اختصاصی شفقنا/ جلسه نقد کتاب "تبار و زبان مردم هزاره" برگزار شد

غنی در دیدار با جیمز متیس: نیروهای امنیتی و دفاعی افغانستان در خط مقدم مبارزه با تروریزم بین المللی قرار دارند+تصاویر

درخواست پینگ از ترامپ برای خویشتنداری در قبال کره شمالی

اعلام حمایت اولاند از ماکرون در انتخابات ریاست جمهوری فرانسه

تقرریهای جدید در وزارت دفاع

۱۲ دانش آموز در پی انفجار بمب در داغستان کشته و زخمی شدند

قبل از google چگونه به پرسش مردم پاسخ می دادند؟

افتتاح شفاخانه بامیان توسط سرور دانش

درخواست لاوروف از اتحادیه اروپا: به جای خطرات ساختگی، با تهدیدهای واقعی مقابله کنید

برگزاری سمپوزیم توانمند سازی زنان در مزار شریف

کشته شدن سالیانه ۱۶۰ نفر برای نجات یک حیوان!+تصاویر

انتقال اجساد شهدای حادثه بلخ به زادگاهشان

راهپیمایی ده‌ها باشنده کابل در واکنش به رویداد خونین بلخ

آلمان بیشتر مهاجران افغان را اخراج می کند

سازمان ملل: بحران آزار و شکنجه زندانیان در افغانستان گسترده است

دیدار داکتر عبدالله با فرمانده ستاد مرکزی ارتش امریکا

لوپن: ماکرون طرحی برای مبارزه با تروریسم ندارد

محل اصابت «مادر همه بمب ها»!+ تصاویر

بالاترین بودجه نظامی سال 2016 در جهان را کدام کشورها داشته اند؟+ نقشه

این زن می خواسته مدل شود اما عروس داعشی ها شد+عکس

ژاپن ساخت «پناهگاه حمله اتمی» را افزایش می دهد

تایید 4 قرار داد دولتی به ارزش ۵۵ میلیارد افغانی

اگر با تقلب دارای مدرکی شویم که در شئون زندگی ما تاثیر دارد تکلیف چیست؟پاسخ حضرت آیت‌الله سیستانی

کشف جسد ۱۲ مهاجر در جزیره لسبوس یونان

از ضریح جدید حرم مطهر امامین عسکریین در سامرا رونمایی شد

کره شمالی: آمریکا را از روی زمین محو می کنیم

رئیس جمهور چند مقام اردوی ملی را تبدیل و جابجا کرد

وقوع یک انفجار در پایگاه نیروهای آمریکایی در خوست

لوی درستیز برکنار شده کشور: افغانستان در یک جنگ اعلام نشده قرار دارد

غنی، پیشنهاد تبدیل و تعیین قوماندانان قول‌اردوهای ۲۰۳، ۲۰۵، ۲۰۷ و ۲۰۹ را منظور کرد

اعتراضات مردم كابل با شعار مرگ به عبدالله آرايشگر، مرگ به غنى و كرزى آغاز شد!

حمله بالای قول اردوی ۲۰۹ شاهین بلخ «حمله داخلی» بود

وزیر دفاع آمریکا وارد کابل شد

قول اردوی شاهین در یک عملیات شبانه 35 طالب را به کام مرگ فرستاد

دو سرپرست وزارت دفاع و لوی درستیز کشور معرفی شدند

خلیزاد: هدف آمریکا سرپا ایستادن دولت افغانستان است!

وزیرصحت: از هر18 کودک افغان یک نفر قبل از سن 5 سالگی می میرد

حمله طالبان به پایگاه نظامی تخار

رئیس جمهور؛ استعفای وزیر دفاع و رئیس ستاد ارتش را پذیرفت

عناوین نخست روزنامه های چاپ امورز کابل + تصاویر صفحه نخست

نرخ مبادله پول افغانی در برابر اسعارخارجی/دوشنبه 4 ثور1396

سوئد 99 درصد زباله‌ها را بازیافت و تبدیل به انرژی گرمایی می کند

داعش شمار زیادی از سرکردگان خود در رقه را اعدام کرد

بانوان هراتی؛ به پاک کاری شهر خود پرداختند + تصاویر

پیام ترامپ به کنگره جهانی یهود: آمریکا با قدرت در کنار اسراییل باقی می ماند

دبیرکل سازمان ملل به رهبران یهودی جهان در مورد حمایت از اسراییل اطمینان داد

۱۳۲ کشمش خانه در ولایت سرپل جهت حمایت باغداران انگور احداث شد

بارسلونا در شب درخشش لیونل مسی رئال مادرید شکست داد

مطلع بودن نهادهای استخباراتی کشور از حمله به پایگاه نظامی بلخ

احضار وزیر دفاع، لوی درستیز، قوماندان قول اردوی شاهین روز چهارشنبه در مجلس نمایندگان

نامه سرگشاده صدیق الله توحیدی به رئیس جمهور: رئیس جمهور شرمت باد

مرتضوی: دشمن قصد دارد روحیه ملت را تضعیف کنند

وزیر مالیه پاکستان:امنیت پاکستان به صلح در افغانستان وابسته است

نخست وزیر هندحمله به پایگاه ارتش در مزار را محکوم کرد

اعتراض فعالان مسلمان: گزینه‌ی پیشنهادی ترامپ برای وزارت ارتش سابقه‌ای نگران‌کننده در اظهارات اسلام‌هراسانه دارد

رئیس جمهور فیلیپین: من ۵۰ برابر از افراطیون بی‌رحم ترهستم

اعضای شورای امنیت امروز به کاخ سفید می روند

توافق ترامپ و آبه برای مشارکت نزدیک علیه کره شمالی

جنرال دوستم: فاجعۀ مرگبار قول اردوی (۲۰۹) شاهین بعنوان یک روز سیاه در تاریخ زندگی ام است

انتخابات ریاست جمهوری فرانسه بین ماکرون و لوپن به دور دوم کشید

نخستین دوره مسابقات بین المللی قرآن کریم طلاب حوزه های علمیه جهان اسلام در قم برگزار شد+تصاویر

تصاویر شفقنا از مراسم عزاداری شهادت امام کاظم( ع) در حرم حضرت معصومه(س)

سناتوران: طالبان زندانی در انتقام حمله به قول اردوی شاهین باید اعدام شوند

عبدالله حبیبی وزیر دفاع کشور استعفا کرد!

عطا محمد نور: از هر قطرۀ خون جوانان کشته شدۀ خود دفاع مى کنيم

خواستهای مردم کابل در تظاهرات فردا ؛برکناری وزیر دفاع،انحلال شورای عالی صلح + اعلامیه جامعه مدنی افغانستان

پشیمانی کرزی بعد از 15 سال: دیگر طالبان را برادر خطاب نمی کنم!

وزارت صحت عامه: از هر هزار کودک 55 تن قبل از 5 سالگی می میرد

حامد کرزی: اضافه کردن نیروهای امریکایی در افغانستان زمینۀ هیچ فایده ای ندارد

کمک 3.6 ميليون دالری ژاپن به افغانستان

وقتی خواهران راهبه «ماری جوانا» تولید می کنند + تصاویر

واکنش نبیل به بی تفاوتی رییس جمهور در قبال رویداد بلخ: نه با آن تلخي تلخ، نه با اين شيريني شيرين!

گزارش تصویری: مراسم عزاداری بیت حضرت آیت الله سیستانی در سالروز شهادت امام موسی کاظم(ع)

تخلیه یک مرکز اخذ رای در شرق فرانسه

مفتی سلفی: جشن گرفتن معراج پیامبر(ص) حرام است!

کشته و زخمی شدن ده ها نیروی هادی در پی انفجار مهمات در عدن

۵ کشته و زخمی در حمله هوایی اسرائیل به جنوب غرب سوریه

آمار دقیق شهدای قول اردوی 209 شاهین بلخ

آغاز رای گیری انتخابات ریاست جمهوری در فرانسه

دبیرکل سازمان ملل سالروز استقلال سوریه را به اسد تبریک گفت

بازداشت افرادی که اجازه فرود مهاجمان به قول اردوی شاهین را داده بودند

فرزند ارشد مفتی داعش در تلعفر به هلاکت رسید

السیسی برای دیدار با سلمان وارد ریاض شد

حساب کاربری سخنگویان طالبان در توییتر مسدود شد

شرکت رییس جمهور در مراسم فاتحه شهدای قول اردوی شاهین ولایت بلخ+تصویر

نهادهای استخباراتی از حمله به قول اردوی شاهین اطلاع داشتند

عکس: به دار اویختن لباس های عروس بر روی درختان نخل در ساحل بیروت

اهداف استراتژیک طالبان از حمله به قول اردوی شاهین در بلخ

طالبان اسامی تروریستان حمله کننده بر قل اردوی 209 شاهین را افشا کردند

نرخ مبادله پول افغانی در برابر اسعارخارجی/یکشنبه 3ثور1396

فرمانده ناتو در افغانستان حمله طالبان به پایگاه ارتش را محکوم کرد

پاکستان حمله طالبان به قول اردوی 209 شاهین را محکوم کرد

اشرف غنی خواهان شدت عملیات بر علیه تروریستان در مناطق تحت کنترل قل اردوی شاهین شد

بلخابی نماینده سرپل در مجلس: خانه ملت باید وزیر دفاع را مورد مواخده قرار بدهد

فرمانده ارشد حزب اسلامی وارد افغانستان شد

دادگاه مصر، لغو تابعیت قرضاوی و اعضای فراری اخوان المسملین را امروز بررسی می کند

اثرات انتخابات فرانسه بر بازارهای جهانی

کره شمالی استرالیا را تهدید کرد

نگاهی بر مهمترین سرمقاله روزنامه های چاپ امروز کابل + تصاویر صفحه نخست

حضور سفیر ترکیه در عراق در جمع زائران پیاده امام کاظم(ع) + عکس

خاخام روس: در صورت پیروزی لوپن در انتخابات، یهودیان باید فرانسه را ترک کنند

جمعه 16 دلو 1394 | 13:12

اختصاصی شفقنا/ جلسه نقد کتاب "تبار و زبان مردم هزاره" برگزار شد

جلسه نقد کتاب ” تبار و زبان مردم هزاره” نوشته داکتر محی الدین مهدی نماینده مردم بغلان در ولسی جرگه با حضور نویسنده، عبدالحفیظ منصور نماینده مردم کابل در ولسی جرگه، استاد جواد سلطانی مدیر مسئول روزنامه جامعه باز و استاد دانشگاه، قنبر علی تابش نویسنده و شاعر و داکتر محمد قاسم وفایی زاده توسط موسسه ارتقای ظرفیت مدنی لیسه عالی معرفت برگزار گردید.

 

5130

 

به گزارش خبرنگار شفقنا افغانستان از کابل، اگر چه مردم هزاره از اقوام اصلی افغانستان می باشند اما در طول تاریخ این سرزمین همواره از سوی حکام جابر و مستبد مورد تبعیض سیستماتیک و هدفمند قرار گرفته و در برهه هایی از تاریخ حتی هزاره بودن نبز جرم بوده و کشتارهای وسعی نیز به این مردم تحمیل گردیده است. اگر چه در مورد تاریخ، فرهنگ و زبان مردم هزاره تحقیقات زبادی صورت گرفته و نظریات گوناگون در مورد تبار، تاریخ و فرهنگ آنها نیز ارائه گردبده اما هیچکدام تا حال به صورت قطعی به اثبات نرسیده اند.

کتاب حاضر نیز از زمان نشر چندین بار مورد ارزیابی قرار گرفته است. در ابتدا آقای منصور در مورد زندگینامه و فعالیتهای داکتر مهدی به حضار چنین گفت”داکتر مهدی داکتر طب است ولی بیستر آثارش در زمینه ادب و فرهنگ است پس این پرسش به میان می اید که داکتر طب به ادب و فرهنگ چه کار دارد؟

در پاسخ باید گفت که ایشان سند داکترا ادببات نیز از اکادمی علوم تاجیکستان دارد. پدرش اهل پنجشیر و مادرش اهل اندراب ولایت بغلان است در اندراب متولد شده و در کندوز درس خوانده و از روی نسبی بغلانی و پنجشیری و از نظر فکری متعلق به تمام افغانستان است و در جنگها امر جبهات اندراب و خنجان و در زمان مجاهدین معین وزارت مالیه و سخنگوی جبهه متحد هم بوده.

داکتر مهدی دارای شخصیت چند بعدی است مدتی دیپلمات بوده، قومندان، سیاستمدار، زبان شناس و تاریخ دان نیز می باشد. بخش فرهنگی زندگی اش غلبه بر دیگر جنبه های زندگی اش دارد و 33 اثر تا حال چاپ کرده و 10 اثر اماده چاپ دارد که با وجود مشغله های فراوان برای یک نماینده مجلس بسیار حایز اهمیت است و بیشتر اثار او راجع به زبان و تاریخ ادبیات و زندگی مردم است و کتابهای سیاسی در این میان کمتر به نشر سپرده است و کمتر کسی مثل او در این سرزمین یافت می شود که علاقه مند فرهنگ و زبان دیگر ملل باشد و در کنار این موارد به تاریخ ملل نیز علاقه مند می باشد و خط شناسی نیز می داند.”

 

در ادامه جلسه محمد جواد سلطانی صحبتهای خود را در باب تاریخ  و تاریخ نگاری ارایه نمود.
وی با اشاره به اینکه تاریخ نوشتن و جستجوی حوادث و رویدادهای تاریخی جستجو در میانه 2 سپر تاریکی بزرگ است گذشته ای که هر چه به ان رجوع کنیم بیشتر به تاریکی ان پی می بریم که برای بشر فهم ان غیر ممکن می گردد علت رجوع به متون دینی و اسطوره ای برای فهم افرینش را همین عدم ظرفیت علم بشری عنوان کرده و افزود به همین خاطر است که نخستین اگاهی تاریخی بشر یا بنیاد دینی دارد یا اسطوره ای. از نظر دانش یا علم تجری امکان فهم کامل ان وجود ندارد و لاجرم به اموزه های دینی روی می اوریم مثلا در مورد خلقت افرینش و گذشته و اینده بشر از نظر دین کاملا معلوم است ولی دانش تجربی چنین توانایی ندارد تا افرینش بشر را توجیه کند و آینده را نیز به صورت کامل ترسیم نماید.

سلطانی افزود: در جایی که پای ادبیات دینی نبوده اسطوره پیدا شده اگر چه زیان دین و اسطوره تا حد زیادی با هم نزدیکند  و شباهتهای زیادی را می توان میان روایت دینی از تاریخی و روایت اسطوره از گذشته دینی یافت از همین رو است که از نظر مسلمانان سنت تاریخ نویس نقطه عطف در تاریخ نویسی از زمان افرینش شروع می شود و با تاریخ پیامبران ادامه پیدا می کند و تا زمان تاریخ نویسی فعلی ادامه پیدا میکند”.

سلطانی معتقد است اینده نیز غیر قابل دستیابی بوده و تاریخ عبارت است از مابین این دو تاریکی و در چنین زمانه ای اگاهی تاریخی کوششی است از طرف انسان تا بر سرنوشت خویش مطلع شود در گذشته و حال که شاهد تجدد تاریخ هستیم بر قیاس نظام ادیان کوشش صورت تا روایت فروگرایانه از تاریخ صورت بگیرد و دید سیستماتیک از تاریخ و چیستی ان ارائه دهند.

وی ادامه داد: در کتاب داکتر مهدی هم هست کوشش می کنند تا حوادث کوچک و منفرد را در زیر یک قاعده مندی تاریخ طبقه بندی کنند و این در میان دیگر تاریخ نویسان نیز دیده شده که در نهایت منجر به تمامیت خواهی تاریخی گردیده است.

در ادامه جلسه نقد، قنبر علی تابش شاعر و نویسنده معروف کشور و از مدیران لیسه معرفت صحبتهای خود را چنین آغاز نمود: یکی از پرسشها عمومی در تاریخ نگاری افغانستان که در بین همه تاریخ نویسان مشترک می باشد این است که ساکنان اولیه این ملک ویران چه کسانی هستند؟ که بنده معتقدم که این امر دردی را دوا نمی کند و از نظر بنده این کتاب نیز بر همین مسیر روان می باشد.

او گفت: اگر چه کتاب در عنوان تبار و زبان مردم هزاره است ولی در محتوای خود قضاوتهای جدی در مورد اقوام افغانستان صورت گرفته است وی در ادامه افزود کتاب بر مبنای شرق شناسی حرکت می کند که این پاردایم مبنای استعماری دارد؛ یعنی شرق شناسان انطور که دلشان خواسته شرق را معرفی کردند نه انطور که بوده و هست و در میان نویسندگان ایرانی نیز رایج است که در این خط کلان ما نژاد آریایی را داریم که در راس آنها ایرانیان هستند و سعی کرده نویسنده که ساکنان بزرگی از فارس تا خوارزم را یک نژاد واحد تلقی کند و تاجیکان را نیز ایرانی معرفی کرده و اصالت را به انها بدهد.

تابش افزود: دکتر کتاب خود را پژوهش جدید در باب هزاره شناسی دانسته و سعی کرده انرا نقطه پایان بر این موضوع بداند. کتاب جنبه تالیفی و گرداوری نظریات دیگران می باشد و رویکرد تحقیقی ندارد یعنی بر مبنای تحقیق و پژوهش جدید نیست. در باب هزاره شناسی نیز چهار موضوع همواره در محور توجه قرار دارد که عبارتند از 1-واژه شناسی لغت هزاره؟2 -تبار هزاره از کجا امده3-زبان مردم هزاره و 4- محل بود و باش هزاره ها.

در مورد واژه هزاره  کتاب 7 نظر را گرداوری کرده است که چیز جدید نیست پنج تای انها قدیمی هستند ولی دو تای آنها جدید می باشند که عبارتند از: هزاره به معنای سرکش معادل یاغی و معنی دیگر محل بود و باش باغیان.

وی گفت: یک ویژگی کار تحقیقی این است که نظریات دیگران را ذکر کرده و نقد نماید دیگر نویسندگان هزار چشمه را نیز در معنای هزاره ها استفاده کرده اند و نیز کلمه هزار اسب. نظر دیگر این است که این واژه هزاره نیست بلکه آزره چون این مردم سابقه اوستایی دارند و با واژه های تطبیقی با اوستا نیز مطابقت دارد.

تبار هزاره ها: جناب داکتر در دو مورد بررسی می کند 1- اریایی و سکایی و معادل با تورانیان و ضد ایرانی. هزاره ها در قالب سکاها با ایرانیها مدام در حال جنگ بوده اند و از صفاتی چون جنگجو ماجراجو و جنگ طلب درنظر گرفته شده است. مشکل این است که در مورد سرنوشت سکاها دیگر توضیح داده نمی شود فقط گفته می شود که سکاها در قالب نیکودریها با قتل و غارت وارد هرات می شوند در حالیکه داکتر با قطعیت ساکنان اصلی هرات و غور وبامیان را تاجیک می داند و این افراد از باب تغلیب بعدا هزاره شده اند و در قرن 19 و 20 سیرتکوین یافته است و با عبارات ظاهرا و به نظر می رسد می خواهد این نظریه خویش را به اثبات برساند که چندان قابل قبول نمی باشد.
4- زبان و لهجه هزارگی زبان را دارای ریشه باختری و بلخی می داند که تازه نیست و قدیمی است و چیز اضافه شده این است که این لهجه از هرات پیدا گردیده است که قابل قبول نمی باشد و برعکس در زبان شناسی بلخ و غزنه بر هرات تاثیر گذاشته و نه برعکس مغول و هزاره پنداشتن لهجه هزاره ها که مرحوم اریان پور این نظر را به شدت رد می کند و یاداور می شود که این لغات ترکی مغولی نیستند در حالیکه ما اوستا را داریم که واژه های هزارگی در ان دیده می شود که نشان دهنده این است که واژگان هزارگی اوستایی هستند “در اوستایی در صدف لهجه هزارگی”در منبع شناسی لهجه هزارگی اوستا باید به عنوان منبع عمده پذیرفته شود.

این نویسنده برجسته کشور گفت: بهتر بود که جناب داکتر در این زمینه نظریات نویسندگان هزاره که در باب هزاره شناسی تحقیقات مفصل انجام داده اند را نیز در نظر می گرفت که چنین نشده است.

تاجیک شناسی : تاجیک ایرانی تبار است و ساکنان اصلی غور و هرات و بامیان است و همیشه با تورانیان در جنگ بوده اند. کلمه “هو” را از سیاح چینی اخذ کرده هیان تسینگ و انرا تاجیک اصیل محلی ترجمه کرده. این کلمه در دیگر کتابها ترجمه شده اند به معنای اصیل و نجیب ترجمه شده ولی تاجیک اصیل محلی بسیار دو راز ذهن می باشد.

از دانشجویان افغانی در چین پرسیدم و انها از استادان خویش پرسان کردند و چنین جواب دادند که این کلمه دو معنا دارد:1-خوب2-اصیل.

قنبر علی تابش افزود: نکات ضعف دیگر کتاب این است که سراج التواریخ نوشته ملا فیض محمد کاتب هزاره را هزاره نامه دانسته و این تقلیل این کتاب ارزشمند است همچنین در مورد مذهب هزاره ها انرا به ناصرخسرو نسبت داده که به هیچ عنوان با مستندات و نظریات دیگر نویسندگان همخوانی ندارد و دلیل قطعی نیز برای ان ذکر نگردیده در حالیکه طبق شواهد مردم هزاره در زمان خلافت حضرت علی گروهی را به عنوان نماینده به نزد ایشان روان کرده و با پس امدن انها مذهب تشیع در میان هزاره ها رواج یافته است.

2 نکته مثبت هست در این کتاب 1-جدا کردن اصل هزاره از مغول و بردن به ماقبل تاریخ2-ساکنان اصلی این سرزمین را تاجیک و هزاره دانسته. تاریخ پژوهی برای اثبات این نکته که چه کسانی ساکنان اصلی این کشور می باشد چاره گشای مشکلات فعلی ما نمی باشد. باید به فکر آینده باشیم.

در ادامه این جلسه نقد، محمد قاسم وفایی زاده، استاد دانشگاه و از مدیران لیسه معرفت یکی از مشکلات کتاب را بخش تاریخی آن دانست که بسیار فهمش مشکل است و یافتن هزاره ها در لابلای تاریخ بسیار مشکل می باشد و در این مورد دسته بندی صورت نگرفته است.

همچنین پایان نامه حجیم از نویسنده ای به نامدولینگ به صورت کامل ذکر شده که پر از اشتباه بوده و بعنوان یک فصل کتاب ذکر شده در حالیکه نویسنده می توانست انرا جداگانه ترجمه کرده و بعد به عنوان یک محقق افغان انرا بررسی و حلاجی کرده و اشتباهات او را اصلاح کرده و به عنوان یک منبع مستقل در باب زبان هزارگی ذکر می کرد. ذکر منابع در اول کتاب نیز ابتکار جدید است.

 

پس از ارائه نقدهای ذکر شده توسط کارشناسان، داکتر مهدی به سخنرانی پرداخته و انگیزه خود از نوشتن چنین کتاب را بر شمرد:1- من در اندراب تولد شده ام که حداقل یک سوم ان هزاره ها می باشند و در دلم این بود که در مورد این مردم به تحقیق پرداخته و علتهای حضور کمرنگ آنها را در جامعه افغانی بررسی نمایم.

2- مقاله ای نوشتم در بای سوء تفاهم در باب دو سوری؛ اول سوری خاندان شاهان غور و دوم سوری منسوب خاندان شیرشاه هندوستان که برخی از نویسندگان تلاش کردند و یکی از دانشجویان از من خواست تا در مورد مردم هزاره نیز تحقیق نموده و کتابی در این مورد بنویسم و سوم اینکه مساله هزاره یک مساله تاریخی است.

داکتر مهدی افزود: اگر برای من امکان داشته باشد تا نام دوم برای کتاب خود انتخاب نمایم انرا”هزاره واژه جدید برای ملت کهن” نام می گذاشتم و به برخی از نقدها نیز پاسخ ارائه نمود از جمله اینکه طولانی بودن تبارشناسی در کتاب 6 فصل و عنوان نمود که در اخر فصل 5 خلاصه ای از آنها ذکر شده است. همچنین آوردن نقشه ها را برای فهم بیشتر جفرافیای محل سکونت مردم هزاره دانست.

وی ادامه داد که آنچه اصالت دارد فرهنگ مردمان می باشد و نژاد و تبار اصالت ندارد و از نظر انتروپولوژی چیزی به نام نژاد وجود ندارد هیچ ماده کیمیایی در بدن هزاره نیست که در بدن تاجیک نباشد و همچنین  کدام ماده بیولوژیکی در بدن پشتون نیست که در وجود بلوچا موجود نباشد و به ءفته استاد تابش این کتاب برای همدیگر پذیری نوشته شده است.

 

انتهای پیام

موضوعات:   ادب و هنر ، دیدگاه ،
از دیگر سایت‌های خبری (RSS Reader)

خوست کې ځانمرګی برید وشو

- خبرگزاری جمهور