آیا کسی که مجتهد نیست، می‌تواند قضاوت کند؟

تجمع اعتراض آمیز اولیاء دانش آموزان به حمله نیروهای امنیت ملی به مکتب افغان- ترک و بازداشت آموزگاران

برگزاری نشست سه جانبه میان کابل- اسلام آباد و نیروهای ناتو در کابل

برخورد نامناسب گارنیزیون کابل اعتراض نمایندگان مجلس را برانگیخت

15 طالب در فاریاب کشته و مسئول انتحاری این گروه بازداشت شد

واکنش تند پارلمان به بازداشت آموزگاران مکاتب افغان- ترک در کابل

فعالیت دوباره سازمان هواشناسی کشور بعد از ۴۰ سال

خشکسالی در آمریکا!

کمیسیون منع خشونت علیه زنان از افزایش خشونت و آزار جنسی در پنج ولایت افغانستان خبر داد

موثرترین راه برای خلاص شدن از چاقی

دختر محجبه از تالار یک دانشگاه در نیجریه به دلیل حجاب اخراج شد

دلایل سختگیری در اثبات اتهام زنا

آمپول بدون درد به زودی در بازار می شود!+ تصاویر

گرانترین سفارتخانه جهان+ عکس

سلفیتیس، یک عقده روانی جدید

ناسا: خطر بزرگ امشب زمین را تهدید می کند

آیا میتوان میتی که بدون غسل دفن شده بیرون آورد و اعمال را انجام داد؟پاسخ حضرت آیت‌الله سیّد صادق روحانی

آیا اشرف غنی می تواند عطامحمدنور را برکنار کند؟

ویدیو؛ اسکورت ویژۀ هواپیمای پوتین در سوریه

وزیر دادگستری آلمان خواستار گذراندن دوره های آشنایی مهاجران با هولوکاست شد

وزیر خارجه آمریکا خواستار توقف آزمایش موشکی کره شمالی پیش از آغاز مذاکرات شد

تکرار فاجعه میرزاولنگ این بار در روستای «تبر ولسوالی سانچارک» سرپل/فرار بیش از چهار هزار خانواده از دست داعش

پیروزی مقتدرانه ورزشکار افغان در مقابل حریف آمریکایی اش معروف به شکاری در مبارزات آزادتایلند

شکایت خانواده های دانش آموزان مکتب افغان ترک به سارنوالی

هلاکت ۵۳ جنگجوی گروه‌های تروریستی در 48 ساعت گذشته

اعلان آمادگی همکاری مسکو با واشنگتن در افغانستان توسط پوتین

سفر سرپرست معاونت سازمان ملل در افغانستان به ارزگان برای بازدید از بیجا شده گان جنگ های اخیر+تصاویر

هلاکت 37 طالب در شمال کشور

سرگئی لاوروف: امریکا می خواهد سلاح های روسی را از افغانستان جمع و سلاح امریکایی توزیع کند

پیوستن جنبش‎گذار به ائتلاف برای نجات افغانستان برای فشار آوردن به حکومت وحدت ملی

هر ماه ١٠٠نفر در افغانستان قربانی ماین می‌شود

گزارش تصویری کشتار مردم فلسطین توسط سربازان اسرائیلی

اردوغان: از دست دادن قدس به معنای از دست دادن مکه و مدینه است

پیش بینی سی ان ان: سال ۲۰۱۸ افزایش قدرت سیاسی و تاثیر گذاری زنان در جهان

عکس روز نشنال جئوگرافیک

شلیک موشک بالستیک به مرکز فرماندهی ارتش عربستان توسط یمن در جازان

درمان های خانگی دندان!

قله دماوند و کهکشان راه شیری+عکس

بازجویی اسرائیل از وبلاگ نویس ایرانی به اتهام جاسوسی

حرکت خاورمیانه به سوی جنگ

خالکوبی زنان ترکیه+تصاویر

هشدار اردوغان به مسلمانان برای عدم توانایی محافظت ازسایر اماکن مقدس با از دست رفتن قدس

اشرف غنی دستور توزیع تذکره برقی را به اداره ثبت احوال نفوس داد

انجینر داود جانشین عطامحمد نور درکرسی ولایت بلخ

سفر وزیر خارجه به بلخ برای برکناری امپراطور شمال

عناوین مهم روزنامه های امروز افغانستان/ شنبه 25 قوس 1396

بارش برف سنگین کوتل حاجی گگ را مسدود کرد

نرخ مبادله پول افغانی در برابر اسعار خارجی/ شنبه 25 قوس 1396

نخست‌وزیر بنگلادش خشونت علیه مسلمانان روهینگیا را «غیرقابل قبول» دانست

مجاز شدن رانندگی با کامیون وموتورسیکلت برای زنان در عربستان

تیراندازی در فرودگاه آمستردام

یک سال زندان مجازات اهانت به چنگیزخان مغول!

دونالد ترامپ در گوشه‌ای از کاخ سفید زانوی غم بغل کرده است

درخشش دختران محجبه شیعه در بزرگداشت قربانیان حادثه آتش سوزی برج گرنفل در لندن+ویدیو/تصاویر

وقوع زلزله ۶٫۴ ریشتری در اندونزی

سقوط منطقه بلوچ به همراه دو پوسته امنیتی در ولایت فاریاب توسط طالبان

گزارش شفقنا از بزرگداشت روز شهیدان بحرین درپارلمان انگلیس+تصاویر

برگزاری جشن فارغ التحصیلی دانشجویان دانشگاه بامیان+ تصاویر

تلاش اردوغان برای لغو تصمیم ترامپ از طریق سازمان ملل متحد

افزایش فشارهای ارگ برای استعفای نور!

تامین کننده سلاح‌های داعش کدام کشورها هستند؟

بازجویی نتانیاهو برای هفتمین بار

6 کشته بر اثرتصادف قطار با اتوبوس در فرانسه

وزیر سابق روس به ۸ سال کار اجباری محکوم شد

آیت‌الله سیستانی: همه تسلیحات موجود در عراق باید تحت کنتر ل دولت بغداد باشد

تاکید نماینده حضرت آیت الله سیستانی بر حفظ حشد شعبی: سلاح باید تنها در انحصار دولت باشد

ممنوعیت نقاب در دانشگاه آمریکایی قاهره

۳۱ میلیون دالر غرامت برای 15 سال حبس اشتباهی

مضرات موبایل و وای فای برای زنان باردار

دیدار اعضای کمیته مشترک دولتداری باز با معاون رئیس جمهور در جاکارتا+تصاویر

هلاکت ۱۰ داعشی در مرز بین دیاله و صلاح الدین

شرکت معاون رئیس جمهور در کنفرانس بین المللی آسیا- اقیانوسیه برای دولتداری باز+تصاویر

8 عادت که موجب مرض است

دیدار معاون رئیس جمهور افغانستان با معاون رئیس جمهور اندونزیا+تصاویر

به دنیا آمدن نوزادی عجیب با دو دست و چهار پا در هلمند+تصویر

اتمام سروی سيستم انتقال و شبكه توزيع آب شهر نيلی در ولایت دایکندی+تصاویر

کشف سیاره ای جدید شبیه منظومه شمسی توسط ناسا

جالب ترین جوامع در دنیا+ عکس

۶۱۰ ملیون دالر سرمایه‌گذاری شرکت ایرانی الغدیر در بخش تولید انرژی در افغانستان

عکس روز نشنال جئوگرافیک

گزارشی تکان‌دهنده از آزار جنسی کودکان در استرالیا

تعهد اندونزیا به گسترش روابط فرهنگی با افغانستان

تایید حکم اعدام ۱۵ نفر در عربستان به بهانه جاسوسی برای ایران

درخواست وضع قانون جدید برای پس ندادن اجساد شهدای فلسطینی

نگرانی دبیر کل سازمان ملل از نقض حقوق بشر در میانمار

تاسیس سفارتخانه افغانستان در یونان 

گزارش تصویری : دیدار وزیر فرهنگ و ارشاد ایران با حجت السلام و المسلمین شهرستانی

کره شمالی: محاصره دریایی آمریکا را تلافی خواهد کرد

گفتگوی تلفنی پوتین و ترامپ در مورد کره‌شمالی

بازداشت شماری دیگری از شاهزادگان در عربستان

مسدود شدن مرز غزه توسط رژیم صهیونیستی

غیر قانونی شدن ازدواج همجنسبازان در کشور برمودا

قطر خواستار تجدید نظر آمریکا در مورد قدس شد

اعتصاب سراسری در یونان

همسر ترامپ در جمع کودکان تفنگداران دریایی+تصاویر

صدور رای جنجالی ممنوعیت روابط خارج از چارچوب خانواده در اندونزی توسط دادگاه عالی

اعدام عراق ۳۸ نفر از محکومان جرایم تروریستی در عراق

فشار آمریکا به تایلند برای قطع روابط با کره‌شمالی

سقوط بالگرد در کانادا، 4 کشته برجای گذاشت

تهدید حملات مرگبار به خاک آمریکا توسط داعش به دلیل تصمیم ترامپ علیه قدس

پزشکان بدون مرز در گزارش تکان دهنده ای خبر از کشته شدن ۶۷۰۰ مسلمان روهینگیا در ماه اول خشونت‌های میانمار داد

سه‌شنبه 29 حمل 1396 | 16:52

آیا کسی که مجتهد نیست، می‌تواند قضاوت کند؟

شفقناافغانستان- نظر بیشتر فقهای معاصر آن است که فرد غیر مجتهد در صورت دارا بودن بقیه شرایطی که برای قاضی ذکر شده، می‌تواند با اذن و نصب از سوی فقیه جامع الشرایط، منصب قضا را بر عهده بگیرد و این قاضی البته باید در کلیات مقلّد بوده و در انطباق بر جزئیات و موضوعات، دقت و احتیاط لازم را انجام دهد.

با توجه به این‌که قضاوت و حکم بر دیگران نوعی تسلط بر آنان است اصل اولیه عدم تسلط و نفوذ حکم هر فردی -حتی انبیا و اوصیا و فقها و عالمان دینی- غیر از پروردگار متعال بر دیگران است، اما این اصل عدم سلطه و حکم احدی بر دیگری نسبت به انبیا و اوصیای آنان بویژه نسبت به پیامبر اسلام(ص) و امامان معصوم(ع) به صراحت آیه: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ فَإِنْ تَنٰازَعْتُمْ فِی شَیْ‌ءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللهِ وَ الرَّسُولِ»[1] و آیات دیگر،[2] استثناء شده و پروردگار متعال آنان را نسبت به دیگران سلطنت و حکمشان را نافذ قرار داده است.[3]
بنابراین، به استناد آیه ذکر شده و آیه: «یٰا دٰاوُدُ إِنّٰا جَعَلْنٰاکَ خَلِیفَهً فِی الْأَرْضِ فَاحْکُمْ بَیْنَ النّٰاسِ بِالْحَقِّ »،[4] قضاوت و حکم بر دیگران از مناصب اعطایی از سوی حضرت حق و متفرع بر جانشینی و خلیفه اللهی است.[5]
این منصب بعد از رسول اکرم(ص) به جانشینان بر حق ایشان؛ یعنی امامان معصوم(ع) که از سوی پروردگار متعال منصوب به خلافت شده‌اند اعطا گردیده، ولی در عصر غیبت بنابر دیدگاه مشهور از فقهای امامیه با استناد به حکم عقل و ادله نقلی از قبیل توقیع شریف،[6] مقبوله عمر بن حنظله،[7] مشهوره ابی خدیجه[8] و روایات دیگر، منصب قضاوت به صورت نصب عام از سوی ائمه(ع) به فقیه و مجتهد مطلق جامع الشرایط واگذار شده است.[9] بنابراین، مشهور از فقها یکی از شرایط قاضی را اجتهاد مطلق قرار داده‌اند.[10]
در مقابل مشهور؛ عده‌ای از فقها، استدلال به این روایات، مبنی بر شرط بودن اجتهاد مطلق و فقاهت برای قضاوت را نپذیرفته و حتی با استناد به برخی از این روایات، مطلق اجتهاد را شرط دانسته‌اند، نه اجتهاد مطلق را. بنابراین مجتهد متجزی نیز می‌تواند متصدی امر قضاوت شود.[11] گروه دیگر از این مرحله فراتر رفته و به استناد اطلاق برخی از آیات و احادیث، صرف عالم بودن نسبت به احکام الهی بویژه احکام باب قضا را کافی می‌دانند، هر چند علمش از روی تقلید باشد.[12]
با عنایت به دیدگاه مشهور که فقاهت و اجتهاد مطلق را برای قضاوت در عصر غیبت شرط می‌دانند، اگر به هر دلیلی[13] با کمبود فقهای جامع الشرایط برای منصب قضا مواجه شویم چاره چیست؟ برای رسیدن به پاسخ کامل بحث را در دو بخش به شرح زیر مطرح و بررسی می‌نماییم.
الف. جواز یا عدم جواز تصدی منصب قضاوت برای غیر مجتهد
همه فقها اتفاق نظر دارند که شخص غیرمجتهدی که مأذون از سوی مجتهد نباشد حق قضاوت بر دیگران را ندارد، مگر به عنوان داور و حَکَم از سوی طرفین قرار داده شود که در حقیقت، کارش قضاوت نیست، بلکه نوعی داوری است، اما نسبت به غیرمجتهدی که مأذون از سوی مجتهد باشد بین فقها اختلاف دیدگاه وجود دارد؛ مشهور علما و فقهای متقدم، حکم به عدم جواز تصدی منصب قضاوت برای شخص غیرمجتهد داده‌اند، هر چند از سوی مجتهد جامع الشرایط اذن داشته باشد،[14] ولی نظر بیشتر فقهای معاصر بر خلاف نظر بالا است:
«فرد غیر مجتهد در صورت دارا بودن بقیه شرایطی که برای قاضی ذکر شده، می‌تواند با اذن و نصب از سوی فقیه جامع الشرایط تصدی منصب قضاء را به عهده بگیرد همراه با تقلید صحیح در کلیات و دقت و احتیاط در موضوعات».[15] به عبارتی روشن‌تر، شخص غیر فقیه نه استقلال قضایی دارد و نه وکیل مجتهد در قضاوت است، بلکه از باب ضرورت و اضطرار باید با تکیه بر فتاوای فقها و قوانین مدونه نسبت به مرافعات، بیان حکم نماید.
ب. نفوذ یا عدم نفوذ حکم غیرمجتهد
نسبت به نفوذ حکم «قاضی غیرمجتهد مأذون از سوی مجتهد» نیز فقها بین امور حقوقی و کیفری فرق گذاشته‌اند؛ در امور حقوقی چنانچه یقین به حقّانیت یکى از طرفین دعوا پیدا کرد، و یا با ملاحظه اسناد و مدارک و یا شهادت شهود، اماره شرعى نزد او ثابت شد، می‌تواند فقط از راه امر به معروف و نهى از منکر و حِسبه، طرفین دعوا را الزام کند تا به حق عمل کنند. بدین توضیح که الزام نماید تا بدهکار بدهى خود را ادا کند و غاصب از خانه یا زمین غصبى دست بردارد و زن به خانه شوهر برگردد و مرد به زوجه خود انفاق کند و امثال آن.
اما در احکام جزایی و کیفری نسبت به حدود و دیات و اجرای آنها حکمش نافذ نبوده و فقط در تعزیرات و کیفر مجرمان برای حفظ نظم اجتماعی، حکمش با اجازه ولی فقیه جامع الشرایط از باب امر به معروف، نافذ و قابل اجرا است.[16]

[1]. نساء، 59.
[2]. احزاب، 6؛ نساء، 65.
[3]. موسوی خمینى، سید روح الله، القواعد الفقهیه و الاجتهاد و التقلید(الرسائل)، ج 2، ص 100، قم، مؤسسه مطبوعاتى اسماعیلیان‌، چاپ اول، بی‌تا.
[4]. سوره ص، 26.
[5]. القواعد الفقهیه و الاجتهاد و التقلید (الرسائل)، ج 2، ص 100.
[6]. «وَ أَمَّا الْحَوَادِثُ‏ الْوَاقِعَهُ فَارْجِعُوا فِیهَا إِلَى رُوَاهِ حَدِیثِنَا فَإِنَّهُمْ حُجَّتِی عَلَیْکُمْ وَ أَنَا حُجَّهُ اللهِ عَلَیْهِمْ»؛ ابن بابویه، محمد بن على، کمال الدین و تمام النعمه، ج 2، ص 484،‏ تهران، اسلامیه، چاپ دوم، 1395ق.
[7]. ر. ک: کلینى، محمد، کافی، ج 7، ص 412، تهران، دار الکتب الإسلامیه، چاپ چهارم، 1407ق.
[8]. همان.
[9]. موسوی خلخالى، سید محمد مهدى، حاکمیت در اسلام یا ولایت فقیه، مترجم، جعفر الهادى، ص 259 – 268، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ اول، 1422ق؛ منتظری، حسینعلى، مبانى فقهى حکومت اسلامى، مترجم، صلواتى، محمود، شکورى، ابو الفضل، ج 3، ص 235 – 236، قم، مؤسسه کیهان، چاپ اول، 1409ق.
[10]. «یشترط فی القاضی البلوغ و العقل و الإیمان و العداله و الاجتهاد المطلق و الذکوره و طهاره المولد»؛ سیفی مازندرانى، على اکبر، دلیل تحریر الوسیله، ولایه الفقیه، ص 136، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، چاپ دوم، 1428ق.
[11]. ر. ک: موسوی خمینى، سید روح الله، الاجتهاد و التقلید(تنقیح الأصول)، مقرر، اشتهاردى، تقوی، حسین، ج 4، ص 604 – 605، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، چاپ اول، 1418؛ محقق سبزوارى، محمد باقر بن محمد مؤمن، کفایه الأحکام، ج 2، ص 662، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، 1423ق؛ نجفى، کاشف الغطاء، حسن بن جعفر بن خضر‌، أنوار الفقاهه، کتاب القضاه، ص 13، نجف اشرف، مؤسسه کاشف الغطاء، چاپ اول، 1422ق؛ القواعد الفقهیه و الاجتهاد و التقلید (الرسائل)، ج ‌2، ص 107 – 108.‌
[12]. حاکمیت در اسلام یا ولایت فقیه، ص 269‌ – 275؛ ر. ک: أنوار الفقاهه، کتاب القضاء، ص 5 – 9.
[13]. از قبیل کمبود مجتهد و فقیه یا عدم دسترسی به آنان و… .
[14]. انصاری، شیخ مرتضى بن محمد امین‌، القضاء و الشهادات، ص 38 – 39، قم، کنگره جهانى بزرگداشت شیخ اعظم انصارى‌، چاپ اول، 1415ق؛ ‌الاجتهاد و التقلید(تنقیح الأصول)، ج 4، ص 609.
[15]. موسوی خمینى، سید روح الله، استفتاءات‌، ج 3، ص 68، قم، دفتر انتشارات اسلامى،‌ چاپ پنجم، 1422ق؛ بهجت، محمد تقى، استفتاءات،‌ ج 4، ص 443، قم، دفتر حضرت آیه الله بهجت‌، چاپ اول، 1428ق‌؛ فاضل لنکرانى، محمد، جامع المسائل‌، ج 1، ص 483، قم، امیر قلم‌، چاپ یازدهم، بی‌تا.‌
[16]. حاکمیت در اسلام یا ولایت فقیه، ص 288‌ – 299.

انتهای پیام

www.af.shafaqna.com

موضوعات:   سایر اخبار ، در آینه ،
برچسب‌ها:   شفقناافغانستان ، مجتهد ، قضاوت ،
از دیگر سایت‌های خبری (RSS Reader)