آیا کسی که مجتهد نیست، می‌تواند قضاوت کند؟

سخنگوی والی سرپل: آمار یوناما شامل اجسادی نمی‌شود که در گورهای دسته‌جمعی دفن شده‌اند

انتشار نخستین یافته های یوناما درباره فاجعه میرزاولنگ

فيصل بزنس سنتر، ليسه مريم شهر كابل آتش گرفت

طرفداران ائتلاف نجات در شبرغان خواستار بازگشت جنرال دوستم شدند

نظارت کمیسیون حقوق بشر در دوسیه آصف مهمند عضو شورای ولایتی بلخ

معاون رئیس جمهور: ثبات سیاسی و مذاکره با مخالفان مسلح دولت اولویت های اساسی حکومت

بررسی حمله مسلحانه به شریف امیری خبرنگار تلویزیون طلوع

دستگیری خبرنگار فرانس ۲۴ در بحرین

ریاض: دوحه اجازه فرود هوایپما برای انتقال حجاج را نمی دهد

پای سیاستمداران در رکاب دوچرخه

۹ نفر کشته و زخمی در حمله تروریستی به نمایشگاه بین المللی دمشق

تعویق همه پرسی استقلال کردستان

یک میلیون و هفتاد هزاز زائر خانه خدا به عربستان رفتند

محاصره سربازان ارتش در غورماچ

بزرگترین سفارت افغانستان در پاکستان تهداب گذاری شد

مواد غذایی برای جلوگیری از پرخوری را بشناسید!

باورهای رایج نادرست در مورد مواد غذایی

استقبال وزیر خارجه فلسطین از روابط حسنه مصر با حماس

حلقه اولیه یاران رئیس‌جمهور آمریکا فروپاشید/ مغز منفصل ترامپ هم از کاخ سفید رفت

سفیر امارات در آمریکارهبری عربستان را به سخره گرفت

«یک امام‌جماعت مفقود» به لیست تحقیقات حمله تروریستی بارسلون اضافه شد+تصاویر

دردسر تازه برای کاخ سفید: ارتباط دو زوج ثروتمند

ابعاد و ریشه‌ استعفاهای سریالی در کاخ‌ سفید

بررسی پرونده ی وزیر پیشین مخابرات توسط دادگاه

زیر سئوال رفتن اعتبار رهبران ائتلاف نجات افغانستان و شورای عالی صلح در قصرهای مجلل باحساب های بانکی

ترامپ سرانجام در مورد افغانستان تصمیم گرفت/ ابقا نظامیان فعلی و اعزام ۴ هزار نظامی دیگر

AFP: مسلمانان بارسلون نگران به راه افتادن احساسات ضداسلامی هستند

محور دیدار نتانیاهو با پوتین حضور «ایران در سوریه»

بنگلادش جلوی ورود مسلمانان روهینگیا را می‌گیرد

وداع پاکستانی ها با «مادر ترزای غیرمسلمان»

استرالیا ۳ نفر را به حمله تروریستی به مسجد شیعیان ملبورن متهم کرد

نرخ مبادله پول افغانی در برابر اسعار خارجی/ یکشنبه 29 اسد 1396

به خشونت کشیده شدن تظاهرات علیه نژادپرستی در بوستون با دخالت پلیس

نخست‌وزیر استرالیا خواستار طراحی موانعی برای جلوگیری از حملات خودرویی شد+تصاویر

«حمله به آمریکا» در پوسترهای مردم کره شمالی + عکس

آخرین دژ داعش در عراق در آستانه ی فروپاشی

عناوین مهم روزنامه های امروز افغانستان/ یکشنبه 29 اسد 1396

پیام تبریک سفارت انگلیس در کابل باحضور صدها سرباز انگلیسی در کشور

بیانیه سفارت ایران در مورد دستگیری مهاجم ایرانی ولایت نیمروز

هشدار ئیس سابق امنیت ملی در مورد قومی سازی جشن استقلال افغانستان

صدور بیانیه حزب جمعیت اسلامی در حمایت از والی بلخ

تیم ملی بزکشی برای شرکت در رقابت های کوکپار عازم قزاقستان شد

تصویر جنجالی شهرداری تهران از مصدق در سالروز کودتای ۲۸ مرداد

ترکیه: در حال پرداخت هزینه بی‌ثباتی‌های تروریستی هستیم

توئیت ترامپ: تصمیمات مهمی در مورد افغانستان گرفتیم

۲۰ کشته در حادثه ریلی در هند

هند خریدار ۲۲ پهپاد شکارچی آمریکایی

تظاهرات گروه های صلح طلب در لندن علیه سیاست های جنگ طلبانه دونالد ترامپ

حق تابعیت ایران به فرزندان مادران ایرانی

ایران محور سفر نتانیاهو به روسیه

هشدار سازمان ملل در مورد تلفات غیر نظامیان یمن

حیدر العبادی آغاز عملیات آزادسازی تلعفر را اعلام کرد

رئیس اجراییه از سفر کشورهای آسیایی به کشور بازگشت

اشرف غنی: استقلال سیاسی را امان الله گرفت، استقلال اقتصادی را امروز ما می گیریم!

پیام طالبان در روز استقلال افغانستان به دولت امریکا

دلایل احساس گرسنگی دایمی

آرنولد ترامپ را به فراگیری و کسب اطلاعات بیشتر در باره نازی‌ها فراخواند

تجمع گروهی از مسلمانان در مرکز بارسلون: ما بی‌گناهیم!

مصر پایگاه اطلاع رسانی خبرنگاران بدون مرز را مسدود کرد

گزارش تصویری مراسم 98 امین سالگرد افغانستان در کابل

اختطاف ده نفر توسط گروه تروریستی طالبان در مسیر شهرغرنی-ولسوالی قره باغ

رفتن عطا محمد نور و فرماندهان نظامی برای سرکوب طالبان به چمتال

مسئول شورای هماهنگی هیات های مذهبی مهاجرین افغانستانی در ایران در گفت و گو با شفقنا: تجلیل از شهدای مظلوم اخیر کشور وظیفه همه ما است

رئیس جمهورخواستار پیگیری جدی صادرات سنگ مرمر و زعفران کشور شد

سفر رئیس جمهور به هرات برای افتتاح نساجی پخته

دفع حملات طالبان در دشت ارچی توسط نیروهای امنیتی

سازمان ملل خواستار بازگشایی همه مسیرهای دریایی و هوایی به روی غیرنظامیان یمنی شد

۵ کشته در درگیری میان عشایر در عراق

۵ زخمی در پی ورود خودرو به یک منطقه پرجمعیت در سیدنی استرالیا+تصاویر

عضو کنگره آمریکا خواستار معاینه روانی ترامپ شد

یونس ابویعقوب تروریستی که همه اسپانیا به دنبال اوست+عکس

عدم محبوبیت داخلی رهبر ضدترامپ اروپا

دادستان برکنار شده ونزوئلا با همسرش به کلمبیا گریخت

خطر مصرف غذاهای پرکالری برای زنان لاغر

استقبال هند از تحریم حزب‌المجاهدین کشمیر توسط آمریکا

رییس پلیس شرعی «مالی» به دادگاه رفت+عکس

کشته و زخمی شدن ۵ کانادایی در حمله بارسلون

نماز مسلمانان برای قربانیان حمله بارسلون

تدابیر شدید امنیتی در کابل به مناسبت فرارسیدن روز استقلال افغانستان

وزیر خارجه آمریکا خواستار آشتی ملی شد

بررسی راهبرد جدید آمریکا برای افغانستان

دو عکس جالب از «یاران ترامپ» که دیگر نیستند

محکوم نژاد پرستی توسط سفیر آمریکا در سازمان ملل

نرخ مبادله پول افغانی در برابر اسعار خارجی/ شنبه 28 اسد 1396

بررسی تاریخی روند کسب استقلال افغانستان

بزرگداشت استقلال افغانستان در قزاقستان با حضور مقامات بلند پایه دو کشور+تصاویر

نصب نخستین برج تولید برق کشور از نیروی باد در هرات

حمایت خروج نیروهای آمریکایی از افغانستان توسط استراتژیت ارشد برکنار شده ترامپ

پایان بی نتیجه نشست بازنگری استراتیژی واشنگتن در قبال افغانستان

بررسی راهبردها در افغانستان توسط ترامپ با مشاوران ارشد

با خواهش کردن تصور مردم از روحانیت عوض نمی شود

ابراز نگرانی دوحه نسبت به امنیت حجاج قطری در عربستان

کالیفرنیایی ها خواستارجدایی از دولت فدرال آمریکا شدند

فردی با چاقو یک نفر را در دوسلدورف آلمان کشت

پلیس اسپانیا کشته‌شدن عامل حمله بارسلون را تایید کرد

راز پیراهن سیاه رنگ حمله بارسلون چه بود؟

اخراج استراتژیست ارشد کاخ سفید توسط ترامپ

صادقی زاده نیلی در مراسم تجلیل از شهدای میرزاولنگ: رهبران تشییع افغانستان به جای موقف احزاب سیاسی خود از موقف کل شیعیان دفاع کنند

آیت الله واعظ زاده بهسودی:  وحدت شیعه و سنی در افغانستان شکست ناپذیر است/مهاجرین از طرح تکفل خانواده های شهدا حمایت کنند

گرامیداشت از شهدای اخیر کشور خصوصا میرزاولنگ توسط هزاران مهاجر افغانستانی در تهران+تصاویر

سه‌شنبه 29 حمل 1396 | 16:52

آیا کسی که مجتهد نیست، می‌تواند قضاوت کند؟

شفقناافغانستان- نظر بیشتر فقهای معاصر آن است که فرد غیر مجتهد در صورت دارا بودن بقیه شرایطی که برای قاضی ذکر شده، می‌تواند با اذن و نصب از سوی فقیه جامع الشرایط، منصب قضا را بر عهده بگیرد و این قاضی البته باید در کلیات مقلّد بوده و در انطباق بر جزئیات و موضوعات، دقت و احتیاط لازم را انجام دهد.

با توجه به این‌که قضاوت و حکم بر دیگران نوعی تسلط بر آنان است اصل اولیه عدم تسلط و نفوذ حکم هر فردی -حتی انبیا و اوصیا و فقها و عالمان دینی- غیر از پروردگار متعال بر دیگران است، اما این اصل عدم سلطه و حکم احدی بر دیگری نسبت به انبیا و اوصیای آنان بویژه نسبت به پیامبر اسلام(ص) و امامان معصوم(ع) به صراحت آیه: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ فَإِنْ تَنٰازَعْتُمْ فِی شَیْ‌ءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللهِ وَ الرَّسُولِ»[1] و آیات دیگر،[2] استثناء شده و پروردگار متعال آنان را نسبت به دیگران سلطنت و حکمشان را نافذ قرار داده است.[3]
بنابراین، به استناد آیه ذکر شده و آیه: «یٰا دٰاوُدُ إِنّٰا جَعَلْنٰاکَ خَلِیفَهً فِی الْأَرْضِ فَاحْکُمْ بَیْنَ النّٰاسِ بِالْحَقِّ »،[4] قضاوت و حکم بر دیگران از مناصب اعطایی از سوی حضرت حق و متفرع بر جانشینی و خلیفه اللهی است.[5]
این منصب بعد از رسول اکرم(ص) به جانشینان بر حق ایشان؛ یعنی امامان معصوم(ع) که از سوی پروردگار متعال منصوب به خلافت شده‌اند اعطا گردیده، ولی در عصر غیبت بنابر دیدگاه مشهور از فقهای امامیه با استناد به حکم عقل و ادله نقلی از قبیل توقیع شریف،[6] مقبوله عمر بن حنظله،[7] مشهوره ابی خدیجه[8] و روایات دیگر، منصب قضاوت به صورت نصب عام از سوی ائمه(ع) به فقیه و مجتهد مطلق جامع الشرایط واگذار شده است.[9] بنابراین، مشهور از فقها یکی از شرایط قاضی را اجتهاد مطلق قرار داده‌اند.[10]
در مقابل مشهور؛ عده‌ای از فقها، استدلال به این روایات، مبنی بر شرط بودن اجتهاد مطلق و فقاهت برای قضاوت را نپذیرفته و حتی با استناد به برخی از این روایات، مطلق اجتهاد را شرط دانسته‌اند، نه اجتهاد مطلق را. بنابراین مجتهد متجزی نیز می‌تواند متصدی امر قضاوت شود.[11] گروه دیگر از این مرحله فراتر رفته و به استناد اطلاق برخی از آیات و احادیث، صرف عالم بودن نسبت به احکام الهی بویژه احکام باب قضا را کافی می‌دانند، هر چند علمش از روی تقلید باشد.[12]
با عنایت به دیدگاه مشهور که فقاهت و اجتهاد مطلق را برای قضاوت در عصر غیبت شرط می‌دانند، اگر به هر دلیلی[13] با کمبود فقهای جامع الشرایط برای منصب قضا مواجه شویم چاره چیست؟ برای رسیدن به پاسخ کامل بحث را در دو بخش به شرح زیر مطرح و بررسی می‌نماییم.
الف. جواز یا عدم جواز تصدی منصب قضاوت برای غیر مجتهد
همه فقها اتفاق نظر دارند که شخص غیرمجتهدی که مأذون از سوی مجتهد نباشد حق قضاوت بر دیگران را ندارد، مگر به عنوان داور و حَکَم از سوی طرفین قرار داده شود که در حقیقت، کارش قضاوت نیست، بلکه نوعی داوری است، اما نسبت به غیرمجتهدی که مأذون از سوی مجتهد باشد بین فقها اختلاف دیدگاه وجود دارد؛ مشهور علما و فقهای متقدم، حکم به عدم جواز تصدی منصب قضاوت برای شخص غیرمجتهد داده‌اند، هر چند از سوی مجتهد جامع الشرایط اذن داشته باشد،[14] ولی نظر بیشتر فقهای معاصر بر خلاف نظر بالا است:
«فرد غیر مجتهد در صورت دارا بودن بقیه شرایطی که برای قاضی ذکر شده، می‌تواند با اذن و نصب از سوی فقیه جامع الشرایط تصدی منصب قضاء را به عهده بگیرد همراه با تقلید صحیح در کلیات و دقت و احتیاط در موضوعات».[15] به عبارتی روشن‌تر، شخص غیر فقیه نه استقلال قضایی دارد و نه وکیل مجتهد در قضاوت است، بلکه از باب ضرورت و اضطرار باید با تکیه بر فتاوای فقها و قوانین مدونه نسبت به مرافعات، بیان حکم نماید.
ب. نفوذ یا عدم نفوذ حکم غیرمجتهد
نسبت به نفوذ حکم «قاضی غیرمجتهد مأذون از سوی مجتهد» نیز فقها بین امور حقوقی و کیفری فرق گذاشته‌اند؛ در امور حقوقی چنانچه یقین به حقّانیت یکى از طرفین دعوا پیدا کرد، و یا با ملاحظه اسناد و مدارک و یا شهادت شهود، اماره شرعى نزد او ثابت شد، می‌تواند فقط از راه امر به معروف و نهى از منکر و حِسبه، طرفین دعوا را الزام کند تا به حق عمل کنند. بدین توضیح که الزام نماید تا بدهکار بدهى خود را ادا کند و غاصب از خانه یا زمین غصبى دست بردارد و زن به خانه شوهر برگردد و مرد به زوجه خود انفاق کند و امثال آن.
اما در احکام جزایی و کیفری نسبت به حدود و دیات و اجرای آنها حکمش نافذ نبوده و فقط در تعزیرات و کیفر مجرمان برای حفظ نظم اجتماعی، حکمش با اجازه ولی فقیه جامع الشرایط از باب امر به معروف، نافذ و قابل اجرا است.[16]

[1]. نساء، 59.
[2]. احزاب، 6؛ نساء، 65.
[3]. موسوی خمینى، سید روح الله، القواعد الفقهیه و الاجتهاد و التقلید(الرسائل)، ج 2، ص 100، قم، مؤسسه مطبوعاتى اسماعیلیان‌، چاپ اول، بی‌تا.
[4]. سوره ص، 26.
[5]. القواعد الفقهیه و الاجتهاد و التقلید (الرسائل)، ج 2، ص 100.
[6]. «وَ أَمَّا الْحَوَادِثُ‏ الْوَاقِعَهُ فَارْجِعُوا فِیهَا إِلَى رُوَاهِ حَدِیثِنَا فَإِنَّهُمْ حُجَّتِی عَلَیْکُمْ وَ أَنَا حُجَّهُ اللهِ عَلَیْهِمْ»؛ ابن بابویه، محمد بن على، کمال الدین و تمام النعمه، ج 2، ص 484،‏ تهران، اسلامیه، چاپ دوم، 1395ق.
[7]. ر. ک: کلینى، محمد، کافی، ج 7، ص 412، تهران، دار الکتب الإسلامیه، چاپ چهارم، 1407ق.
[8]. همان.
[9]. موسوی خلخالى، سید محمد مهدى، حاکمیت در اسلام یا ولایت فقیه، مترجم، جعفر الهادى، ص 259 – 268، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ اول، 1422ق؛ منتظری، حسینعلى، مبانى فقهى حکومت اسلامى، مترجم، صلواتى، محمود، شکورى، ابو الفضل، ج 3، ص 235 – 236، قم، مؤسسه کیهان، چاپ اول، 1409ق.
[10]. «یشترط فی القاضی البلوغ و العقل و الإیمان و العداله و الاجتهاد المطلق و الذکوره و طهاره المولد»؛ سیفی مازندرانى، على اکبر، دلیل تحریر الوسیله، ولایه الفقیه، ص 136، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، چاپ دوم، 1428ق.
[11]. ر. ک: موسوی خمینى، سید روح الله، الاجتهاد و التقلید(تنقیح الأصول)، مقرر، اشتهاردى، تقوی، حسین، ج 4، ص 604 – 605، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، چاپ اول، 1418؛ محقق سبزوارى، محمد باقر بن محمد مؤمن، کفایه الأحکام، ج 2، ص 662، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، 1423ق؛ نجفى، کاشف الغطاء، حسن بن جعفر بن خضر‌، أنوار الفقاهه، کتاب القضاه، ص 13، نجف اشرف، مؤسسه کاشف الغطاء، چاپ اول، 1422ق؛ القواعد الفقهیه و الاجتهاد و التقلید (الرسائل)، ج ‌2، ص 107 – 108.‌
[12]. حاکمیت در اسلام یا ولایت فقیه، ص 269‌ – 275؛ ر. ک: أنوار الفقاهه، کتاب القضاء، ص 5 – 9.
[13]. از قبیل کمبود مجتهد و فقیه یا عدم دسترسی به آنان و… .
[14]. انصاری، شیخ مرتضى بن محمد امین‌، القضاء و الشهادات، ص 38 – 39، قم، کنگره جهانى بزرگداشت شیخ اعظم انصارى‌، چاپ اول، 1415ق؛ ‌الاجتهاد و التقلید(تنقیح الأصول)، ج 4، ص 609.
[15]. موسوی خمینى، سید روح الله، استفتاءات‌، ج 3، ص 68، قم، دفتر انتشارات اسلامى،‌ چاپ پنجم، 1422ق؛ بهجت، محمد تقى، استفتاءات،‌ ج 4، ص 443، قم، دفتر حضرت آیه الله بهجت‌، چاپ اول، 1428ق‌؛ فاضل لنکرانى، محمد، جامع المسائل‌، ج 1، ص 483، قم، امیر قلم‌، چاپ یازدهم، بی‌تا.‌
[16]. حاکمیت در اسلام یا ولایت فقیه، ص 288‌ – 299.

انتهای پیام

www.af.shafaqna.com

موضوعات:   سایر اخبار ، در آینه ،
برچسب‌ها:   شفقناافغانستان ، مجتهد ، قضاوت ،
از دیگر سایت‌های خبری (RSS Reader)