اختصاصی شفقنا/ جلسه نقد کتاب "تبار و زبان مردم هزاره" برگزار شد

پنج رئیس جمهور پیشین آمریکا در یک قاب + عکس

هزینه شخصی ترامپ صرف تحقیقات درباره روسیه شد

ترامپ استفاده از شبکه اجتماعی توئیتر را رمز موفقیت خود در انتخابات ریاست جمهوری دانست

مرتضوی در گفتگو با شفقنا: دشمن توان جنگ رو در رو را ندارد و به مساجد حمله می کند

پرسشی در برابر خود و آیندگان/یادداشتی از ابوالفضل فاتح

موترهای ترانزیتی از پاکستان در گمرگ های افغانستان متوقف می شود

اردوغان: آمریکا را به عنوان کشور متمدن قبول ندارم

مغز انسان پس از مرگ هم آگاه باقی می ماند‎!

خواص سیر و عوارض آن

آخرین خودرو در استرالیا تولید شد!+ عکس

8 کشته و زخمی بر اثر زیرگیری با خودرو در دبی

پیروزی تیم ملی کریکت افغانستان در مقابل هانگ کانگ

آمادگی نخستین گروه از خلبانان چرخبال هاى بلك هاك آمريكايى برای ماموریت در افغانستان

عدم رضایت نمایندگان مجلس از پاسخ مسئولین امنیتی در رابطه با حملات انتحاری اخیر

وزارت دفاع: ۱۵ شهید و ۴ زخمی در حمله انتحاری به موتر کارمندان دانشگاه مارشال فهیم

سياست ناكام جنگ و صلح در افغانستان

مسجد امام زمان در غرب کابل بعد از انفجار+تصاویر

به هلاکت رسیدن 15 کماندوی پاکستانی در ولسوالی اندر غزنی

وقایع و اعمال ماه صفر/ کوبیدن درب هفت مسجد در پایان ماه صفر؛ سنت یا بدعت؟

چه کسانی نباید نوشیدنی های انرژی‌زا بخورند؟

ضرورت ادامه تمویل برنامه های سازمان یونسکو در افغانستان

 معاون کمونکس: USAID به کمک هایش در بخش هوانوردی ملکی ادامه خواهد داد

نمایده سازمان ملل:حملات وحشیانه در هنگام ادای نماز قساوت بوده و مسئولین این حملات باید به عدالت کشانیده شوند

لت و کوب افسر ریاست پاسپورت توسط محافظین مسلمیار رئیس مجلس سنا +تصاویر

فوری : انفجار مهیبی در مقابل دانشگاه نظامی مارشال فهیم کابل

۵۲ پلیس مصری در درگیری با افراد مسلح کشته شدند

شماری از نمایندگان مجلس خواستار لغو پیمان امنیتی کابل- واشنگتن شدند

ترامپ: افزایش خشونت در انگلیس به دلیل «تروریسم اسلامی» است

داعش یک زن و فرزندانش را در شمال عراق سربریدند

فراخوانی مسئولین امنیتی جهت استجواب به مجلس نمایندگان

برکناری رییس دبیرخانه کمیسیون مستقل انتخابات توسط رییس جمهور

کرزی حملات انتحاری در کابل و غور را جنايت ضد بشريت و خلاف ارزش هاى اسلامى و بشرى خواند

حضور بن‌سلمان در پایتخت اسراییل تائید شد

سفر وزیر نفت عربستان به بغداد

تحقیقات در مورد علت مرگ پاپلو نرودا

حمله با سلاح سرد در مونیخ شماری زخمی بر جای گذاشت

بمباران ۳ پایگاه توپخانه ای ارتش سوریه توسط ارتش رژیم صهیونیستی

رویترز: رقه جزئی از سوریه فدرالی خواهد بود

حمله پولیس در اتریش به فروشگاه اسباب بازی کودکان

کسری 666 میلیار دالری بودجۀ امریکا

هلاکت فرمانده داعش در ننگرهار

شماری از کشورهای جهان حملات تروریستی به مساجد کابل و غور را به شدت محکوم کردند

بارزانی خواستار برگزاری تظاهرات اعتراض‌آمیز در کشورهای مختلف از استقلال کردستان شد

فرزند جلال طالبانی: وضعیت امروز کُردها نتیجه سیاستهای غلط رهبران احزاب کُرد است

سازمان ملل خواهان پایان خشونت‌ها در افغانستان شد

رانش زمین در مالزی ۱۵ تا ۲۰ نفر را دفن کرد

پیام شورای هماهنگی هئیات مذهبی مهاجرین افغانستانی در تهران در پیوند با حملات تروریستی بر مساجد کابل و غور

افغانستان، قربانى سياست هـاى ناموزون و رهـبرى پوپوليستى

مسلمانان شهر «ماراوی» در فیلیپین خود را برای پس از داعش آماده می‌کنند+تصاویر

وزیر خارجه : گروه های وحشی باوری به اصولِ اعتقادات اسلامی ندارند

AFP: از مسجد شیعیان کابل هنوز بوی گوشت و خون بلند است

بررسی وزیر شهرسازی از میزان تخریب حمله اخیر طالبان بر مرکز فرماندهی پولیس پکتیا+تصاویر

سیگار: فرار نظامیان افغان در امریکا افزایش یافته است

ظاهر قدیر: دولت در برنامه های داعش شریک است

رییس کمیسیون اصلاحات اداری: افراد تنها با شایستگی می توانند به کار در اداره های تدارکاتی شامل شوند

شاهین آسمایی باغلبه بر سیمرغ البرز به مرحله نیمه نهایی راه یافت

وزیر خارجه آمریکا: تا زمانی‎که طالبان صلح را نپذیرند در افغانستان می‎مانیم

وزارت دفاع: زوج کانادایی-آمریکایی در اسارت آی اس آی پاکستان بودند

کابل مورد حمله موشکی قرار گرفت

از هر پنج کودک زیر پنج سال روهینگیا یکی از سوء تغذیه رنج می برد

وزیر دفاع فرانسه: برای مقابله با فعالیت های موشکی ایران باید جدیتر باشیم

نرخ مبادله پول افغانی در برابر اسعار خارجی/ شنبه 29 میزان 1396

برخورد2 راکت در نزدیکی فرماندهی ناتو در وزیر اکبرخان

اشرف غنی: تروریستان اسلام را برای رسیدن به اهداف شان سلاح قرار دادند

50 کشته بر اثر درگیری در مصر

روز جهانی غذا و ریشه‎کنی فقر/ زندگی در افسوس لقمه‌ای غذا

خریداری ۴ پهپاد شکاری از آمریکا توسط کره جنوبی

جزئیات اینترنت رایگان راهپیمایی اربعین/ احتمال انتقال تجهیزات عاریه‌ای به عراقی‌ها

تصاویری از تاکسی جدید لندن

کرزی: آمریکا در افغانستان شکست خورده است

مرگ ۹ میلیون نفر سالانه در جهان به علت آلودگی هوا

نگرانی آمریکا نگران از نفوذ ایران در عراق

ایران حملات انتحاری علیه نمازگزاران در افغانستان را به شدت محکوم کرد

غاری در کره ماه+تصویر

زشت ترین ماهی دنیا در اعماق دریا!+عکس

تصویری زیبا از چیدن گل در نپال برای جشنواره تیهار

۹ وزیر زن در دولت جدید امارات

پیام استاد حاجی محمد محقق معاون ریاست اجراییه در پیوند به حملات تروریستی بر مسجد امام زمان غرب کابل و غور

پیام استاد سرور دانش معاون دوم ریاست جمهوری در واکنش به حملات تروریستی بر نماز گزاران مسجد امام زمان در غرب کابل و مسجد دولینه در ولایت غور

8 کشته و زخمی بر اثر حمله یک فرد مسلح به یک مرکز خرید در جنوب لهستان

اگر شوهر مسکنى تهیه کند، آیا زن حق اعتراض و درخواست مسکن بهتر را دارد؟پاسخ آیت‌الله سبحانی

«حال‌وهوای زیارت اربعین جز سوگ و اندوه نباید باشد»: ۱۷ نکته از بیانات نماینده‌ی حضرت‌ آیت‌الله العظمی سیستانی در گردهمایی مواکب حسینی

تصویری از وداع مادری دلسوخته بر سر پیکر فرزندش که در مسجد امام زمان به شهادت رسید

تصاویری از کشتار نمازگزاران مسجد امام زمان کابل به دست تروریست ها

حمله انتحاری به نمازگزاران مسجد جامع دولینه غور/ ۳۰ شهید

ارگ ریاست جمهوری حمله انتحاری به دو مسجد امام زمان کابل و جامع غور را محکوم کرد

حمله تروریستی به مسجد امام زمان در غرب کابل/100 کشته و زخمی /داعش مسئولیت حمله را به عهده گرفت+تصاویر

گزارش تصویری شفقنا از کنگره بزرگداشت آیت الله سید مصطفی خمینی در نجف اشرف

۴ مشکلی که با نگه داشتن ادرار بوجود می آید

بازداشت 5 پولیس به اتهام همکاری با طالبان در پکتیا

چرا برخی افراد هرگز سرما نمی خورند؟

محتوای لپ تاپ زن داعشی: از فیلم جنسی تا دستور پخت غذا و سخنرانی رهبران القاعده

اوباما بعد از ریاست جمهوری‎+عکس

نیروهای ارتش پس از 30 ساعت درگیری وارد ولسوالی اندر شدند

"دوازدهمین نشست شاروالان راه ابریشم" توسط اشرف غنی افتتاح شد

تفاوت های تاثیر دخانیات بر بدن زنان با مردان!

وزیر خارجه سوئد، قربانی آزار جنسی

نماینده حضرت آیت الله سیستانی: رهبران کرد مشکلات خود را براساس قانون اساسی با بغداد حل کنند

پاییز رنگارنگ و زیبا در آمستردام+عکس

یکی از زیباترین عکس های سال نشنال جئوگرافیک

جمعه 16 دلو 1394 | 13:12

اختصاصی شفقنا/ جلسه نقد کتاب "تبار و زبان مردم هزاره" برگزار شد

جلسه نقد کتاب ” تبار و زبان مردم هزاره” نوشته داکتر محی الدین مهدی نماینده مردم بغلان در ولسی جرگه با حضور نویسنده، عبدالحفیظ منصور نماینده مردم کابل در ولسی جرگه، استاد جواد سلطانی مدیر مسئول روزنامه جامعه باز و استاد دانشگاه، قنبر علی تابش نویسنده و شاعر و داکتر محمد قاسم وفایی زاده توسط موسسه ارتقای ظرفیت مدنی لیسه عالی معرفت برگزار گردید.

 

5130

 

به گزارش خبرنگار شفقنا افغانستان از کابل، اگر چه مردم هزاره از اقوام اصلی افغانستان می باشند اما در طول تاریخ این سرزمین همواره از سوی حکام جابر و مستبد مورد تبعیض سیستماتیک و هدفمند قرار گرفته و در برهه هایی از تاریخ حتی هزاره بودن نبز جرم بوده و کشتارهای وسعی نیز به این مردم تحمیل گردیده است. اگر چه در مورد تاریخ، فرهنگ و زبان مردم هزاره تحقیقات زبادی صورت گرفته و نظریات گوناگون در مورد تبار، تاریخ و فرهنگ آنها نیز ارائه گردبده اما هیچکدام تا حال به صورت قطعی به اثبات نرسیده اند.

کتاب حاضر نیز از زمان نشر چندین بار مورد ارزیابی قرار گرفته است. در ابتدا آقای منصور در مورد زندگینامه و فعالیتهای داکتر مهدی به حضار چنین گفت”داکتر مهدی داکتر طب است ولی بیستر آثارش در زمینه ادب و فرهنگ است پس این پرسش به میان می اید که داکتر طب به ادب و فرهنگ چه کار دارد؟

در پاسخ باید گفت که ایشان سند داکترا ادببات نیز از اکادمی علوم تاجیکستان دارد. پدرش اهل پنجشیر و مادرش اهل اندراب ولایت بغلان است در اندراب متولد شده و در کندوز درس خوانده و از روی نسبی بغلانی و پنجشیری و از نظر فکری متعلق به تمام افغانستان است و در جنگها امر جبهات اندراب و خنجان و در زمان مجاهدین معین وزارت مالیه و سخنگوی جبهه متحد هم بوده.

داکتر مهدی دارای شخصیت چند بعدی است مدتی دیپلمات بوده، قومندان، سیاستمدار، زبان شناس و تاریخ دان نیز می باشد. بخش فرهنگی زندگی اش غلبه بر دیگر جنبه های زندگی اش دارد و 33 اثر تا حال چاپ کرده و 10 اثر اماده چاپ دارد که با وجود مشغله های فراوان برای یک نماینده مجلس بسیار حایز اهمیت است و بیشتر اثار او راجع به زبان و تاریخ ادبیات و زندگی مردم است و کتابهای سیاسی در این میان کمتر به نشر سپرده است و کمتر کسی مثل او در این سرزمین یافت می شود که علاقه مند فرهنگ و زبان دیگر ملل باشد و در کنار این موارد به تاریخ ملل نیز علاقه مند می باشد و خط شناسی نیز می داند.”

 

در ادامه جلسه محمد جواد سلطانی صحبتهای خود را در باب تاریخ  و تاریخ نگاری ارایه نمود.
وی با اشاره به اینکه تاریخ نوشتن و جستجوی حوادث و رویدادهای تاریخی جستجو در میانه 2 سپر تاریکی بزرگ است گذشته ای که هر چه به ان رجوع کنیم بیشتر به تاریکی ان پی می بریم که برای بشر فهم ان غیر ممکن می گردد علت رجوع به متون دینی و اسطوره ای برای فهم افرینش را همین عدم ظرفیت علم بشری عنوان کرده و افزود به همین خاطر است که نخستین اگاهی تاریخی بشر یا بنیاد دینی دارد یا اسطوره ای. از نظر دانش یا علم تجری امکان فهم کامل ان وجود ندارد و لاجرم به اموزه های دینی روی می اوریم مثلا در مورد خلقت افرینش و گذشته و اینده بشر از نظر دین کاملا معلوم است ولی دانش تجربی چنین توانایی ندارد تا افرینش بشر را توجیه کند و آینده را نیز به صورت کامل ترسیم نماید.

سلطانی افزود: در جایی که پای ادبیات دینی نبوده اسطوره پیدا شده اگر چه زیان دین و اسطوره تا حد زیادی با هم نزدیکند  و شباهتهای زیادی را می توان میان روایت دینی از تاریخی و روایت اسطوره از گذشته دینی یافت از همین رو است که از نظر مسلمانان سنت تاریخ نویس نقطه عطف در تاریخ نویسی از زمان افرینش شروع می شود و با تاریخ پیامبران ادامه پیدا می کند و تا زمان تاریخ نویسی فعلی ادامه پیدا میکند”.

سلطانی معتقد است اینده نیز غیر قابل دستیابی بوده و تاریخ عبارت است از مابین این دو تاریکی و در چنین زمانه ای اگاهی تاریخی کوششی است از طرف انسان تا بر سرنوشت خویش مطلع شود در گذشته و حال که شاهد تجدد تاریخ هستیم بر قیاس نظام ادیان کوشش صورت تا روایت فروگرایانه از تاریخ صورت بگیرد و دید سیستماتیک از تاریخ و چیستی ان ارائه دهند.

وی ادامه داد: در کتاب داکتر مهدی هم هست کوشش می کنند تا حوادث کوچک و منفرد را در زیر یک قاعده مندی تاریخ طبقه بندی کنند و این در میان دیگر تاریخ نویسان نیز دیده شده که در نهایت منجر به تمامیت خواهی تاریخی گردیده است.

در ادامه جلسه نقد، قنبر علی تابش شاعر و نویسنده معروف کشور و از مدیران لیسه معرفت صحبتهای خود را چنین آغاز نمود: یکی از پرسشها عمومی در تاریخ نگاری افغانستان که در بین همه تاریخ نویسان مشترک می باشد این است که ساکنان اولیه این ملک ویران چه کسانی هستند؟ که بنده معتقدم که این امر دردی را دوا نمی کند و از نظر بنده این کتاب نیز بر همین مسیر روان می باشد.

او گفت: اگر چه کتاب در عنوان تبار و زبان مردم هزاره است ولی در محتوای خود قضاوتهای جدی در مورد اقوام افغانستان صورت گرفته است وی در ادامه افزود کتاب بر مبنای شرق شناسی حرکت می کند که این پاردایم مبنای استعماری دارد؛ یعنی شرق شناسان انطور که دلشان خواسته شرق را معرفی کردند نه انطور که بوده و هست و در میان نویسندگان ایرانی نیز رایج است که در این خط کلان ما نژاد آریایی را داریم که در راس آنها ایرانیان هستند و سعی کرده نویسنده که ساکنان بزرگی از فارس تا خوارزم را یک نژاد واحد تلقی کند و تاجیکان را نیز ایرانی معرفی کرده و اصالت را به انها بدهد.

تابش افزود: دکتر کتاب خود را پژوهش جدید در باب هزاره شناسی دانسته و سعی کرده انرا نقطه پایان بر این موضوع بداند. کتاب جنبه تالیفی و گرداوری نظریات دیگران می باشد و رویکرد تحقیقی ندارد یعنی بر مبنای تحقیق و پژوهش جدید نیست. در باب هزاره شناسی نیز چهار موضوع همواره در محور توجه قرار دارد که عبارتند از 1-واژه شناسی لغت هزاره؟2 -تبار هزاره از کجا امده3-زبان مردم هزاره و 4- محل بود و باش هزاره ها.

در مورد واژه هزاره  کتاب 7 نظر را گرداوری کرده است که چیز جدید نیست پنج تای انها قدیمی هستند ولی دو تای آنها جدید می باشند که عبارتند از: هزاره به معنای سرکش معادل یاغی و معنی دیگر محل بود و باش باغیان.

وی گفت: یک ویژگی کار تحقیقی این است که نظریات دیگران را ذکر کرده و نقد نماید دیگر نویسندگان هزار چشمه را نیز در معنای هزاره ها استفاده کرده اند و نیز کلمه هزار اسب. نظر دیگر این است که این واژه هزاره نیست بلکه آزره چون این مردم سابقه اوستایی دارند و با واژه های تطبیقی با اوستا نیز مطابقت دارد.

تبار هزاره ها: جناب داکتر در دو مورد بررسی می کند 1- اریایی و سکایی و معادل با تورانیان و ضد ایرانی. هزاره ها در قالب سکاها با ایرانیها مدام در حال جنگ بوده اند و از صفاتی چون جنگجو ماجراجو و جنگ طلب درنظر گرفته شده است. مشکل این است که در مورد سرنوشت سکاها دیگر توضیح داده نمی شود فقط گفته می شود که سکاها در قالب نیکودریها با قتل و غارت وارد هرات می شوند در حالیکه داکتر با قطعیت ساکنان اصلی هرات و غور وبامیان را تاجیک می داند و این افراد از باب تغلیب بعدا هزاره شده اند و در قرن 19 و 20 سیرتکوین یافته است و با عبارات ظاهرا و به نظر می رسد می خواهد این نظریه خویش را به اثبات برساند که چندان قابل قبول نمی باشد.
4- زبان و لهجه هزارگی زبان را دارای ریشه باختری و بلخی می داند که تازه نیست و قدیمی است و چیز اضافه شده این است که این لهجه از هرات پیدا گردیده است که قابل قبول نمی باشد و برعکس در زبان شناسی بلخ و غزنه بر هرات تاثیر گذاشته و نه برعکس مغول و هزاره پنداشتن لهجه هزاره ها که مرحوم اریان پور این نظر را به شدت رد می کند و یاداور می شود که این لغات ترکی مغولی نیستند در حالیکه ما اوستا را داریم که واژه های هزارگی در ان دیده می شود که نشان دهنده این است که واژگان هزارگی اوستایی هستند “در اوستایی در صدف لهجه هزارگی”در منبع شناسی لهجه هزارگی اوستا باید به عنوان منبع عمده پذیرفته شود.

این نویسنده برجسته کشور گفت: بهتر بود که جناب داکتر در این زمینه نظریات نویسندگان هزاره که در باب هزاره شناسی تحقیقات مفصل انجام داده اند را نیز در نظر می گرفت که چنین نشده است.

تاجیک شناسی : تاجیک ایرانی تبار است و ساکنان اصلی غور و هرات و بامیان است و همیشه با تورانیان در جنگ بوده اند. کلمه “هو” را از سیاح چینی اخذ کرده هیان تسینگ و انرا تاجیک اصیل محلی ترجمه کرده. این کلمه در دیگر کتابها ترجمه شده اند به معنای اصیل و نجیب ترجمه شده ولی تاجیک اصیل محلی بسیار دو راز ذهن می باشد.

از دانشجویان افغانی در چین پرسیدم و انها از استادان خویش پرسان کردند و چنین جواب دادند که این کلمه دو معنا دارد:1-خوب2-اصیل.

قنبر علی تابش افزود: نکات ضعف دیگر کتاب این است که سراج التواریخ نوشته ملا فیض محمد کاتب هزاره را هزاره نامه دانسته و این تقلیل این کتاب ارزشمند است همچنین در مورد مذهب هزاره ها انرا به ناصرخسرو نسبت داده که به هیچ عنوان با مستندات و نظریات دیگر نویسندگان همخوانی ندارد و دلیل قطعی نیز برای ان ذکر نگردیده در حالیکه طبق شواهد مردم هزاره در زمان خلافت حضرت علی گروهی را به عنوان نماینده به نزد ایشان روان کرده و با پس امدن انها مذهب تشیع در میان هزاره ها رواج یافته است.

2 نکته مثبت هست در این کتاب 1-جدا کردن اصل هزاره از مغول و بردن به ماقبل تاریخ2-ساکنان اصلی این سرزمین را تاجیک و هزاره دانسته. تاریخ پژوهی برای اثبات این نکته که چه کسانی ساکنان اصلی این کشور می باشد چاره گشای مشکلات فعلی ما نمی باشد. باید به فکر آینده باشیم.

در ادامه این جلسه نقد، محمد قاسم وفایی زاده، استاد دانشگاه و از مدیران لیسه معرفت یکی از مشکلات کتاب را بخش تاریخی آن دانست که بسیار فهمش مشکل است و یافتن هزاره ها در لابلای تاریخ بسیار مشکل می باشد و در این مورد دسته بندی صورت نگرفته است.

همچنین پایان نامه حجیم از نویسنده ای به نامدولینگ به صورت کامل ذکر شده که پر از اشتباه بوده و بعنوان یک فصل کتاب ذکر شده در حالیکه نویسنده می توانست انرا جداگانه ترجمه کرده و بعد به عنوان یک محقق افغان انرا بررسی و حلاجی کرده و اشتباهات او را اصلاح کرده و به عنوان یک منبع مستقل در باب زبان هزارگی ذکر می کرد. ذکر منابع در اول کتاب نیز ابتکار جدید است.

 

پس از ارائه نقدهای ذکر شده توسط کارشناسان، داکتر مهدی به سخنرانی پرداخته و انگیزه خود از نوشتن چنین کتاب را بر شمرد:1- من در اندراب تولد شده ام که حداقل یک سوم ان هزاره ها می باشند و در دلم این بود که در مورد این مردم به تحقیق پرداخته و علتهای حضور کمرنگ آنها را در جامعه افغانی بررسی نمایم.

2- مقاله ای نوشتم در بای سوء تفاهم در باب دو سوری؛ اول سوری خاندان شاهان غور و دوم سوری منسوب خاندان شیرشاه هندوستان که برخی از نویسندگان تلاش کردند و یکی از دانشجویان از من خواست تا در مورد مردم هزاره نیز تحقیق نموده و کتابی در این مورد بنویسم و سوم اینکه مساله هزاره یک مساله تاریخی است.

داکتر مهدی افزود: اگر برای من امکان داشته باشد تا نام دوم برای کتاب خود انتخاب نمایم انرا”هزاره واژه جدید برای ملت کهن” نام می گذاشتم و به برخی از نقدها نیز پاسخ ارائه نمود از جمله اینکه طولانی بودن تبارشناسی در کتاب 6 فصل و عنوان نمود که در اخر فصل 5 خلاصه ای از آنها ذکر شده است. همچنین آوردن نقشه ها را برای فهم بیشتر جفرافیای محل سکونت مردم هزاره دانست.

وی ادامه داد که آنچه اصالت دارد فرهنگ مردمان می باشد و نژاد و تبار اصالت ندارد و از نظر انتروپولوژی چیزی به نام نژاد وجود ندارد هیچ ماده کیمیایی در بدن هزاره نیست که در بدن تاجیک نباشد و همچنین  کدام ماده بیولوژیکی در بدن پشتون نیست که در وجود بلوچا موجود نباشد و به ءفته استاد تابش این کتاب برای همدیگر پذیری نوشته شده است.

 

انتهای پیام

موضوعات:   ادب و هنر ، دیدگاه ،
از دیگر سایت‌های خبری (RSS Reader)

خط خون به کابل رسید

- صدای افغان