت اساساً شامل اشاعه، توسعه، تقویت، هماهنگی و جهت دهی این مراکز اشاعه مقاومت است که در دسترس توده ها در شبکه های دولتی قرار دارد؛ به طوری که این مراکز اشاعه مقاومت تبدیل به مراکز واقعی قدرت در زمین استراتژیک دولت می شوند. برای روشن تر شدن این نقل قول می توان این جمله دیگر پولانزاس را نیز اضافه کرد: این مبارزات و جنبش ها، اگر می خواهند روابط قدرت را تغییر دهند، نمی توانند خود را بیرون از مناسبات دولت و به عنوان قدرت دوم در مقابل آن تعریف کنند، بلکه باید بکوشند تا روابط قدرت را در زمین خود دولت معکوس کنند. این قضیه، از جمله، به نوعی دموکراتیزه کردن نهادهای موجود دولت است، چیزی که می تواند تحت عنوان یک دولت چپ گرا قرار گیرد. پولانزاس، لنین و گرامشی را متهم می کند که هر دو می خواهند تنها از بیرون اما با تاکتیک های متفاوت به دولت حمله کنند. به گفته او، به عنوان مثال لنین قصد کارکردن در درون نهادهای دولت را ندارد بلکه تنها به حضور انقلابیون در دولت به عنوان حاضرانی توجه می کند که باید در لحظه مناسب به جایگزینی دولت با ضد-دولت کمک کنند. به بیان پولانزاس، این استراتژی نزد لنین تغییری نمی کند تا زمانی که در سطح ملی، قدرت موازی متمرکز شده و دولت قدیمی تخریب شده است، و گرامشی نیز به این دیدگاه پایبند است. جنگ (طولانی) موضعی که گرامشی در کنار جنگ مانوری (سریع) پیشنهاد می کند، در چارچوب محاصره نهادهای دولتی موجود می ماند. ظاهراً تفاوت میان پولانزاس و لنین در انتخاب نقطه ای است که آنها به عنوان مرکز ثقل مبارزه اتخاذ می کنند. به اعتقاد پولانزاس، تضاد اصلی نزد لنین تضاد بین یک دولت و یک قدرت دوگانه است که توسط توده های مردمی از یک سو و حزب از سوی دیگر در بیرون از دولت تشکیل شده است. در مقابل، پولانزاس بر تناقض های اصلی و تناقض های طبقاتی و انتقال آن ها در درون دولت تأکید می کند. یوروکمونیسم چپ کمونیسم اروپایی (یوروکمونیسم) چگونه منجر به تغییر واقعی می شود؟ دیر یا زود، یک نقطه گسست به وجود خواهد آمد که به واسطه آن پولانزاس امیدوار است برخی از نهادهای دولتی به صورت عمودی تقسیم شوند: برای مثال بخشی از بورژوازی علیه بخش دیگری از آن، یا بخشی از ارتش علیه بخش دیگر یا احتمالاً تعداد کثیری علیه بورژوازی انحصاری، این امکان وجود دارد چون مبارزه طبقاتی فقط بیرون از دولت انجام نمی شود بلکه در درون دولت نیز وجود دارد. جنبش های اجتماعی در بیرون باید از این فرایند حمایت کنند. اگر این حمایت نباشد باز به اصطلاح برگشت به سوسیال دموکراتیک کردن جامعه تجربه ای اجتناب ناپذیر است. پولانزاس از یک سو از لنین و گرامشی فاصله می گیرد ولی از سوی دیگر خود را به عنوان یوروکمونیست چپ گرا معرفی می کند و با این کار قصد دارد خود را از آنچه یوروکمونیسم راست سانتیاگو کارلیو (از نظریه پردازان سنت یوروکمونیسم) می نامد جدا کند. به اعتقاد کارلیو یک تفاوت اساسی میان سوسیال دموکراسی و یوروکمونیسم وجود دارد. سوسیال دموکراسی می خواهد به نوعی سرمایه داری را اداره و مدیریت کند در حالی که یوروکمونیسم قصد دارد آن را تغییر شکل دهد. یوروکمونیست های راست تحت تأثیر این نظرند که نهادهای دولتی می توانند بی طرف باشند. با توجه به گفته پولانزاس ما متوجه نخواهیم شد که دیر یا زود چه زمانی یک نقطه گسست ظاهر می شود، یعنی جایی که ما بنا داریم این نهادهای دولتی را اصلاح و دموکراتیزه کنیم. یوروکمونیست های چپ که پولانزاس هم به آن تمایل دارد، به تحول گام به گام و تدریجی دولت باور ندارند. آنها بر این باورند تا وقتی نوعی گسست و شکاف وجود داشته باشد می توان از طریق اصلاحات تناقض های درون دولت را افزایش داد. این شکاف نمی تواند صرفاً از نوع یک جنگ مدنی باشد، بلکه نوعی بحران عمیق دولت است که در آن بورژوازی و توده های مردمی می توانند با یکدیگر برخورد کنند. پولانزاس همچنین از لوسیانو گروپی (۲۰۰۳ ۱۹۲۰) انتقاد می کند که در آن زمان عضو کمیته مرکزی حزب کمونیست ایتالیا و مدیر مؤسسه مطالعات کمونیستی پالمیرو تولیاتی بود. به اعتقاد لوسیانو گروپی، در حال حاضر وضعیت قدرت دوگانه را می توان در دستگاه دولتی مشاهده کرد: از یک سو قدرت بورژوازی و از سوی دیگر قدرت مردمی، به خصوص در سطح جمع های محلی و استانی؛ بنابراین گروپی پاسخ مثبتی می دهد به این سؤال که آیا طبقات کارگری ممکن است موقعیت های قدرت را در درون دولت بورژوایی تسخیر کنند. این سؤالی است که از پالمیرو تولیاتی، رهبر تاریخی حزب کمونیست ایتالیا، هم پرسیده شده است. پولانزاس با رد این موضوع اعتقاد دارد، بله درست است که طبقات تحت سلطه در درون نهادهای دولتی حضور دارند اما آنها همیشه به عنوان طبقات تحت سلطه حضور دارند، آنها در حال حاضر قدرت واقعی را در اختیار ندارند، چون قدرتمند بودن به عنوان نهادهای دولتی ممکن است و وحدت خاصی درون خود دارد. این بدان معنا نیست که این طبقات نباید در درون دولت مبارزه کنند بلکه هدف باید تقسیم کردن آن از درون باشد. چه کسی بسیج می شود؟ توجه پولانزاس به بسیج نیروها و انتقاد او از گروپی نشان می دهد که او اولویت را برای ساختن پایگاه نیروی مستقل در نظر می گیرد. در واقع، در این جنبش های اجتماعی و درون مبارزات آنها، پولانزاس نقش نه چندان مهمی برای حزب حاکم چپ رادیکال قائل می شود، به خصوص به این دلیل که چنین حزبی می تواند هسته متمرکزشدن قدرت دوم باشد یا اینکه بتواند چنین قدرتی را هدایت کند. ایده پولانزاس دربارهٔ نقش حزب به نوعی متفاوت از ایده گرامشی است. گرامشی به یک حزب انقلابی فکر می کرد، یک شهریار مدرن با کنایه به ماکیاولی، با یک عنصر توده ای، یک عنصر حاکم و یک عنصر میانی که دو عنصر دیگر را با هدف ایجاد نوع جدیدی از دولت به هم متصل می کند. اما پولانزاس نقش این حزب را رد می کند چون فکر می کند این حزب می تواند به استقرار یک دیکتاتوری کمک کند. پولانزاس در واقع نوع جدیدی از دولت را در نظر دارد که از طریق نهادهای سیاسی دولت قدیمی ساخته می شود و نه بیرون از آن به واسطه یک حزب انقلابی. حتی با فرض تأکید پولانزاس بر خدمت دولت به منافع بورژوازی، در مورد محتوای دموکراتیک نهادهای دولت سرمایه داری ممکن است بیش از حد توهم داشته باشیم. علاوه بر این، اگر فرض شود سرمایه انحصاری دارای یک سازمان متمرکز در یک یا چند نهاد دولتی است که برای آن کار می کنند، امتناع از توسعه یک نهاد به سبک شهریار مدرن احتمالاً یک معضل استراتژیک است. اما این دیدگاه بی تردید به نظر پولانزاس بیش از حد ابزارانگارانه است. علاوه بر این، پولانزاس نسبت به رویکرد کلاسیک در مواجهه با دولت یعنی برخورد جبهه ای از بیرون با نهادهای دولت که به تخریب این نهادها از طریق رودررویی کارگران و توده ها با آن می انجامد، بدبین است و به آن تمایلی ندارد. پولانزاس خود اعتراف می کند که بدون جنبش های بزرگ اجتماعی و بسیج نیروها، این نوع تجربیات دولتی لزوماً به چیزی بیش از رونوشت و تقلیدی از سوسیال دموکراسی تبدیل نمی شوند. اما در عین حال، طبق این استراتژی حزب قبل از اینکه انتخاب شود امکان ایجاد و پیشبرد چنین نیرویی را ندارد. شاید این حرف به ظاهر درست باشد که باید در درون دستگاه دولتی با بسیج نیروها از کنش حمایت و پشتیبانی شود، اما اگر چنین ظرفیتی از درون ایجاد نشود، ما باز به طور سنتی ترجیح می دهیم در لحظه تاریخی در مواجهه با قدرت وقت در یک جایگاه رودررو و بیرونی بایستیم. به همین دلیل است که خود پولانزاس در مصاحبه ای تردید دارد که آیا حزبی که بنا دارد قدرت موجود را سرنگون سازد، باید مسائل زنان یا مسائل زیست محیطی را نیز بر طرف کند یا نه؟ در این چارچوب، یعنی در آن نوع استراتژی که پولانزاس مدافع آن است، نقش یک حزب کمونیست یا چپ رادیکال کاهش پیدا کرده است. گرامشی و آلتوسر نزد واندرولد گرچه گرامشی، همچون مارکسیسم ساختارگرای لویی آلتوسر، نفوذ زیادی بر کار پولانزاس داشت، تکامل نظری پولانزاس به تدریج او را از تأثیراتی که در آثار نخستین اش مشهود است دور می کند. پولانزاس در پایان زندگی - او در سال ۱۹۷۹ خودکشی کرد - از نوشته های اولیه اش، مانند لنین و گرامشی، فاصله می گیرد. در اواخر دهه ۶۰، در کتاب قدرت سیاسی و طبقات اجتماعی تأکید پولانزاس هنوز بر یک تغییر فراپارلمانی متمرکز بود در حالی که در کتاب دولت، قدرت، سوسیالیسم از کار اول خود دور می شود. پولانزاس با دادن جایگاه مرکزی به بسیج مردمی و مبارزه طبقاتی همچنان می کوشد از سوسیال دموکراسی متمایز باشد. با این حال، امیل واندرولد (۱۸۶۶ ۱۹۳۸) جامعه شناس بلژیکی نیز در مورد مبارزه طبقاتی و بسیج مردم صحبت می کند و در سال ۱۹۱۸، در کتاب سوسیالیسم علیه دولت ، نتیجه می گیرد که تحول روبنای حقوقی و سیاسی می تواند به شیوه ناگهانی یا خیلی کند از طریق مبارزات جزئی و متفاوت صورت بگیرد. تصرف قدرت با توجه به گفته امیل واندرولد یا با تسخیر اکثریت مجلس و دولت به وسیله انتخابات صورت می گیرد یا با تصرف ناگهانی دولت از طریق انجام کودتا . این نگرش واندرولد خیلی متفاوت نیست از آنچه پولانزاس در آثار خود به آن می پردازد. تبدیل دولت سرمایه داری به یک دولت پرولتری به گفته واندرولد، شامل درآمیختن بسیاری از مراحل میانی با یکدیگر است. او معتقد است عملکرد سیاسی توده ها، حاکمان را از طریق فشارهای خارجی مرعوب می کند، به همین منظور واندرولد بر سازماندهی طبقه کارگر از طریق تعاونی ها و اتحادیه های کارگری اصرار دارد. بدین ترتیب، واندرولد با محکوم کردن اشغال دستگاه های دولتی توسط سرمایه داران، اهمیت ویژه ای بر تسخیر کارویژه های دستگاه های دولتی توسط کارگران دارد. واندرولد همچنین بر مفهوم گسترده تری از دولت اجباری/سرکوب گر تأکید می کند. او دولت حکومتی با دولت صنعتی و دولت به عنوان حاکم را با دولت به عنوان اجراکننده (دولت اجرایی) از یکدیگر جدا می کند. در این رابطه و به ویژه در ارتباط با استراتژی سیاسی، در نهایت شناخت این موضوع که آثار پولانزاس در چه سطوحی با نظریه های امیل واندرولد تفاوت دارد، جالب توجه خواهد بود. به گفته باب جسوب، جامعه شناس بریتانیایی، پولانزاس به تدریج از گرامشی به سمت فیلسوف فرانسوی میشل فوکو کشیده می شود. تغییر دیدگاه پولانزاس به سمت دیدگاه سیاسی بیشتر ناشی از این واقعیت است که پولانزاس کم کم شروع به تجزیه و تحلیل حوزه سیاسی می کند، آن هم مستقل از حوزه اقتصادی. در واقع پولانزاس همیشه بر استقلال نسبی حوزه سیاسی تأکید می کند، جسوب می گوید: ... مداخله دولت در اقتصاد به عنوان دخالت سیاسی و درک آن به عنوان نتیجه ای از عوامل سیاسی و نه اقتصادی است. پولانزاس در انجام این کار محدودیت های اقتصادی در استفاده از قدرت سیاسی و نقش مکانیسم های کنترل مالی را (برخلاف مکانیسم های حقوقی) در تضمین وحدت نهادی دولت فراموش می کند. پی نوشت ها در دفتر روزنامه [شرق] موجود است. - جوانی دی مارکو (مجله مطالعات مارکسیستی، شماره ۱۱۴) / ترجمه: حمیدرضا یوسفی

خبر در سایت اصلی


دبل موسی در دو جام جهانی

- خبرگزاری جمهور

جلریز در آتش و خون

- افغان پی پر
هشتگ:   

نیکوس

 | 

پولانزاس

 | 

نقش

 | 

دولت

 |