آیا کسی که مجتهد نیست، می‌تواند قضاوت کند؟

سقوط ولسوالی زیباک بدخشان با ۲۵ پوسته به دست طالبان

عبدالله عبدالله: گروه هاى تروریستی، به نفع هيچ کشور کار نمى کنند

از 8 ثور با رژه نظامی قوای مسلح افغان تجلیل شد + تصاویر

آیا حتما باید از مرجعی تقلید کرد که مشهور به اعلمیت است؟پاسخ حضرت آیت‌الله هاشمی شاهرودی

کره شمالی: آمریکا را با ۵ میلیون بمب هسته‌ای نابود می‌ کنیم

قانون ممنوعیت حجاب کامل در آلمان تصویب شد

بازگشت امیر آواره

تصاویری از تمرین ناو هواپیمابر آمریکا که به سوی کره شمالی می رود

پنتاگون: ۱۵۰۰ سرباز امریکایی به زودی وارد افغانستان می شود

ترامپ از احتمال درگیری بزرگ با کرۀ شمالی خبر داد

بر گزاری سومین کنفرانس ،شورای تجارتی افغان-آسترالیا

واشنگتن پست: جدالهای سیاسی و فساد رایج ؛ دولت اشرف غنی را فلج کرده است

لغمان باحضور حکمتیار خانه آشتی ملی نام گرفت!+تصاویر

تحقیقات پنتاگون درباره مشاور امنیت ملی سابق ترامپ/ احتمال اختلاس مایکل فلن

بریتانیا: نمی توانیم درخواست آمریکا برای حمله به سوریه را رد کنیم

غرق شدن کشتی نیروی دریایی روسیه در دریای سیاه و نجات سرنشینان آن

عملیات بهاری طالبان موسوم به "منصوری" با هدف نابودی نیروهای خارجی و دولتی افغانستان شروع شد

راز عشق چین به مراکش چیست؟ از صادرات الاغ مراکشی تا انفجار صنعت گردشگری

قدرت نمایی و اعلام حمایت جنبش ها در شمال از جنرال دوستم

رئیس اداره رفاه عربستان: سینما روزی افتتاح می شود/ محافظه کاران در خانه بمانند

قطار سریع السیر بین مکه و مدینه هشت ماه دیگر راه اندازی می شود

ایران سفیر پاکستان را احضار کرد

پوشش صورت از سوی کارمندان زن مسلمان در جرمنی ممنوع شد

آنچه که پس از برخورد "مادر همه بمب‌ها" در اچین ننگرهار باقی ماند

شیخ الازهر: جنگ در اسلام برای دفاع است نه حمله

مراسم ختم دختر ارشد حضرت آیت الله خویی در قم +تصاویر

گزارش تصویری : مراسم تشییع پیکردختر ارشد حضرت آیت الله خویی

زخمی شدن ۲ نیروی پلیس در پی تیراندازی در رئونیون فرانسه

چین از مسلمانان اویغور خواست به سرزمین مادری عشق بورزند

۴۲۵ دلار بدهید تا یک شلوار جین گِلی بپوشید + عکس

اتحادیه عرب از صلیب سرخ جهانی خواست به وضعیت اسرای فلسطینی رسیدگی کند

درخواست ناتو از ترکیه برای احترام کامل به حاکمیت قانون

پیرزن ۱۰۱ ساله هندی مدال طلای دوی ١٠٠ متر سالمندان جهان را کسب کرد

برگزاری سومین همایش روزنامه‌نگاران جهان اسلام علیه تروریسم

آزادسای کامل شهرستان «الحضر» از سوی بسیج مردمی عراق

شیخ الازهر: جنگ در اسلام برای دفاع است نه حمله

اردوغان: غربی‌ها مانند «شتر مرغ» رفتار می کنند/ چشم کورتان را باز کنید!

مرکل: روابط میان ترکیه و اتحادیه اروپا به شدت آسیب دیده است

آتش سوزی عمدی در هتل ترامپ

افتتاح بزرگترین کلیسای قبطی خلیج فارس در کویت باحضور پاپ مصر

7 و 8 ثور روزهای تراژدیک تاریخ افغانستان

درخشش نمایندگان افغانستانی در سی و چهارمین دور برگزاری مسابقات قرآن کریم + تصاویر

آیامذاکرات کرزی معنای سیاسی دارد؟

افزودن ریاست تجارت زنان به ساختار وزارت تجارت

واکنش مردم کابل به پلاکاردهای حکمتیار در سطح شهر

هلاکت 4 سرگروپ طالبان و 2 سرگروپ داعش در جوزجان

واکنش ریاست اجرائی نسبت به سفیر شدن شهیم و حبیبی: حبیبی و شهیم در حادثه قول اردوی شاهین مقصر نبودند

سخنگوی حزب اسلامی در گفتگو با شفقنا: رهبر حزب اسلامی روز شنبه در انظار عمومی ظاهر می شود

فرمانده پیشین قول اردوی شاهین به مراجع عدلی معرفی شد

سود حاصل از قاچاق مواد مخدر؛ در جیب مقام های افغان

در سه ماه اخیر ۷۱۵ غیرنظامی افغان کشته و ۱۴۶۶ تن زخمی شده اند

جنرال مرادعلی مراد: ارتش به جای دعوت کردن طالبان به صلح، آنان را نابود می‌کند

پتریوس: به پنج هزار سرباز امریکایی دیگر در افغانستان نیاز است

سخنگوی حزب اسلامی در گفتگو با شفقنا: حکمتیار به زودی وارد کابل می شود

سخنگوی وزارت خارجه ایران: پاکستان باید درباره شهادت مرزبانان ایران پاسخگو باشد

دختران روسی در ارتش روسیه‎ +عکس

نرخ اسعار: ارزش پول افغانی در برابر ارزهای خارجی/7 ثور

دختر مسلمان آمریکایی در میان ۱۰۰ چهره تاثیرگذار مجله تایم + عکس

سازمان ملل: کابل مرگبار ترین ولایت در سال ۲۰۱۷ بوده است

با گرفتن تابعیت "سنت لوسیا" می‌توانید به 127 کشور جهان سفر کنید!

نیروهای عراقی در ۳۰۰ متری محل نخستین خطبه «رهبر داعش»

ادامه بارداری احتمال خطر جانی برای مادر دارد/فتوای حضرت آیت الله خامنه ای

رئیس دفتر معاون اول رییس جمهور: اشرف‌غنی به دنبال ترور فیزیکی و سیاسی جنرال دوستم است

گلبدین حکمتیار در میان استقبال گرم هواداران خود به لغمان رسید/ فردا در رسانه ها ظاهر می شود

دولت هند همه شبکه های اجتماعی را در کشمیر ممنوع کرد

پیام جدید رهبر طالبان خطاب به پیروانش: در برخورد با مسلمانان ملایم و در مقابل کفار جدی عمل کنید

عدم امکان فعالیت خبرنگاران در مناطق تحت کنترل طالبان

تالارهای عروسی صنعتی جدید در تقویم اجتماعی افغانستان

حزب اسلامی: هیچ نقشی در نشر تصویر حکمتیار با والی بلخ نداشته ایم

پیتر شگرت: مسئولان فدراسیون فوتبال افغانستان برخلاف تعهدشان هیچ اقدام عملی برای بهبود تیم ملی انجام ندادند

توافق واشنگتن و سئول برای اعمال مجازات های سریع علیه کره شمالی

فرمانده آمریکایی: کره شمالی هر موشکی شلیک کند، آن را نابود می کنیم

حمله پاکستانی ها به محل اقامت پناهجویان افغان

چند میلیون رأی دهنده و میلیون ها کارت رأی دهی در افغانستان

جنگ بر سر جمع آوری وجوه شرعی سبب هلاکت بیش از 90 داعشی و طالب گردید

جایزۀ پیشاهنگ رسانه‌های آزاد سال 2017 به کمیته مصونیت خبرنگاران افغانستان تعلق گرفت

تجمع صدها آمریکایی در حمایت از جامعه مسلمانان

گلوبال ریسرچ: حمایت تسهیلاتی اسرائیل از گروه های تروریستی در سوریه

ترامپ: در «نفتا» باقی می مانیم

نشست بی نتیجه و مبهم کاخ سفید با سناتورها درباره کره شمالی

عربستان سعودی طرح آموزش تربیت بدنی به زنان را رد کرد

شیخ الازهر : تروریسم پیش از مسیحیان، مسلمانان را هدف قرار می دهد/ نگران تبدیل اسلام هراسی به دین هراسی در غرب هستیم

جزییات مراسم تشییع و ختم دختر ارشد آیت الله العظمی خویی در قم اعلام شد

تاکید نماینده حضرت آیت الله سیستانی بر تشکیل کمیته عالی اداره عتبات عالیات در دومین همایش بین المللی «عتبات عالیات و مراقد شیعه در جهان اسلام»

۴۵۰۰ شهروند جمهوری های شوروی سابق به داعش پیوستند

بیش از 100 کشته و زخمی در درگيرى داعش با طالبان

تلاش ترکیه برای امضای قرارداد دفاعی بی سابقه با عربستان

شهیم و حبیبی سفریان جدید اردن و قزاقستان

علمای دینی خواهان صلح دوامدار در بدخشان شدند

سازمان ملل از پیشرفت افغانستان در مبارزه با فساد استقبال می نماید

برگ دیگری از طومار انحصار طلبی حکومت؛ بی حرمتی به وزیر خارجه کشور

وزارت دفاع آمار تلفات حمله بر قول اردوی شاهین را اعلام کرد

موسسه مطالعاتی آمریکایی:بعید است روسیه بخواهد نیروی نظامی به افغانستان اعزام کند

هندی ها از این جوان کشمیری بعنوان سپر انسانی استفاده کردند

آغاز عملیات نظامی نیروهای عراقی برای آزادسازی مناطق شرق سامرا

کرزی خواستار آماده سازی طالبان برای گفتگوهای صلح از سوی روسیه شد

لاوروف: تلاش هایی برای بهره برداری از حمله خان شیون با هدف تغییر نظام سوریه وجود دارد

سرویس امنیت روسیه: تلاش برای تشکیل یک شبکه تروریستی جهانی در جریان است

کرملین: پوتین وکیل مدافع اسد نیست بلکه از حقوق بین الملل دفاع می کند

چاووش اوغلو: ۲ ساعت پیش از حمله به عراق و سوریه، به واشنگتن و مسکو اطلاع دادیم

سه‌شنبه 29 حمل 1396 | 16:52

آیا کسی که مجتهد نیست، می‌تواند قضاوت کند؟

شفقناافغانستان- نظر بیشتر فقهای معاصر آن است که فرد غیر مجتهد در صورت دارا بودن بقیه شرایطی که برای قاضی ذکر شده، می‌تواند با اذن و نصب از سوی فقیه جامع الشرایط، منصب قضا را بر عهده بگیرد و این قاضی البته باید در کلیات مقلّد بوده و در انطباق بر جزئیات و موضوعات، دقت و احتیاط لازم را انجام دهد.

با توجه به این‌که قضاوت و حکم بر دیگران نوعی تسلط بر آنان است اصل اولیه عدم تسلط و نفوذ حکم هر فردی -حتی انبیا و اوصیا و فقها و عالمان دینی- غیر از پروردگار متعال بر دیگران است، اما این اصل عدم سلطه و حکم احدی بر دیگری نسبت به انبیا و اوصیای آنان بویژه نسبت به پیامبر اسلام(ص) و امامان معصوم(ع) به صراحت آیه: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ فَإِنْ تَنٰازَعْتُمْ فِی شَیْ‌ءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللهِ وَ الرَّسُولِ»[1] و آیات دیگر،[2] استثناء شده و پروردگار متعال آنان را نسبت به دیگران سلطنت و حکمشان را نافذ قرار داده است.[3]
بنابراین، به استناد آیه ذکر شده و آیه: «یٰا دٰاوُدُ إِنّٰا جَعَلْنٰاکَ خَلِیفَهً فِی الْأَرْضِ فَاحْکُمْ بَیْنَ النّٰاسِ بِالْحَقِّ »،[4] قضاوت و حکم بر دیگران از مناصب اعطایی از سوی حضرت حق و متفرع بر جانشینی و خلیفه اللهی است.[5]
این منصب بعد از رسول اکرم(ص) به جانشینان بر حق ایشان؛ یعنی امامان معصوم(ع) که از سوی پروردگار متعال منصوب به خلافت شده‌اند اعطا گردیده، ولی در عصر غیبت بنابر دیدگاه مشهور از فقهای امامیه با استناد به حکم عقل و ادله نقلی از قبیل توقیع شریف،[6] مقبوله عمر بن حنظله،[7] مشهوره ابی خدیجه[8] و روایات دیگر، منصب قضاوت به صورت نصب عام از سوی ائمه(ع) به فقیه و مجتهد مطلق جامع الشرایط واگذار شده است.[9] بنابراین، مشهور از فقها یکی از شرایط قاضی را اجتهاد مطلق قرار داده‌اند.[10]
در مقابل مشهور؛ عده‌ای از فقها، استدلال به این روایات، مبنی بر شرط بودن اجتهاد مطلق و فقاهت برای قضاوت را نپذیرفته و حتی با استناد به برخی از این روایات، مطلق اجتهاد را شرط دانسته‌اند، نه اجتهاد مطلق را. بنابراین مجتهد متجزی نیز می‌تواند متصدی امر قضاوت شود.[11] گروه دیگر از این مرحله فراتر رفته و به استناد اطلاق برخی از آیات و احادیث، صرف عالم بودن نسبت به احکام الهی بویژه احکام باب قضا را کافی می‌دانند، هر چند علمش از روی تقلید باشد.[12]
با عنایت به دیدگاه مشهور که فقاهت و اجتهاد مطلق را برای قضاوت در عصر غیبت شرط می‌دانند، اگر به هر دلیلی[13] با کمبود فقهای جامع الشرایط برای منصب قضا مواجه شویم چاره چیست؟ برای رسیدن به پاسخ کامل بحث را در دو بخش به شرح زیر مطرح و بررسی می‌نماییم.
الف. جواز یا عدم جواز تصدی منصب قضاوت برای غیر مجتهد
همه فقها اتفاق نظر دارند که شخص غیرمجتهدی که مأذون از سوی مجتهد نباشد حق قضاوت بر دیگران را ندارد، مگر به عنوان داور و حَکَم از سوی طرفین قرار داده شود که در حقیقت، کارش قضاوت نیست، بلکه نوعی داوری است، اما نسبت به غیرمجتهدی که مأذون از سوی مجتهد باشد بین فقها اختلاف دیدگاه وجود دارد؛ مشهور علما و فقهای متقدم، حکم به عدم جواز تصدی منصب قضاوت برای شخص غیرمجتهد داده‌اند، هر چند از سوی مجتهد جامع الشرایط اذن داشته باشد،[14] ولی نظر بیشتر فقهای معاصر بر خلاف نظر بالا است:
«فرد غیر مجتهد در صورت دارا بودن بقیه شرایطی که برای قاضی ذکر شده، می‌تواند با اذن و نصب از سوی فقیه جامع الشرایط تصدی منصب قضاء را به عهده بگیرد همراه با تقلید صحیح در کلیات و دقت و احتیاط در موضوعات».[15] به عبارتی روشن‌تر، شخص غیر فقیه نه استقلال قضایی دارد و نه وکیل مجتهد در قضاوت است، بلکه از باب ضرورت و اضطرار باید با تکیه بر فتاوای فقها و قوانین مدونه نسبت به مرافعات، بیان حکم نماید.
ب. نفوذ یا عدم نفوذ حکم غیرمجتهد
نسبت به نفوذ حکم «قاضی غیرمجتهد مأذون از سوی مجتهد» نیز فقها بین امور حقوقی و کیفری فرق گذاشته‌اند؛ در امور حقوقی چنانچه یقین به حقّانیت یکى از طرفین دعوا پیدا کرد، و یا با ملاحظه اسناد و مدارک و یا شهادت شهود، اماره شرعى نزد او ثابت شد، می‌تواند فقط از راه امر به معروف و نهى از منکر و حِسبه، طرفین دعوا را الزام کند تا به حق عمل کنند. بدین توضیح که الزام نماید تا بدهکار بدهى خود را ادا کند و غاصب از خانه یا زمین غصبى دست بردارد و زن به خانه شوهر برگردد و مرد به زوجه خود انفاق کند و امثال آن.
اما در احکام جزایی و کیفری نسبت به حدود و دیات و اجرای آنها حکمش نافذ نبوده و فقط در تعزیرات و کیفر مجرمان برای حفظ نظم اجتماعی، حکمش با اجازه ولی فقیه جامع الشرایط از باب امر به معروف، نافذ و قابل اجرا است.[16]

[1]. نساء، 59.
[2]. احزاب، 6؛ نساء، 65.
[3]. موسوی خمینى، سید روح الله، القواعد الفقهیه و الاجتهاد و التقلید(الرسائل)، ج 2، ص 100، قم، مؤسسه مطبوعاتى اسماعیلیان‌، چاپ اول، بی‌تا.
[4]. سوره ص، 26.
[5]. القواعد الفقهیه و الاجتهاد و التقلید (الرسائل)، ج 2، ص 100.
[6]. «وَ أَمَّا الْحَوَادِثُ‏ الْوَاقِعَهُ فَارْجِعُوا فِیهَا إِلَى رُوَاهِ حَدِیثِنَا فَإِنَّهُمْ حُجَّتِی عَلَیْکُمْ وَ أَنَا حُجَّهُ اللهِ عَلَیْهِمْ»؛ ابن بابویه، محمد بن على، کمال الدین و تمام النعمه، ج 2، ص 484،‏ تهران، اسلامیه، چاپ دوم، 1395ق.
[7]. ر. ک: کلینى، محمد، کافی، ج 7، ص 412، تهران، دار الکتب الإسلامیه، چاپ چهارم، 1407ق.
[8]. همان.
[9]. موسوی خلخالى، سید محمد مهدى، حاکمیت در اسلام یا ولایت فقیه، مترجم، جعفر الهادى، ص 259 – 268، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ اول، 1422ق؛ منتظری، حسینعلى، مبانى فقهى حکومت اسلامى، مترجم، صلواتى، محمود، شکورى، ابو الفضل، ج 3، ص 235 – 236، قم، مؤسسه کیهان، چاپ اول، 1409ق.
[10]. «یشترط فی القاضی البلوغ و العقل و الإیمان و العداله و الاجتهاد المطلق و الذکوره و طهاره المولد»؛ سیفی مازندرانى، على اکبر، دلیل تحریر الوسیله، ولایه الفقیه، ص 136، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، چاپ دوم، 1428ق.
[11]. ر. ک: موسوی خمینى، سید روح الله، الاجتهاد و التقلید(تنقیح الأصول)، مقرر، اشتهاردى، تقوی، حسین، ج 4، ص 604 – 605، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، چاپ اول، 1418؛ محقق سبزوارى، محمد باقر بن محمد مؤمن، کفایه الأحکام، ج 2، ص 662، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، 1423ق؛ نجفى، کاشف الغطاء، حسن بن جعفر بن خضر‌، أنوار الفقاهه، کتاب القضاه، ص 13، نجف اشرف، مؤسسه کاشف الغطاء، چاپ اول، 1422ق؛ القواعد الفقهیه و الاجتهاد و التقلید (الرسائل)، ج ‌2، ص 107 – 108.‌
[12]. حاکمیت در اسلام یا ولایت فقیه، ص 269‌ – 275؛ ر. ک: أنوار الفقاهه، کتاب القضاء، ص 5 – 9.
[13]. از قبیل کمبود مجتهد و فقیه یا عدم دسترسی به آنان و… .
[14]. انصاری، شیخ مرتضى بن محمد امین‌، القضاء و الشهادات، ص 38 – 39، قم، کنگره جهانى بزرگداشت شیخ اعظم انصارى‌، چاپ اول، 1415ق؛ ‌الاجتهاد و التقلید(تنقیح الأصول)، ج 4، ص 609.
[15]. موسوی خمینى، سید روح الله، استفتاءات‌، ج 3، ص 68، قم، دفتر انتشارات اسلامى،‌ چاپ پنجم، 1422ق؛ بهجت، محمد تقى، استفتاءات،‌ ج 4، ص 443، قم، دفتر حضرت آیه الله بهجت‌، چاپ اول، 1428ق‌؛ فاضل لنکرانى، محمد، جامع المسائل‌، ج 1، ص 483، قم، امیر قلم‌، چاپ یازدهم، بی‌تا.‌
[16]. حاکمیت در اسلام یا ولایت فقیه، ص 288‌ – 299.

انتهای پیام

www.af.shafaqna.com

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

موضوعات:   سایر اخبار ، در آینه ،
برچسب‌ها:   شفقناافغانستان ، مجتهد ، قضاوت ،
از دیگر سایت‌های خبری (RSS Reader)

حبیبی و شهیم سفیر شدند

- خبرگزاری جمهور