آیا کسی که مجتهد نیست، می‌تواند قضاوت کند؟

افزایش نرخ خودکشی در نیوزلند/ ۶٠۶ جفت کفش خالی

آغاز طرح B داعش از مصر

آیا دختران معلول ذهنی باید حجاب داشته باشند؟

بی محلی عربستان به سفر وزیر خارجه آمریکا + تصاویر

نگرانی روسیه از اختصاص بودجه فوری برای شهر رقه توسط آمریکا، فرانسه و آلمان

بانک جهانی هویت خبر از یک میلیارد انسان بی هویت در جهان داد

هلاکت ۱۲طالب مسلح در عملیات نوید ۶ توسط نیروهای امنیتی

پاکستان طراح حمله به ولسوالی اندر غزنی

اعمار ترمینال و آسفالت میدان هوایی ولسوالی جاغوری+تصاویر

تشدید تدابیر امنیتی در فرودگاه‌های استرالیا

وزیر احیا و انکشاف دهات: تا سال 2030 تمام قریه جات از آب آشامیدنی صحی مستفید خواهند شد+تصاویر مراسم روز جهانی شستن دست ها

آیا تمام نمازهای مستحبی را می‌توان مانند نوافل یومیه در حالت نشسته و دو برابر خواند؟

10 کشته و زخمی بر اثر انفجار در تخار

رهایی کودک یازده ساله از چنگ ربایندگان در کابل+تصاویر

نوسازی قومندانی امنیه،تالار شهرداری و پوهنتون پکتیا

این رنگ ها را استفاده کنید تا افسردگی نگیرید!

گزارش تصویری سفر رئیس جمهور غنی به پکتیا

شرکت رئیس جمهور در مراسم فاتحه شهدای تروریستی اخیر ولایت پکتیا

بازداشت یک انتحار کننده در جریان خاک سپاری شهدای مسجد امام زمان کابل

ده کشته و زخمی بر اثر انفجار در ولسوالی اشکمش ولایت تخار

رهبر دموکرات‌های آمریکا: برای مبارزه علیه ترامپ باید به اتحاد حزبی دست یابیم

ترامپ: کاخ سفید را با توئیتر به‌دست آوردم

آیا مسئله طرح بیعت از امام حسین علیه‌السلام بی‌سابقه‌ است؟ نوشتاری از سعید فلاحی

ترامپ به جای همسرش از بدل او استفاده می کند!+عکس

نرخ مبادله پول افغانی در برابر اسعارخارجی/ یکشنبه 30 میزان 1396

افراد مسلح ناشناس 3 عالم دين را در فارياب کشتند

دیدار وزیر شهرسازی با رییس انجمن شهرداران راه ابریشم+تصاویر

طالبان و داعش در یک هفته ۲۵۰ نفر را در افغانستان کشتند

AFP: حملات اخیر طالبان نمایش قدرتی علیه رییس‌جمهور آمریکا است

رئیس شورای اخوت اسلامی افغانستان در گفتگو با شفقنا: اگر حکومت بخواهد می تواند داعش را نابود کند / وحدت امت اسلامی بهترین راه برای مبارزه با تروریستان است

رسیدگی به خانواده های شهدا و مداوای مجروحین حملات تروریستی در مساجد غور و کابل

اشرف غنی: هیچ فردی حق مداخله در پروسه انتخابات را ندارد

رئیس جمهور برای غم شریکی با مردم به پکتیا رفت

پنج رئیس جمهور پیشین آمریکا در یک قاب + عکس

هزینه شخصی ترامپ صرف تحقیقات درباره روسیه شد

ترامپ استفاده از شبکه اجتماعی توئیتر را رمز موفقیت خود در انتخابات ریاست جمهوری دانست

مرتضوی در گفتگو با شفقنا: دشمن توان جنگ رو در رو را ندارد و به مساجد حمله می کند

پرسشی در برابر خود و آیندگان/یادداشتی از ابوالفضل فاتح

موترهای ترانزیتی از پاکستان در گمرگ های افغانستان متوقف می شود

اردوغان: آمریکا را به عنوان کشور متمدن قبول ندارم

مغز انسان پس از مرگ هم آگاه باقی می ماند‎!

خواص سیر و عوارض آن

آخرین خودرو در استرالیا تولید شد!+ عکس

8 کشته و زخمی بر اثر زیرگیری با خودرو در دبی

پیروزی تیم ملی کریکت افغانستان در مقابل هانگ کانگ

آمادگی نخستین گروه از خلبانان چرخبال هاى بلك هاك آمريكايى برای ماموریت در افغانستان

عدم رضایت نمایندگان مجلس از پاسخ مسئولین امنیتی در رابطه با حملات انتحاری اخیر

وزارت دفاع: ۱۵ شهید و ۴ زخمی در حمله انتحاری به موتر کارمندان دانشگاه مارشال فهیم

سياست ناكام جنگ و صلح در افغانستان

مسجد امام زمان در غرب کابل بعد از انفجار+تصاویر

به هلاکت رسیدن 15 کماندوی پاکستانی در ولسوالی اندر غزنی

وقایع و اعمال ماه صفر/ کوبیدن درب هفت مسجد در پایان ماه صفر؛ سنت یا بدعت؟

چه کسانی نباید نوشیدنی های انرژی‌زا بخورند؟

ضرورت ادامه تمویل برنامه های سازمان یونسکو در افغانستان

 معاون کمونکس: USAID به کمک هایش در بخش هوانوردی ملکی ادامه خواهد داد

نمایده سازمان ملل:حملات وحشیانه در هنگام ادای نماز قساوت بوده و مسئولین این حملات باید به عدالت کشانیده شوند

لت و کوب افسر ریاست پاسپورت توسط محافظین مسلمیار رئیس مجلس سنا +تصاویر

فوری : انفجار مهیبی در مقابل دانشگاه نظامی مارشال فهیم کابل

۵۲ پلیس مصری در درگیری با افراد مسلح کشته شدند

شماری از نمایندگان مجلس خواستار لغو پیمان امنیتی کابل- واشنگتن شدند

ترامپ: افزایش خشونت در انگلیس به دلیل «تروریسم اسلامی» است

داعش یک زن و فرزندانش را در شمال عراق سربریدند

فراخوانی مسئولین امنیتی جهت استجواب به مجلس نمایندگان

برکناری رییس دبیرخانه کمیسیون مستقل انتخابات توسط رییس جمهور

کرزی حملات انتحاری در کابل و غور را جنايت ضد بشريت و خلاف ارزش هاى اسلامى و بشرى خواند

حضور بن‌سلمان در پایتخت اسراییل تائید شد

سفر وزیر نفت عربستان به بغداد

تحقیقات در مورد علت مرگ پاپلو نرودا

حمله با سلاح سرد در مونیخ شماری زخمی بر جای گذاشت

بمباران ۳ پایگاه توپخانه ای ارتش سوریه توسط ارتش رژیم صهیونیستی

رویترز: رقه جزئی از سوریه فدرالی خواهد بود

حمله پولیس در اتریش به فروشگاه اسباب بازی کودکان

کسری 666 میلیار دالری بودجۀ امریکا

هلاکت فرمانده داعش در ننگرهار

شماری از کشورهای جهان حملات تروریستی به مساجد کابل و غور را به شدت محکوم کردند

بارزانی خواستار برگزاری تظاهرات اعتراض‌آمیز در کشورهای مختلف از استقلال کردستان شد

فرزند جلال طالبانی: وضعیت امروز کُردها نتیجه سیاستهای غلط رهبران احزاب کُرد است

سازمان ملل خواهان پایان خشونت‌ها در افغانستان شد

رانش زمین در مالزی ۱۵ تا ۲۰ نفر را دفن کرد

پیام شورای هماهنگی هئیات مذهبی مهاجرین افغانستانی در تهران در پیوند با حملات تروریستی بر مساجد کابل و غور

افغانستان، قربانى سياست هـاى ناموزون و رهـبرى پوپوليستى

مسلمانان شهر «ماراوی» در فیلیپین خود را برای پس از داعش آماده می‌کنند+تصاویر

وزیر خارجه : گروه های وحشی باوری به اصولِ اعتقادات اسلامی ندارند

AFP: از مسجد شیعیان کابل هنوز بوی گوشت و خون بلند است

بررسی وزیر شهرسازی از میزان تخریب حمله اخیر طالبان بر مرکز فرماندهی پولیس پکتیا+تصاویر

سیگار: فرار نظامیان افغان در امریکا افزایش یافته است

ظاهر قدیر: دولت در برنامه های داعش شریک است

رییس کمیسیون اصلاحات اداری: افراد تنها با شایستگی می توانند به کار در اداره های تدارکاتی شامل شوند

شاهین آسمایی باغلبه بر سیمرغ البرز به مرحله نیمه نهایی راه یافت

وزیر خارجه آمریکا: تا زمانی‎که طالبان صلح را نپذیرند در افغانستان می‎مانیم

وزارت دفاع: زوج کانادایی-آمریکایی در اسارت آی اس آی پاکستان بودند

کابل مورد حمله موشکی قرار گرفت

از هر پنج کودک زیر پنج سال روهینگیا یکی از سوء تغذیه رنج می برد

وزیر دفاع فرانسه: برای مقابله با فعالیت های موشکی ایران باید جدیتر باشیم

نرخ مبادله پول افغانی در برابر اسعار خارجی/ شنبه 29 میزان 1396

برخورد2 راکت در نزدیکی فرماندهی ناتو در وزیر اکبرخان

اشرف غنی: تروریستان اسلام را برای رسیدن به اهداف شان سلاح قرار دادند

50 کشته بر اثر درگیری در مصر

روز جهانی غذا و ریشه‎کنی فقر/ زندگی در افسوس لقمه‌ای غذا

خریداری ۴ پهپاد شکاری از آمریکا توسط کره جنوبی

سه‌شنبه 29 حمل 1396 | 16:52

آیا کسی که مجتهد نیست، می‌تواند قضاوت کند؟

شفقناافغانستان- نظر بیشتر فقهای معاصر آن است که فرد غیر مجتهد در صورت دارا بودن بقیه شرایطی که برای قاضی ذکر شده، می‌تواند با اذن و نصب از سوی فقیه جامع الشرایط، منصب قضا را بر عهده بگیرد و این قاضی البته باید در کلیات مقلّد بوده و در انطباق بر جزئیات و موضوعات، دقت و احتیاط لازم را انجام دهد.

با توجه به این‌که قضاوت و حکم بر دیگران نوعی تسلط بر آنان است اصل اولیه عدم تسلط و نفوذ حکم هر فردی -حتی انبیا و اوصیا و فقها و عالمان دینی- غیر از پروردگار متعال بر دیگران است، اما این اصل عدم سلطه و حکم احدی بر دیگری نسبت به انبیا و اوصیای آنان بویژه نسبت به پیامبر اسلام(ص) و امامان معصوم(ع) به صراحت آیه: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ فَإِنْ تَنٰازَعْتُمْ فِی شَیْ‌ءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللهِ وَ الرَّسُولِ»[1] و آیات دیگر،[2] استثناء شده و پروردگار متعال آنان را نسبت به دیگران سلطنت و حکمشان را نافذ قرار داده است.[3]
بنابراین، به استناد آیه ذکر شده و آیه: «یٰا دٰاوُدُ إِنّٰا جَعَلْنٰاکَ خَلِیفَهً فِی الْأَرْضِ فَاحْکُمْ بَیْنَ النّٰاسِ بِالْحَقِّ »،[4] قضاوت و حکم بر دیگران از مناصب اعطایی از سوی حضرت حق و متفرع بر جانشینی و خلیفه اللهی است.[5]
این منصب بعد از رسول اکرم(ص) به جانشینان بر حق ایشان؛ یعنی امامان معصوم(ع) که از سوی پروردگار متعال منصوب به خلافت شده‌اند اعطا گردیده، ولی در عصر غیبت بنابر دیدگاه مشهور از فقهای امامیه با استناد به حکم عقل و ادله نقلی از قبیل توقیع شریف،[6] مقبوله عمر بن حنظله،[7] مشهوره ابی خدیجه[8] و روایات دیگر، منصب قضاوت به صورت نصب عام از سوی ائمه(ع) به فقیه و مجتهد مطلق جامع الشرایط واگذار شده است.[9] بنابراین، مشهور از فقها یکی از شرایط قاضی را اجتهاد مطلق قرار داده‌اند.[10]
در مقابل مشهور؛ عده‌ای از فقها، استدلال به این روایات، مبنی بر شرط بودن اجتهاد مطلق و فقاهت برای قضاوت را نپذیرفته و حتی با استناد به برخی از این روایات، مطلق اجتهاد را شرط دانسته‌اند، نه اجتهاد مطلق را. بنابراین مجتهد متجزی نیز می‌تواند متصدی امر قضاوت شود.[11] گروه دیگر از این مرحله فراتر رفته و به استناد اطلاق برخی از آیات و احادیث، صرف عالم بودن نسبت به احکام الهی بویژه احکام باب قضا را کافی می‌دانند، هر چند علمش از روی تقلید باشد.[12]
با عنایت به دیدگاه مشهور که فقاهت و اجتهاد مطلق را برای قضاوت در عصر غیبت شرط می‌دانند، اگر به هر دلیلی[13] با کمبود فقهای جامع الشرایط برای منصب قضا مواجه شویم چاره چیست؟ برای رسیدن به پاسخ کامل بحث را در دو بخش به شرح زیر مطرح و بررسی می‌نماییم.
الف. جواز یا عدم جواز تصدی منصب قضاوت برای غیر مجتهد
همه فقها اتفاق نظر دارند که شخص غیرمجتهدی که مأذون از سوی مجتهد نباشد حق قضاوت بر دیگران را ندارد، مگر به عنوان داور و حَکَم از سوی طرفین قرار داده شود که در حقیقت، کارش قضاوت نیست، بلکه نوعی داوری است، اما نسبت به غیرمجتهدی که مأذون از سوی مجتهد باشد بین فقها اختلاف دیدگاه وجود دارد؛ مشهور علما و فقهای متقدم، حکم به عدم جواز تصدی منصب قضاوت برای شخص غیرمجتهد داده‌اند، هر چند از سوی مجتهد جامع الشرایط اذن داشته باشد،[14] ولی نظر بیشتر فقهای معاصر بر خلاف نظر بالا است:
«فرد غیر مجتهد در صورت دارا بودن بقیه شرایطی که برای قاضی ذکر شده، می‌تواند با اذن و نصب از سوی فقیه جامع الشرایط تصدی منصب قضاء را به عهده بگیرد همراه با تقلید صحیح در کلیات و دقت و احتیاط در موضوعات».[15] به عبارتی روشن‌تر، شخص غیر فقیه نه استقلال قضایی دارد و نه وکیل مجتهد در قضاوت است، بلکه از باب ضرورت و اضطرار باید با تکیه بر فتاوای فقها و قوانین مدونه نسبت به مرافعات، بیان حکم نماید.
ب. نفوذ یا عدم نفوذ حکم غیرمجتهد
نسبت به نفوذ حکم «قاضی غیرمجتهد مأذون از سوی مجتهد» نیز فقها بین امور حقوقی و کیفری فرق گذاشته‌اند؛ در امور حقوقی چنانچه یقین به حقّانیت یکى از طرفین دعوا پیدا کرد، و یا با ملاحظه اسناد و مدارک و یا شهادت شهود، اماره شرعى نزد او ثابت شد، می‌تواند فقط از راه امر به معروف و نهى از منکر و حِسبه، طرفین دعوا را الزام کند تا به حق عمل کنند. بدین توضیح که الزام نماید تا بدهکار بدهى خود را ادا کند و غاصب از خانه یا زمین غصبى دست بردارد و زن به خانه شوهر برگردد و مرد به زوجه خود انفاق کند و امثال آن.
اما در احکام جزایی و کیفری نسبت به حدود و دیات و اجرای آنها حکمش نافذ نبوده و فقط در تعزیرات و کیفر مجرمان برای حفظ نظم اجتماعی، حکمش با اجازه ولی فقیه جامع الشرایط از باب امر به معروف، نافذ و قابل اجرا است.[16]

[1]. نساء، 59.
[2]. احزاب، 6؛ نساء، 65.
[3]. موسوی خمینى، سید روح الله، القواعد الفقهیه و الاجتهاد و التقلید(الرسائل)، ج 2، ص 100، قم، مؤسسه مطبوعاتى اسماعیلیان‌، چاپ اول، بی‌تا.
[4]. سوره ص، 26.
[5]. القواعد الفقهیه و الاجتهاد و التقلید (الرسائل)، ج 2، ص 100.
[6]. «وَ أَمَّا الْحَوَادِثُ‏ الْوَاقِعَهُ فَارْجِعُوا فِیهَا إِلَى رُوَاهِ حَدِیثِنَا فَإِنَّهُمْ حُجَّتِی عَلَیْکُمْ وَ أَنَا حُجَّهُ اللهِ عَلَیْهِمْ»؛ ابن بابویه، محمد بن على، کمال الدین و تمام النعمه، ج 2، ص 484،‏ تهران، اسلامیه، چاپ دوم، 1395ق.
[7]. ر. ک: کلینى، محمد، کافی، ج 7، ص 412، تهران، دار الکتب الإسلامیه، چاپ چهارم، 1407ق.
[8]. همان.
[9]. موسوی خلخالى، سید محمد مهدى، حاکمیت در اسلام یا ولایت فقیه، مترجم، جعفر الهادى، ص 259 – 268، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ اول، 1422ق؛ منتظری، حسینعلى، مبانى فقهى حکومت اسلامى، مترجم، صلواتى، محمود، شکورى، ابو الفضل، ج 3، ص 235 – 236، قم، مؤسسه کیهان، چاپ اول، 1409ق.
[10]. «یشترط فی القاضی البلوغ و العقل و الإیمان و العداله و الاجتهاد المطلق و الذکوره و طهاره المولد»؛ سیفی مازندرانى، على اکبر، دلیل تحریر الوسیله، ولایه الفقیه، ص 136، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، چاپ دوم، 1428ق.
[11]. ر. ک: موسوی خمینى، سید روح الله، الاجتهاد و التقلید(تنقیح الأصول)، مقرر، اشتهاردى، تقوی، حسین، ج 4، ص 604 – 605، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، چاپ اول، 1418؛ محقق سبزوارى، محمد باقر بن محمد مؤمن، کفایه الأحکام، ج 2، ص 662، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، 1423ق؛ نجفى، کاشف الغطاء، حسن بن جعفر بن خضر‌، أنوار الفقاهه، کتاب القضاه، ص 13، نجف اشرف، مؤسسه کاشف الغطاء، چاپ اول، 1422ق؛ القواعد الفقهیه و الاجتهاد و التقلید (الرسائل)، ج ‌2، ص 107 – 108.‌
[12]. حاکمیت در اسلام یا ولایت فقیه، ص 269‌ – 275؛ ر. ک: أنوار الفقاهه، کتاب القضاء، ص 5 – 9.
[13]. از قبیل کمبود مجتهد و فقیه یا عدم دسترسی به آنان و… .
[14]. انصاری، شیخ مرتضى بن محمد امین‌، القضاء و الشهادات، ص 38 – 39، قم، کنگره جهانى بزرگداشت شیخ اعظم انصارى‌، چاپ اول، 1415ق؛ ‌الاجتهاد و التقلید(تنقیح الأصول)، ج 4، ص 609.
[15]. موسوی خمینى، سید روح الله، استفتاءات‌، ج 3، ص 68، قم، دفتر انتشارات اسلامى،‌ چاپ پنجم، 1422ق؛ بهجت، محمد تقى، استفتاءات،‌ ج 4، ص 443، قم، دفتر حضرت آیه الله بهجت‌، چاپ اول، 1428ق‌؛ فاضل لنکرانى، محمد، جامع المسائل‌، ج 1، ص 483، قم، امیر قلم‌، چاپ یازدهم، بی‌تا.‌
[16]. حاکمیت در اسلام یا ولایت فقیه، ص 288‌ – 299.

انتهای پیام

www.af.shafaqna.com

موضوعات:   سایر اخبار ، در آینه ،
برچسب‌ها:   شفقناافغانستان ، مجتهد ، قضاوت ،
از دیگر سایت‌های خبری (RSS Reader)

خط خون به کابل رسید

- صدای افغان