آیا کسی که مجتهد نیست، می‌تواند قضاوت کند؟

پدرجان دستم رارهاکن!

آیا هزاره ها مورد نسل کشی قرار گرفته است؟

و شام غریبانی دیگر در کابل...؟!

در برچی، دنیا به آخر رسیده است/ هزاره گروگانان دست بسته کدام پروژه است؟

وزیر تحصیلات عالی در جمع دانشجویان افغانستانی در تهران: گدایی دولت ایران را نمی کنیم/ دانشجویان مهاجر باید به وطن برگردند

آخرین جزئیات از شمار تلفات حمله انتحاری غرب کابل؛ 57 شهید و 119 زخمی

۷ کشته و زخمی در نتیجه تیراندازی در تنسی آمریکا

اطلاعاتی جدید و متفاوت درباره حمله به کاخ پادشاه عربستان

قتل دو شیعه هزاره در کویته پاکستان

جنایت مخوف و بی رحمانه یک مرد عربستانی در مکه

قرارداد ۳ پروژه برق رسانی بامیان امضا شد

داعش مسئولیت انفجار انتحاری در غرب کابل را به عهده گرفت

مسموم شدن بیش از ۳۰ متعلم در مرکز ولایت بامیان

جستجوهای باستان شناسی در معدن مس عینک

آخرین جزئیات انفجار در مرکز توزیع تذکره های الکترونیکی دشت برچی ؛ده‌ها کشته و زخمی+ تصاویر

توییتر: کسپرسکی وابسته به سازمان اطلاعات روسیه است

بازیگر زن آمریکایی به قاچاق جنسی متهم شد

بزرگترین «جشن ماری‌جوانا» آمریکای شمالی را غرق دود کرد+عکس

کشف گور دسته جمعی حاوی اجساد قریب به ۲۰۰ نفر در الرقه

ملکه انگلیس ۹۲ سالگی خود را جشن گرفت + عکس

راشا اینسایدر: سیاست خارجی دولت ترامپ او را زمین می زند

محقق:حاکمان مستبد از برنده شدن احزاب در کشور می ترسند

تلفات سنگین تروریستان در یک هفته گذشته، 235 کشته و 201 زخمی

مکاتب فنى و حرفوى در تمام ولسوالی هاى کشور ایجاد می شود

مشاور رییس جمهور: موسسات تحصیلات عالی خصوصی به یک چالش مبدل شده‌اند

امضای تفاهم نامه همکاری میان اتحادیه جهان اسلام و شورای گفتگوی ادیان واتیکان+ تصاویر

انفجار در مرکز توزیع تذکره های الکترونیکی دشت برچی؛19 کشته و زخمی

نرخ اسعار خارجی در مقابل پول افغانی / یکشنبه ۲ ثور ۱۳۹۷

مهاجران افغان در بازداشتگاهی در اندونزیا شورش کردند

انفجار ماین در هرات جان یک سرباز را گرفت

گزارشی تکان دهنده از روسپی ها و روسپی خانه ها در کابل

القاعده از نقشه های گوگل برای برنامه ریزی حملات تروریستی استفاده می کند

حضور کم‌رنگ شهروندان در روند ثبت نام رای دهندگان؛شورای وزیران نشست فوق‌العاده برگزار کرد

هشدار وزارت خارجه امریکا از افزایش حمله‌ها بر غیرنظامیان در کشور

شناگر معلول افغانستان مدال طلای پاراشنای امریکا را به دست آورد

دستور جدید اشرف غنی: آمار ثبت نام شدگان در اختیار مردم قرار نگیرد

وزارت خارجه آمریکا و فردی فاقد روحیه ی لازم

خبرگزاری رسمی عربستان: پهپاد اسباب‌بازی، دلیل تیراندازی در کاخ پادشاه سعودی

جشن «ویساک» و حضور سیک‌ها و هندوهای افغانستان

عبدالله: ناکامی در ثبت نام رأی‌دهنده‌گان، انتخابات پیش رو را به چالش می کشد

ویدیو: شعبان اجه (شعبان آمد)

مسیر کوتل قوناق تنها گذرگاه مردم دایکندی به سمت کابل

مجلس يادبود پدر تازه در گذشته استاد سرور دانش در تهران برگزار شد+تصاویر

اعتراض مردم دایکندی به کشتار مسافران این ولایت در غور +تصاویر

وزیر مالیه برای شرکت در نشست صندوق بین‌المللی پول به آمریکا رفت

راز باب الحوائج شدن حضرت ابوالفضل(ع)

نور: کمیسیون انتخابات در زمینه آگاهی‌دهی اقدامات لازم را انجام نداده است

غنـی چه میـراثی برای افغـانستان می‌گـذارد؟

۲۱ طالب در عملیات‌های نیروهای دولتی کشته شدند

شورای عالی صلح: با جنگ‎جویان خارجی و گروه داعش گفت‎وگو نمی‎کنیم

کیم جونگ اون خبرداد: برنامه هسته‌ای و موشکی متوقف شد/ ترامپ:مشتاقانه منتظر نشست با اون هستم

چین برای تجهیز نیروهای امنیتی افغان اعلام آمادگی کرد

آتش‌سوزی در صحن حضرت زهرا (س) در نزدیکی حرم امام علی (ع)

وزارت مهاجرین: در ۳ ماه اخیر یک هزار و ۶۰۰ مهاجر از ترکیه به افغانستان برگشته اند

پاکستان: برای ثبات در منطقه مذاکرات خود را با افغانستان ادامه می‌دهیم

حمله طالبان به یک مرکز ثبت‌نام رای دهندگان در بادغیس

نرخ اسعار خارجی در مقابل پول افغانی /شنبه ۱ ثور ۱۳۹۷

سال ۲۰۱۷ بیش از ۵۵۰ هزارتن پناهندگی اروپا را دریافت کردند

برق کابل تا شام امروز وصل می‌شود

افغانستان؛ بهشت کوهنوردان، صخره‌نوردان و گردشگران

چرا برای هزاره ها انتخابات پارلمانی مهم است؟

وقتی در کشور ظلم بیداد می کند؛تیرباران موتروانی که باج پولیس فراه را نداد

افغانستان هفتاد و یکمین ارتش قدرتمند جهان در سال ۲۰۱۸

محدودیت برای دیپلمات‌های پاکستانی در امریکا

AFP: خط تماس مستقیم میان رهبران دو کره برقرار شده است

بازگشت جنرال دوستم به کشور همچنان در گروی رضایت ایشچی

سیگار: کمک های مالی امریکا منجر به تشویق فساد در افغانستان شد

بهترین زمان پیاده روی برای چربی سوزی بیشتر

ارگ: ارزش ذخایر مرمر افغانستان بالاتر از 150 میلیارد دالر است

فرانسه سرانجام واعظ جنجالی ضدشیعه را اخراج کرد+عکس

لاوروف:در برابر تلاش غرب برای تخریب سوریه دست بسته نخواهیم بود

اتحادیه اروپا در سال ۲۰۱۷ به نیم میلیون مهاجر اجازه ورود داده است

اول جوزا زمان ثبت نام نامزدان انتخابات پارلمانی و شوراهای ولسوالی ها

انفجار ماین کنار جاده ای در ننگرهار/14 غیرنظامی کشته و زخمی

مسلمانان فیلیپین به شهر آزاد شده از دست داعش بازمی‌گردند+تصاویر

مروری بر وضعیت زندگی مسلمانان در چین/ دولت برای مسلمانان محدودیت ایجاد می کند

زندگی ای که با امام حسین(ع) عجین باشد غیبت، تهمت و مال حرام در آن نیست؛ گفت وگو با حجت الاسلام نعیمی

قلمرو داعش در افغانستان تا کجاست؟

غنی: امامان مساجد باید مردم را برای ثبت نام راهی‌دهی تشویق کنند

خطراتی که درون دانه‌های برنج شب مانده نهفته است!

اگر مشکل معده دارید حتما این مطلب را بخوانید

بیماری که هرگز به سراغ نابغه‌ها نمی‌رود

رمز لاغری سریع با خاکشیر، تخم شربتی و سرکه سیب

وزارت مهاجرین: ترکیه بدون توافق با افغانستان مهاجرین را اخراج می‌کند

حکومت، دارندگان تذکره های تقلبی را در انتخابات شناسایی می کند

پارلمان قرقیزستان، نخست وزیر را برکنار و کابینه را منحل کرد

صدور حکم اعدام و حبس ابد در حق ۲۸۲ زن عضو داعش در بغداد

دهمین جشن سالانه لیسه عالی معرفت برگزار شد+تصاویر

مدیر کل امور اتباع و مهاجرین خارجی خراسان رضوی: دستور العمل صدور گواهینامه و خروج و مراجعت مهاجرین به کشورشان با کارت آمایش به زودی ابلاغ می شود

پاسگاه‌های امنیتی پاکستان از خاک افغانستان خارج می شود

جنرال قاسمی: والی غزنی باید محاکمه شود

مهلت ۴۸ ساعته ارتش سوریه به اعضای داعش برای خروج از اطراف دمشق

عکس: شور کسب علم در مکتبی در ولایت دایکندی

واکنش‌ها به تیرباران مسافران در مرکز غور؛ از هزاره کشی هدف‌مند جلوگیری کنید

مقتدی صدر: هر گونه حمله به ایران و لبنان را محکوم می‌کنم

پوشش جالب زنان سعودی برای ورزش+عکس

خط آهن هرات – خواف تا یک ماه دیگر به بهره برداری می رسد

مدل سابق مجله پلی‌بوی در مورد روابطش با ترامپ صحبت می‌کند

۲۰ کشور اسلامی در انتهای رتبه بندی مجمع جهانی اقتصاد درباره شاخص تساوی زن و مرد

ترامپ از دیدار با رهبر کره شمالی در هفته های آتی خبر داد

سه‌شنبه 29 حمل 1396 | 16:52

آیا کسی که مجتهد نیست، می‌تواند قضاوت کند؟

شفقناافغانستان- نظر بیشتر فقهای معاصر آن است که فرد غیر مجتهد در صورت دارا بودن بقیه شرایطی که برای قاضی ذکر شده، می‌تواند با اذن و نصب از سوی فقیه جامع الشرایط، منصب قضا را بر عهده بگیرد و این قاضی البته باید در کلیات مقلّد بوده و در انطباق بر جزئیات و موضوعات، دقت و احتیاط لازم را انجام دهد.

با توجه به این‌که قضاوت و حکم بر دیگران نوعی تسلط بر آنان است اصل اولیه عدم تسلط و نفوذ حکم هر فردی -حتی انبیا و اوصیا و فقها و عالمان دینی- غیر از پروردگار متعال بر دیگران است، اما این اصل عدم سلطه و حکم احدی بر دیگری نسبت به انبیا و اوصیای آنان بویژه نسبت به پیامبر اسلام(ص) و امامان معصوم(ع) به صراحت آیه: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ فَإِنْ تَنٰازَعْتُمْ فِی شَیْ‌ءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللهِ وَ الرَّسُولِ»[1] و آیات دیگر،[2] استثناء شده و پروردگار متعال آنان را نسبت به دیگران سلطنت و حکمشان را نافذ قرار داده است.[3]
بنابراین، به استناد آیه ذکر شده و آیه: «یٰا دٰاوُدُ إِنّٰا جَعَلْنٰاکَ خَلِیفَهً فِی الْأَرْضِ فَاحْکُمْ بَیْنَ النّٰاسِ بِالْحَقِّ »،[4] قضاوت و حکم بر دیگران از مناصب اعطایی از سوی حضرت حق و متفرع بر جانشینی و خلیفه اللهی است.[5]
این منصب بعد از رسول اکرم(ص) به جانشینان بر حق ایشان؛ یعنی امامان معصوم(ع) که از سوی پروردگار متعال منصوب به خلافت شده‌اند اعطا گردیده، ولی در عصر غیبت بنابر دیدگاه مشهور از فقهای امامیه با استناد به حکم عقل و ادله نقلی از قبیل توقیع شریف،[6] مقبوله عمر بن حنظله،[7] مشهوره ابی خدیجه[8] و روایات دیگر، منصب قضاوت به صورت نصب عام از سوی ائمه(ع) به فقیه و مجتهد مطلق جامع الشرایط واگذار شده است.[9] بنابراین، مشهور از فقها یکی از شرایط قاضی را اجتهاد مطلق قرار داده‌اند.[10]
در مقابل مشهور؛ عده‌ای از فقها، استدلال به این روایات، مبنی بر شرط بودن اجتهاد مطلق و فقاهت برای قضاوت را نپذیرفته و حتی با استناد به برخی از این روایات، مطلق اجتهاد را شرط دانسته‌اند، نه اجتهاد مطلق را. بنابراین مجتهد متجزی نیز می‌تواند متصدی امر قضاوت شود.[11] گروه دیگر از این مرحله فراتر رفته و به استناد اطلاق برخی از آیات و احادیث، صرف عالم بودن نسبت به احکام الهی بویژه احکام باب قضا را کافی می‌دانند، هر چند علمش از روی تقلید باشد.[12]
با عنایت به دیدگاه مشهور که فقاهت و اجتهاد مطلق را برای قضاوت در عصر غیبت شرط می‌دانند، اگر به هر دلیلی[13] با کمبود فقهای جامع الشرایط برای منصب قضا مواجه شویم چاره چیست؟ برای رسیدن به پاسخ کامل بحث را در دو بخش به شرح زیر مطرح و بررسی می‌نماییم.
الف. جواز یا عدم جواز تصدی منصب قضاوت برای غیر مجتهد
همه فقها اتفاق نظر دارند که شخص غیرمجتهدی که مأذون از سوی مجتهد نباشد حق قضاوت بر دیگران را ندارد، مگر به عنوان داور و حَکَم از سوی طرفین قرار داده شود که در حقیقت، کارش قضاوت نیست، بلکه نوعی داوری است، اما نسبت به غیرمجتهدی که مأذون از سوی مجتهد باشد بین فقها اختلاف دیدگاه وجود دارد؛ مشهور علما و فقهای متقدم، حکم به عدم جواز تصدی منصب قضاوت برای شخص غیرمجتهد داده‌اند، هر چند از سوی مجتهد جامع الشرایط اذن داشته باشد،[14] ولی نظر بیشتر فقهای معاصر بر خلاف نظر بالا است:
«فرد غیر مجتهد در صورت دارا بودن بقیه شرایطی که برای قاضی ذکر شده، می‌تواند با اذن و نصب از سوی فقیه جامع الشرایط تصدی منصب قضاء را به عهده بگیرد همراه با تقلید صحیح در کلیات و دقت و احتیاط در موضوعات».[15] به عبارتی روشن‌تر، شخص غیر فقیه نه استقلال قضایی دارد و نه وکیل مجتهد در قضاوت است، بلکه از باب ضرورت و اضطرار باید با تکیه بر فتاوای فقها و قوانین مدونه نسبت به مرافعات، بیان حکم نماید.
ب. نفوذ یا عدم نفوذ حکم غیرمجتهد
نسبت به نفوذ حکم «قاضی غیرمجتهد مأذون از سوی مجتهد» نیز فقها بین امور حقوقی و کیفری فرق گذاشته‌اند؛ در امور حقوقی چنانچه یقین به حقّانیت یکى از طرفین دعوا پیدا کرد، و یا با ملاحظه اسناد و مدارک و یا شهادت شهود، اماره شرعى نزد او ثابت شد، می‌تواند فقط از راه امر به معروف و نهى از منکر و حِسبه، طرفین دعوا را الزام کند تا به حق عمل کنند. بدین توضیح که الزام نماید تا بدهکار بدهى خود را ادا کند و غاصب از خانه یا زمین غصبى دست بردارد و زن به خانه شوهر برگردد و مرد به زوجه خود انفاق کند و امثال آن.
اما در احکام جزایی و کیفری نسبت به حدود و دیات و اجرای آنها حکمش نافذ نبوده و فقط در تعزیرات و کیفر مجرمان برای حفظ نظم اجتماعی، حکمش با اجازه ولی فقیه جامع الشرایط از باب امر به معروف، نافذ و قابل اجرا است.[16]

[1]. نساء، 59.
[2]. احزاب، 6؛ نساء، 65.
[3]. موسوی خمینى، سید روح الله، القواعد الفقهیه و الاجتهاد و التقلید(الرسائل)، ج 2، ص 100، قم، مؤسسه مطبوعاتى اسماعیلیان‌، چاپ اول، بی‌تا.
[4]. سوره ص، 26.
[5]. القواعد الفقهیه و الاجتهاد و التقلید (الرسائل)، ج 2، ص 100.
[6]. «وَ أَمَّا الْحَوَادِثُ‏ الْوَاقِعَهُ فَارْجِعُوا فِیهَا إِلَى رُوَاهِ حَدِیثِنَا فَإِنَّهُمْ حُجَّتِی عَلَیْکُمْ وَ أَنَا حُجَّهُ اللهِ عَلَیْهِمْ»؛ ابن بابویه، محمد بن على، کمال الدین و تمام النعمه، ج 2، ص 484،‏ تهران، اسلامیه، چاپ دوم، 1395ق.
[7]. ر. ک: کلینى، محمد، کافی، ج 7، ص 412، تهران، دار الکتب الإسلامیه، چاپ چهارم، 1407ق.
[8]. همان.
[9]. موسوی خلخالى، سید محمد مهدى، حاکمیت در اسلام یا ولایت فقیه، مترجم، جعفر الهادى، ص 259 – 268، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ اول، 1422ق؛ منتظری، حسینعلى، مبانى فقهى حکومت اسلامى، مترجم، صلواتى، محمود، شکورى، ابو الفضل، ج 3، ص 235 – 236، قم، مؤسسه کیهان، چاپ اول، 1409ق.
[10]. «یشترط فی القاضی البلوغ و العقل و الإیمان و العداله و الاجتهاد المطلق و الذکوره و طهاره المولد»؛ سیفی مازندرانى، على اکبر، دلیل تحریر الوسیله، ولایه الفقیه، ص 136، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، چاپ دوم، 1428ق.
[11]. ر. ک: موسوی خمینى، سید روح الله، الاجتهاد و التقلید(تنقیح الأصول)، مقرر، اشتهاردى، تقوی، حسین، ج 4، ص 604 – 605، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، چاپ اول، 1418؛ محقق سبزوارى، محمد باقر بن محمد مؤمن، کفایه الأحکام، ج 2، ص 662، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، 1423ق؛ نجفى، کاشف الغطاء، حسن بن جعفر بن خضر‌، أنوار الفقاهه، کتاب القضاه، ص 13، نجف اشرف، مؤسسه کاشف الغطاء، چاپ اول، 1422ق؛ القواعد الفقهیه و الاجتهاد و التقلید (الرسائل)، ج ‌2، ص 107 – 108.‌
[12]. حاکمیت در اسلام یا ولایت فقیه، ص 269‌ – 275؛ ر. ک: أنوار الفقاهه، کتاب القضاء، ص 5 – 9.
[13]. از قبیل کمبود مجتهد و فقیه یا عدم دسترسی به آنان و… .
[14]. انصاری، شیخ مرتضى بن محمد امین‌، القضاء و الشهادات، ص 38 – 39، قم، کنگره جهانى بزرگداشت شیخ اعظم انصارى‌، چاپ اول، 1415ق؛ ‌الاجتهاد و التقلید(تنقیح الأصول)، ج 4، ص 609.
[15]. موسوی خمینى، سید روح الله، استفتاءات‌، ج 3، ص 68، قم، دفتر انتشارات اسلامى،‌ چاپ پنجم، 1422ق؛ بهجت، محمد تقى، استفتاءات،‌ ج 4، ص 443، قم، دفتر حضرت آیه الله بهجت‌، چاپ اول، 1428ق‌؛ فاضل لنکرانى، محمد، جامع المسائل‌، ج 1، ص 483، قم، امیر قلم‌، چاپ یازدهم، بی‌تا.‌
[16]. حاکمیت در اسلام یا ولایت فقیه، ص 288‌ – 299.

انتهای پیام

www.af.shafaqna.com

موضوعات:   سایر اخبار ، در آینه ،
برچسب‌ها:   شفقناافغانستان ، مجتهد ، قضاوت ،
از دیگر سایت‌های خبری (RSS Reader)

فردی در مرکز هرات ترور شد

- خبرگزاری جمهور