آیا کسی که مجتهد نیست، می‌تواند قضاوت کند؟

کشته شدن بیش از ۲ هزار تروریست در شاخه زیتون توسط ارتش ترکیه

حمله انتحاری به یکی از مراکز بسیج مردمی در کرکوک

دیدار استادان دانشگاه هرات و نمایندگان شورای متخصصان با رئیس جمهور

وزارت داخله:اکثر فیرهای هوایی از خانه‌های بزرگان و مقامات دولتی صورت گرفته است

برگزاری نشست زنان کشورهای عضو تاپی به ابتکار زنان افغان

حمایت جوانان و اعضای جامعه مدنی هرات از برنامه‌های زیربنایی رئیس‌جمهور

حمله راکتی النصره در سوریه با ۱۴ کشته و زخمی

گسترش پوپولیسم از طریق رسانه های اجتماعی

چرا زنان دستانی سردتر و مردان بینی بزرگ تری دارند؟‎

اشرف غنی، سکولار یا دین‌مدار؟

افتتاح نخستین فارم پرورش مرغ های نسلی در ولایت تخار+تصاویر

برگزاری جلسه شورای عالی توسعه شهری به ریاست رئیس جمهور غنی در ولایت هرات

تصاویر: ۴ طرح جلد یک مجله‌ی بریتانیایی برای «نزاع شیعی-سنی»

زرداری از نخست وزیر پاکستان شکایت کرد

دیدار اشرف غنی با ورزشکاران هراتی

نیکلسون:بلند پروازی های طالبان کاهش یافته است

گزارش تصویری مسابقات اسکی در بامیان

28 تروریست در زون شمال و شمال شرق کشور کشته و زخمی شدند

برگزاری مسابقات اسکی بین ولایت های مختلف در بامیان+تصاویر

آمریکا: دروازه صلح برای آن عده از طالبان که از خشونت دست می‌کشند و قانون اساسی افغانستان را می‌پذیرد، باز خواهد بود

ترامپ متهم به دریافت هدایا از دولت های خارجی شد

گزارش تصویری نشست رهبران جهادی در کابل

اشتراک عبداالله در نشست سالانه شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد

نرخ مبادله پول افغانی در برابر اسعار خارجی/ یکشنبه 6 حوت 1396

گزارش تصویری اختلاف بر سر نشستن رهبران جهادی در چوکی اول بر سر گرفتن باج از جامعه جهانی

رهبران احزاب سياسی با برگزاری نشستی خواستارحضورشان در انتخابات افغانستان توسط جامعه جهانی شدند

تقدير والی دايكندی از ورزشكاران رزمی كار+تصاویر

افغانها به صلح نياز دارند؛ نه ترامپ!!!

بررسی مشکلات آموزشی، فرهنگی و اجتماعی منطقه خوشک در دایکندی

حکم پرداخت هدیه بیمه عمر به بیمه گذار/ پاسخ حضرت آیت‌الله سیستانی

بروز یک جنگ ژئوپولیتیک در لبنان

واژگونی و آتش گرفتن اتوبوس در مصر با۳۰ کشته و زخمی + تصاویر

حاکم دبی به دنبال استخدام سازنده امید با حقوق نجومی+ تصویر

۵۴ کشته و زخمی در حمله داعش به یگان مبارزه با تروریسم عدن+ تصاویر

تکذیب خبر کشته‌شدن رهبر جنبش انصارالله یمن

تصویب قطعنامه شورای امنیت برای برقراری آتش‌بس در سوریه

ترور معاون پیشین مجلس سنا در کابل

با ورزش جلوی سرماخوردگی را بگیرید

عروسان داعش به اروپا باز می گردند

شورای سراسری هزاره های اهل سنت خواستار حضور در ساختار حکومتی شدند+تصاویر

دیدار اعضای انجمن اجتماعی نگرش نو با معاون رئیس جمهور+تصاویر

دیدار وزیر دولت در امور خارجه هند با صلاح الدین ربانی+تصاویر

رئیس جدید صحت عامه بامیان به صورت رسمی معرفی شد+تصاویر

آگهی استخدام جالب حاکم دبی با حقوق نجومی+ تصویر

توییت اشرف غنی درباره حملات انتحاری امروز در افغانستان

سران سعودی، امارات و قطر با ترامپ دیدار می کنند

خوراکی هایی که سطح سدیم خون را تنظیم می کنند

نشانه هایی که ثابت می کند شما بدنی ناسالم دارید

بیزنس اینسایدر: جایگاه ولیعهد عربستان علیرغم آنچه نشان می دهد، متزلزل است

عبدالله: امیدواریم کشورهای دخیل در پروژه تاپی «صادقانه» گام بردارند

لیبی میزبان بیش از ۷۰۰ هزار مهاجر غیرقانونی است

سی ان ان: داعشی ها از بازداشتگاه های تحت حمایت آمریکا در سوریه فرار کردند

غنی: افغان بودیم، افغان هستیم و تا ابد افغان خواهیم ماند

شورای عالی صلح:با گروه‌های که دست به کشتار مردم می‌زنند در میدان نبرد تسویه حساب می شود

صدور اولین محموله هوایی میوه و قالین به قزاقستان

گفت و گوی وزرای خارجه روسیه و ازبکستان در مورد کنفرانس صلح افغانستان

ترور مدیر مالی فرمانده پولیس غزنی

وزیر خارجه ایران:خطر داعش همچنان منطقه و جهان را تهدید می‌کند

اعلام همکاری ناتو برای دفاع از حقوق کودکان در هرات

سه حمله انتحاری با 23 کشته و زخمی در افغانستان

مشاور سابق ترامپ به پرداخت رشوه به مقامات اروپایی متهم شد

خوراکی‌هایی که اعصاب شما را تقویت می‌کنند

دیپلماسی خانوادگی ؛سفر دختر ترامپ به کره

چرا سازمان های تروریستی میل به گسترش دارند؟

ترامپ: تلاش می‌کنم طاسی سرم را پنهان کنم

پناهجویان افغان مقیم هند با چه مشکلاتی روبه رو هستند؟

رئیس جمهور: بعد از تکمیل کجکی دوم در هلمند،سطح آب اضافه خواهد شد

دو کودک در انفجار ماین جاسازی شده در پروان کشته و زخمی شدند

اشرف غنی: بازارهای آسیای مرکزی برای میوه قندهار باز می شود+تصاویر

کشته شدن ۵ نظامی امریکایی در فراه

سقوط پاسگاه ارتش در فراه؛ بیش از ۲۰ سرباز کشته شده‌اند

سفر طولانی زنان از دید دوربین عکاسان در بامیان + تصاویر

عدم حضور اسماعیل خان و عثمانی در مراسم تاپی

لیلام ۱۸ میلیون دالر توسط بانک مرکزی در افغانستان

نرخ مبادله پول افغانی در برابر اسعار خارجی/ شنبه 5 حوت 1396

آغاز عملیات‌ گسترده نظامی در ولایت‌های بلخ و فاریاب

آغاز جشنواره بازی های زمستانی در بامیان + تصاویر

حمله انتحاری با موتر بمب‌گذاری شده در ولسوالی نادعلی هلمند

برای اشتغال زایی بانوان در غزنی ۹۹سبزخانه توزیع شد + تصاویر

اجرای یک اوپرا برای اولین بار در عربستان+ تصاویر

قزاقستان میزبان کنفرانس علمای کشورهای اسلامی

برخورد خودرو به حفاظ امنیتی کاخ‌سفید

خبرگزاری فرانسه: انفجار ۳ بمب در مرکز استان مسلمان‌نشین میانمار

فوری: حمله انتحاری در هلمند

دانش:افراط گرایی در زمینه‌های دینی و مذهبی آفت اجتماعی است

سنگ تهداب لابراتوار کنترل کیفیت دارو در هرات گذاشته شد

حمله انتحاری در نزدیکی سفارت آمریکا در کابل/7 کشته و زخمی

فوری: انفجار مهیبی در کابل

اشتباه پزشکی سالیانه ۲۲ هزار انگلیسی را می‌کشد

سفارت آمریکا ۲۴ اردیبهشت به قدس منتقل می‌شود

فیفا به روسیه برای برگزاری ایمن جام‌جهانی فوتبال اعتماد دارد

کناره گیری دو مقام ارشد کاخ‌سفید

ژن‌هایی که زمان مرگ افراد را مشخص میکنند!

جراحی بزرگترین تومور مغزی جهان + عکس

چگونه با کمک سرکه سیب شکم‌تان را آب کنید؟

انتقال محمود عباس به بیمارستانی در آمریکا

تحریم ژنرال‌های ارتش میانمار توسط اتحادیه اروپا

انتقال محمود عباس به بیمارستان آمریکایی

معرفی بزرگترین بسته تحریم‌های آمریکا علیه کره‌شمالی توسط ترامپ

کشف پهپاد ساخت آمریکا در مخفیگاه داعش در الانبار

سه‌شنبه 29 حمل 1396 | 16:52

آیا کسی که مجتهد نیست، می‌تواند قضاوت کند؟

شفقناافغانستان- نظر بیشتر فقهای معاصر آن است که فرد غیر مجتهد در صورت دارا بودن بقیه شرایطی که برای قاضی ذکر شده، می‌تواند با اذن و نصب از سوی فقیه جامع الشرایط، منصب قضا را بر عهده بگیرد و این قاضی البته باید در کلیات مقلّد بوده و در انطباق بر جزئیات و موضوعات، دقت و احتیاط لازم را انجام دهد.

با توجه به این‌که قضاوت و حکم بر دیگران نوعی تسلط بر آنان است اصل اولیه عدم تسلط و نفوذ حکم هر فردی -حتی انبیا و اوصیا و فقها و عالمان دینی- غیر از پروردگار متعال بر دیگران است، اما این اصل عدم سلطه و حکم احدی بر دیگری نسبت به انبیا و اوصیای آنان بویژه نسبت به پیامبر اسلام(ص) و امامان معصوم(ع) به صراحت آیه: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ فَإِنْ تَنٰازَعْتُمْ فِی شَیْ‌ءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللهِ وَ الرَّسُولِ»[1] و آیات دیگر،[2] استثناء شده و پروردگار متعال آنان را نسبت به دیگران سلطنت و حکمشان را نافذ قرار داده است.[3]
بنابراین، به استناد آیه ذکر شده و آیه: «یٰا دٰاوُدُ إِنّٰا جَعَلْنٰاکَ خَلِیفَهً فِی الْأَرْضِ فَاحْکُمْ بَیْنَ النّٰاسِ بِالْحَقِّ »،[4] قضاوت و حکم بر دیگران از مناصب اعطایی از سوی حضرت حق و متفرع بر جانشینی و خلیفه اللهی است.[5]
این منصب بعد از رسول اکرم(ص) به جانشینان بر حق ایشان؛ یعنی امامان معصوم(ع) که از سوی پروردگار متعال منصوب به خلافت شده‌اند اعطا گردیده، ولی در عصر غیبت بنابر دیدگاه مشهور از فقهای امامیه با استناد به حکم عقل و ادله نقلی از قبیل توقیع شریف،[6] مقبوله عمر بن حنظله،[7] مشهوره ابی خدیجه[8] و روایات دیگر، منصب قضاوت به صورت نصب عام از سوی ائمه(ع) به فقیه و مجتهد مطلق جامع الشرایط واگذار شده است.[9] بنابراین، مشهور از فقها یکی از شرایط قاضی را اجتهاد مطلق قرار داده‌اند.[10]
در مقابل مشهور؛ عده‌ای از فقها، استدلال به این روایات، مبنی بر شرط بودن اجتهاد مطلق و فقاهت برای قضاوت را نپذیرفته و حتی با استناد به برخی از این روایات، مطلق اجتهاد را شرط دانسته‌اند، نه اجتهاد مطلق را. بنابراین مجتهد متجزی نیز می‌تواند متصدی امر قضاوت شود.[11] گروه دیگر از این مرحله فراتر رفته و به استناد اطلاق برخی از آیات و احادیث، صرف عالم بودن نسبت به احکام الهی بویژه احکام باب قضا را کافی می‌دانند، هر چند علمش از روی تقلید باشد.[12]
با عنایت به دیدگاه مشهور که فقاهت و اجتهاد مطلق را برای قضاوت در عصر غیبت شرط می‌دانند، اگر به هر دلیلی[13] با کمبود فقهای جامع الشرایط برای منصب قضا مواجه شویم چاره چیست؟ برای رسیدن به پاسخ کامل بحث را در دو بخش به شرح زیر مطرح و بررسی می‌نماییم.
الف. جواز یا عدم جواز تصدی منصب قضاوت برای غیر مجتهد
همه فقها اتفاق نظر دارند که شخص غیرمجتهدی که مأذون از سوی مجتهد نباشد حق قضاوت بر دیگران را ندارد، مگر به عنوان داور و حَکَم از سوی طرفین قرار داده شود که در حقیقت، کارش قضاوت نیست، بلکه نوعی داوری است، اما نسبت به غیرمجتهدی که مأذون از سوی مجتهد باشد بین فقها اختلاف دیدگاه وجود دارد؛ مشهور علما و فقهای متقدم، حکم به عدم جواز تصدی منصب قضاوت برای شخص غیرمجتهد داده‌اند، هر چند از سوی مجتهد جامع الشرایط اذن داشته باشد،[14] ولی نظر بیشتر فقهای معاصر بر خلاف نظر بالا است:
«فرد غیر مجتهد در صورت دارا بودن بقیه شرایطی که برای قاضی ذکر شده، می‌تواند با اذن و نصب از سوی فقیه جامع الشرایط تصدی منصب قضاء را به عهده بگیرد همراه با تقلید صحیح در کلیات و دقت و احتیاط در موضوعات».[15] به عبارتی روشن‌تر، شخص غیر فقیه نه استقلال قضایی دارد و نه وکیل مجتهد در قضاوت است، بلکه از باب ضرورت و اضطرار باید با تکیه بر فتاوای فقها و قوانین مدونه نسبت به مرافعات، بیان حکم نماید.
ب. نفوذ یا عدم نفوذ حکم غیرمجتهد
نسبت به نفوذ حکم «قاضی غیرمجتهد مأذون از سوی مجتهد» نیز فقها بین امور حقوقی و کیفری فرق گذاشته‌اند؛ در امور حقوقی چنانچه یقین به حقّانیت یکى از طرفین دعوا پیدا کرد، و یا با ملاحظه اسناد و مدارک و یا شهادت شهود، اماره شرعى نزد او ثابت شد، می‌تواند فقط از راه امر به معروف و نهى از منکر و حِسبه، طرفین دعوا را الزام کند تا به حق عمل کنند. بدین توضیح که الزام نماید تا بدهکار بدهى خود را ادا کند و غاصب از خانه یا زمین غصبى دست بردارد و زن به خانه شوهر برگردد و مرد به زوجه خود انفاق کند و امثال آن.
اما در احکام جزایی و کیفری نسبت به حدود و دیات و اجرای آنها حکمش نافذ نبوده و فقط در تعزیرات و کیفر مجرمان برای حفظ نظم اجتماعی، حکمش با اجازه ولی فقیه جامع الشرایط از باب امر به معروف، نافذ و قابل اجرا است.[16]

[1]. نساء، 59.
[2]. احزاب، 6؛ نساء، 65.
[3]. موسوی خمینى، سید روح الله، القواعد الفقهیه و الاجتهاد و التقلید(الرسائل)، ج 2، ص 100، قم، مؤسسه مطبوعاتى اسماعیلیان‌، چاپ اول، بی‌تا.
[4]. سوره ص، 26.
[5]. القواعد الفقهیه و الاجتهاد و التقلید (الرسائل)، ج 2، ص 100.
[6]. «وَ أَمَّا الْحَوَادِثُ‏ الْوَاقِعَهُ فَارْجِعُوا فِیهَا إِلَى رُوَاهِ حَدِیثِنَا فَإِنَّهُمْ حُجَّتِی عَلَیْکُمْ وَ أَنَا حُجَّهُ اللهِ عَلَیْهِمْ»؛ ابن بابویه، محمد بن على، کمال الدین و تمام النعمه، ج 2، ص 484،‏ تهران، اسلامیه، چاپ دوم، 1395ق.
[7]. ر. ک: کلینى، محمد، کافی، ج 7، ص 412، تهران، دار الکتب الإسلامیه، چاپ چهارم، 1407ق.
[8]. همان.
[9]. موسوی خلخالى، سید محمد مهدى، حاکمیت در اسلام یا ولایت فقیه، مترجم، جعفر الهادى، ص 259 – 268، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ اول، 1422ق؛ منتظری، حسینعلى، مبانى فقهى حکومت اسلامى، مترجم، صلواتى، محمود، شکورى، ابو الفضل، ج 3، ص 235 – 236، قم، مؤسسه کیهان، چاپ اول، 1409ق.
[10]. «یشترط فی القاضی البلوغ و العقل و الإیمان و العداله و الاجتهاد المطلق و الذکوره و طهاره المولد»؛ سیفی مازندرانى، على اکبر، دلیل تحریر الوسیله، ولایه الفقیه، ص 136، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، چاپ دوم، 1428ق.
[11]. ر. ک: موسوی خمینى، سید روح الله، الاجتهاد و التقلید(تنقیح الأصول)، مقرر، اشتهاردى، تقوی، حسین، ج 4، ص 604 – 605، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، چاپ اول، 1418؛ محقق سبزوارى، محمد باقر بن محمد مؤمن، کفایه الأحکام، ج 2، ص 662، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، 1423ق؛ نجفى، کاشف الغطاء، حسن بن جعفر بن خضر‌، أنوار الفقاهه، کتاب القضاه، ص 13، نجف اشرف، مؤسسه کاشف الغطاء، چاپ اول، 1422ق؛ القواعد الفقهیه و الاجتهاد و التقلید (الرسائل)، ج ‌2، ص 107 – 108.‌
[12]. حاکمیت در اسلام یا ولایت فقیه، ص 269‌ – 275؛ ر. ک: أنوار الفقاهه، کتاب القضاء، ص 5 – 9.
[13]. از قبیل کمبود مجتهد و فقیه یا عدم دسترسی به آنان و… .
[14]. انصاری، شیخ مرتضى بن محمد امین‌، القضاء و الشهادات، ص 38 – 39، قم، کنگره جهانى بزرگداشت شیخ اعظم انصارى‌، چاپ اول، 1415ق؛ ‌الاجتهاد و التقلید(تنقیح الأصول)، ج 4، ص 609.
[15]. موسوی خمینى، سید روح الله، استفتاءات‌، ج 3، ص 68، قم، دفتر انتشارات اسلامى،‌ چاپ پنجم، 1422ق؛ بهجت، محمد تقى، استفتاءات،‌ ج 4، ص 443، قم، دفتر حضرت آیه الله بهجت‌، چاپ اول، 1428ق‌؛ فاضل لنکرانى، محمد، جامع المسائل‌، ج 1، ص 483، قم، امیر قلم‌، چاپ یازدهم، بی‌تا.‌
[16]. حاکمیت در اسلام یا ولایت فقیه، ص 288‌ – 299.

انتهای پیام

www.af.shafaqna.com

موضوعات:   سایر اخبار ، در آینه ،
برچسب‌ها:   شفقناافغانستان ، مجتهد ، قضاوت ،
از دیگر سایت‌های خبری (RSS Reader)

رییس اجرایی عازم سوئیس شد

- خبرگزاری جمهور

عراق اس-400 می خرد

- افغان نیوز