آیا کسی که مجتهد نیست، می‌تواند قضاوت کند؟

گزارش تصویری: نماز عید فطر در مزارشریف

شرح دعای روز سی ام ماه مبارک رمضان / چه اموری مورد قبول خداوند است؟

واکنش سخنگوی رئیس جمهور به اظهارات معاون ریاست اجرائیه:استاد محقق به جای مصاحبه با رسانه ها در کابینه سخن بگوید!

مضرات استفاده طولانی مدت از تلفن های هوشمند‎!

تردید نخبگان سعودی در خصوص صلاحیت ولیعهد جدید

جانشین ابوبکر البغدادی از حزب بعث می‌آید/ پایان خلافت خودخوانده؟

اردوغان: درخواست تعطیلی پایگاه ترکیه در قطر بی احترامی است

داعش: کشتن طالبان واجب است

اعتماد رژیم صهیونیستی به کدام یک از سران عرب بیشتر است: نظرسنجی روزنامه اسرائیلی

دختر ترامپ به تقلب متهم شد

ترامپ: اوباما از دخالت های روسیه خبر داشت اما کاری نکرد

علت پس‌زنی عضو پیوندی مشخص شد

قطر ۴۵ عضو گروه گولن را به ترکیه تحویل داد

زیرگرفتن مسلمانان در شهر نیوکاسل شماری زخمی برجای گذاشت

چرا کاهش مصرف کربوهیدارت ها موجب بد خلقی می شود؟

کشف جایگزین طبیعی آنتی بیوتیک از سوی دانشمند مراکشی

کشوری در اروپا که اکثر جمعیت آن دین ندارند/ گزارش پیو از باورهای مذهبی در اروپای شرقی+ نقشه

استاد محقق به ترکیه رفت

دست رد مربی سپاهان به سینه «محمد هاشمی» مدافع تیم ملی افغانستان

عطامحمدنور : اگر خواست های مردم و حزب جمعیت عملی نشود، حرکت های مدنی وسیعی برپا می کنیم

رئیس جمهور غنی: صلح افغانستان اجماع بین المللی و جهان اسلام را با خود دارد/مخالفین مسلح برای پیوستن به صلح وقت زیادی ندارد

ویدیو: پیام رئیس جمهور غنی و بانوي اول كشور به مناسبت فرا رسیدن عید سعید فطر

پوتین عید فطر را به مسلمانان تبریک گفت

اردوغان هنگامه اقامه نماز عید فطر بیهوش شد

اقامه نماز عید سعید فطر از سوی مسلمانان جهان+ تصاویر

ارزش پول افغانی در مقابل ارزهای خارجی/یکشنبه 4 سرطان

استادمحقق: کاسه صبر لبریز شده /حکومت وحدت ملی در آستانه فروپاشی است

واکنش ارگ به اظهارات مسکو: طالبان عامل تداوم حضور نیروهای خارجی در افغانستان است

عربستان مبارزه در سه جبهه

مین داعش دومین خبرنگار فرانسوی را هم کشت+عکس

داعش یکی از عناصر کودک خود را زنده سوزاند

تخلیه ۵ برج ناایمن در لندن باعث آوارگی صدها مهاجر شد

«بازی تاج و تخت در عربستان سعودی»/ نگاهی به نظرات ولیعهد جوان در تحلیل نیویورکر

بی توجهی جهان اسلام به فراخوان سعودی

دهها کشته و زخمی براثر حمله راکتی داعش به دیر الزور

توصیه رهبر حزب کارگر انگلیس به ترامپ: به جای دیوار پل بساز!

پلیس کالیفرنیا در مورد «قرآن های سوخته و پاره شده» تحقیق می کند

داعش یک نیروی پلیس اندونزی را کشت

اعلام آتش بس در شهر جنگ زده فیلیپین به مناسبت عید فطر

تاکید تیلرسون بر عدم پشتیبانی از همه‌پرسی اقلیم کردستان

ایده وزیر زن دولت فرانسه؛ جریمه نقدی آزارگران جنسی

مصرف این خوراکی ها بعد از یک رژیم غذایی پرچرب فراموش نشود!

وقتی «آرنولد» هم به فکر نجات زمین می افتد+عکس

کارشناس روس: ایران و روسیه مانع پیروزی تروریست ها در سوریه شدند

ریاض؛ پوست اندازی در ساختار سیاسی برای کسب رهبری عربی

رییس جمهور کره جنوبی ورزشکاران کره شمالی را به المپیک زمستانی دعوت کرد

در حادثه واژگونی تانکر نفت در پاکستان ۱۲۳ نفر زنده در آتش سوختند+تصاویر

خشم کاربران توییتر از اظهارات ژنرال بازنشسته سعودی

نتایج یک نظرسنجی نشان می دهد؛ تمایل مردم کره‌ جنوبی برای گفت وگو با کره شمالی

اهمیت دعای افتتاح / لذت واقعی دنیا در سایه دولت امام زمان(عج)

دی‌میستورا: شاید حل ۳۰ سال جنگ اروپا از بحران سوریه آسان‌تر بود

ترامپ عید فطر را به مسلمانان تبریک گفت

اقامه نماز عید سعید فطر از سوی مسلمانان جهان+ تصاویر

وزیر خارجه چین: افغانستان با ثبات برای ثبات منطقه مهم است

وزیر خارجه صلح و ثبات در افغانستان را مستلزم اجماع و هماهنگی منطقه ای خواند

پاکستان مدعی افزایش حملات تروریستی با باز شدن گذرگاه های مرزی افغانستان شد

اسلام آباد: عاملین حمله به «پاراچنار» در افغانستان پناه گرفته‌اند

درگیری نیروهای تاجیک در مرز تاجیکستان و افغانستان با قاچاقچیان مسلح

ابتکار جدید طالبان در فصل گرما ،جاسازی بمب در هندوانه+تصاویر

دست رد کره شمالی به آمریکا: درباره برنامه هسته ای خود مذاکره نمی کنیم

تسکین درد قلب به شیوه مرحوم نخودکی

نیمه پنهان ولیعهد جدید/ از حضور خواننده‌های زن در جشن‌های شبانه بن سلمان تا …. + عکس

آزادی مسن ترین زندانی مصری +تصاویر

دولت سوریه ۶۷۲ نفر را از زندانی در دمشق آزاد کرد

به بهانه ۲۰۱۷ سال «بیا حرف بزنیم»/ وقتی گوشه تاریک تنهایی را نور موبایل روشن می‌کند

ابتکار جالب مسلمانان آمریکایی برای گزارش جنایات نفرت آمیز!

توافق «آمریکا و چین» برای خلع سلاح هسته ای کره شمالی

شون اسپایسر: مناقشه اعراب با قطر مساله‌ای خانوادگی است

رویترز جانشینان احتمالی ابوبکرالبغدادی را معرفی کرد

پزشک آمریکایی متهم به آزار جنسی ورزشکاران المپیکی شد

فرانسه دیگر مجوز اکتشاف جدید نفت و گاز صادر نمی کند

واشنگتن عراق و میانمار را از لیست سیاه حذف می کند

کاخ سفید: دیدار ترامپ و پوتین در ماه آینده بعید نیست

کشف مواد مخدر از شاخه فیلیپینی داعش

حمله مشترک رییس سابق پارلمان اروپا به ترامپ، اردوغان و پوتین

فعال قطری: منتظر آشی که انگلیس برای امارات پخته است، باشید

مصرف این موادغذایی کودک شما را نابغه می‌سازد

داعش به‌زودی بیانیه مهمی درباره البغدادی صادر می‌کند

رییس سیا: افشای اطلاعات محرمانه آمریکا رو به افزایش است

دعای روز بیست و نهم ماه مبارک رمضان / انواع رحمت خدا در قرآن

ثروت این ۵ مرد، برابر با دارایی نصف مردم دنیا+اسامی

۲۸ نفر با یک چهره!+عکس

اگر مهمان فطره خود را دهد، آیا از عهده صاحب خانه ساقط می‌ شود؟پاسخ حضرت آیت‌الله خامنه ای

ترور سیاسی روحانی- یادداشتی از ابوالفضل فاتح

یکشنبه در افغانستان و چند کشور اسلامی عید فطر اعلام شد

حمایت همه جانبه چین از روند صلح افغانستان با مدیریت افغان ها

نیلوفر لنگر:ارتباط همسر رئیس جمهور غنی با شرکت لبنانی طرف قرارداد با وزارت شهرسازی شایعه است

دستور وزیر داخله به نیروهای امنیتی برای تامین امنیت کامل مساجد و عیدگاه‌ها

خداحافظی بدون تشریفات وزیر تحصیلات عالی+تصاویر

معاون والی دایکندی برکنار شد

مهدوی‌راد: ما واقعا قرآنی زندگی می‌کنیم؟

خشم امارات از درز شرط های عربستان توسط قطر

دعای وداع با ماه مبارک رمضان

فرستادۀ ویژۀ سازمان ملل خواستار توقف جنگ و خونریزی در روزهای عید فطر شد

آغاز تمرینات تیم ملی زیر ۲۳ سال افغانستان در کابل

40 داعشی در ولایت جوزجان به هلاکت رسید

وزیر خارجۀ چین با هدف تطبیق توافقات نشست شانگهای سرزده وارد کابل شد

نامه سرگشاده مسئول نهاد نو اندیشان وطن به داکتر عبدالله و استاد محقق

اشرف غنی: در امور عدلی و قضایی مداخله نمی کنم

شروط پدرخوانده

سه‌شنبه 29 حمل 1396 | 16:52

آیا کسی که مجتهد نیست، می‌تواند قضاوت کند؟

شفقناافغانستان- نظر بیشتر فقهای معاصر آن است که فرد غیر مجتهد در صورت دارا بودن بقیه شرایطی که برای قاضی ذکر شده، می‌تواند با اذن و نصب از سوی فقیه جامع الشرایط، منصب قضا را بر عهده بگیرد و این قاضی البته باید در کلیات مقلّد بوده و در انطباق بر جزئیات و موضوعات، دقت و احتیاط لازم را انجام دهد.

با توجه به این‌که قضاوت و حکم بر دیگران نوعی تسلط بر آنان است اصل اولیه عدم تسلط و نفوذ حکم هر فردی -حتی انبیا و اوصیا و فقها و عالمان دینی- غیر از پروردگار متعال بر دیگران است، اما این اصل عدم سلطه و حکم احدی بر دیگری نسبت به انبیا و اوصیای آنان بویژه نسبت به پیامبر اسلام(ص) و امامان معصوم(ع) به صراحت آیه: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ فَإِنْ تَنٰازَعْتُمْ فِی شَیْ‌ءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللهِ وَ الرَّسُولِ»[1] و آیات دیگر،[2] استثناء شده و پروردگار متعال آنان را نسبت به دیگران سلطنت و حکمشان را نافذ قرار داده است.[3]
بنابراین، به استناد آیه ذکر شده و آیه: «یٰا دٰاوُدُ إِنّٰا جَعَلْنٰاکَ خَلِیفَهً فِی الْأَرْضِ فَاحْکُمْ بَیْنَ النّٰاسِ بِالْحَقِّ »،[4] قضاوت و حکم بر دیگران از مناصب اعطایی از سوی حضرت حق و متفرع بر جانشینی و خلیفه اللهی است.[5]
این منصب بعد از رسول اکرم(ص) به جانشینان بر حق ایشان؛ یعنی امامان معصوم(ع) که از سوی پروردگار متعال منصوب به خلافت شده‌اند اعطا گردیده، ولی در عصر غیبت بنابر دیدگاه مشهور از فقهای امامیه با استناد به حکم عقل و ادله نقلی از قبیل توقیع شریف،[6] مقبوله عمر بن حنظله،[7] مشهوره ابی خدیجه[8] و روایات دیگر، منصب قضاوت به صورت نصب عام از سوی ائمه(ع) به فقیه و مجتهد مطلق جامع الشرایط واگذار شده است.[9] بنابراین، مشهور از فقها یکی از شرایط قاضی را اجتهاد مطلق قرار داده‌اند.[10]
در مقابل مشهور؛ عده‌ای از فقها، استدلال به این روایات، مبنی بر شرط بودن اجتهاد مطلق و فقاهت برای قضاوت را نپذیرفته و حتی با استناد به برخی از این روایات، مطلق اجتهاد را شرط دانسته‌اند، نه اجتهاد مطلق را. بنابراین مجتهد متجزی نیز می‌تواند متصدی امر قضاوت شود.[11] گروه دیگر از این مرحله فراتر رفته و به استناد اطلاق برخی از آیات و احادیث، صرف عالم بودن نسبت به احکام الهی بویژه احکام باب قضا را کافی می‌دانند، هر چند علمش از روی تقلید باشد.[12]
با عنایت به دیدگاه مشهور که فقاهت و اجتهاد مطلق را برای قضاوت در عصر غیبت شرط می‌دانند، اگر به هر دلیلی[13] با کمبود فقهای جامع الشرایط برای منصب قضا مواجه شویم چاره چیست؟ برای رسیدن به پاسخ کامل بحث را در دو بخش به شرح زیر مطرح و بررسی می‌نماییم.
الف. جواز یا عدم جواز تصدی منصب قضاوت برای غیر مجتهد
همه فقها اتفاق نظر دارند که شخص غیرمجتهدی که مأذون از سوی مجتهد نباشد حق قضاوت بر دیگران را ندارد، مگر به عنوان داور و حَکَم از سوی طرفین قرار داده شود که در حقیقت، کارش قضاوت نیست، بلکه نوعی داوری است، اما نسبت به غیرمجتهدی که مأذون از سوی مجتهد باشد بین فقها اختلاف دیدگاه وجود دارد؛ مشهور علما و فقهای متقدم، حکم به عدم جواز تصدی منصب قضاوت برای شخص غیرمجتهد داده‌اند، هر چند از سوی مجتهد جامع الشرایط اذن داشته باشد،[14] ولی نظر بیشتر فقهای معاصر بر خلاف نظر بالا است:
«فرد غیر مجتهد در صورت دارا بودن بقیه شرایطی که برای قاضی ذکر شده، می‌تواند با اذن و نصب از سوی فقیه جامع الشرایط تصدی منصب قضاء را به عهده بگیرد همراه با تقلید صحیح در کلیات و دقت و احتیاط در موضوعات».[15] به عبارتی روشن‌تر، شخص غیر فقیه نه استقلال قضایی دارد و نه وکیل مجتهد در قضاوت است، بلکه از باب ضرورت و اضطرار باید با تکیه بر فتاوای فقها و قوانین مدونه نسبت به مرافعات، بیان حکم نماید.
ب. نفوذ یا عدم نفوذ حکم غیرمجتهد
نسبت به نفوذ حکم «قاضی غیرمجتهد مأذون از سوی مجتهد» نیز فقها بین امور حقوقی و کیفری فرق گذاشته‌اند؛ در امور حقوقی چنانچه یقین به حقّانیت یکى از طرفین دعوا پیدا کرد، و یا با ملاحظه اسناد و مدارک و یا شهادت شهود، اماره شرعى نزد او ثابت شد، می‌تواند فقط از راه امر به معروف و نهى از منکر و حِسبه، طرفین دعوا را الزام کند تا به حق عمل کنند. بدین توضیح که الزام نماید تا بدهکار بدهى خود را ادا کند و غاصب از خانه یا زمین غصبى دست بردارد و زن به خانه شوهر برگردد و مرد به زوجه خود انفاق کند و امثال آن.
اما در احکام جزایی و کیفری نسبت به حدود و دیات و اجرای آنها حکمش نافذ نبوده و فقط در تعزیرات و کیفر مجرمان برای حفظ نظم اجتماعی، حکمش با اجازه ولی فقیه جامع الشرایط از باب امر به معروف، نافذ و قابل اجرا است.[16]

[1]. نساء، 59.
[2]. احزاب، 6؛ نساء، 65.
[3]. موسوی خمینى، سید روح الله، القواعد الفقهیه و الاجتهاد و التقلید(الرسائل)، ج 2، ص 100، قم، مؤسسه مطبوعاتى اسماعیلیان‌، چاپ اول، بی‌تا.
[4]. سوره ص، 26.
[5]. القواعد الفقهیه و الاجتهاد و التقلید (الرسائل)، ج 2، ص 100.
[6]. «وَ أَمَّا الْحَوَادِثُ‏ الْوَاقِعَهُ فَارْجِعُوا فِیهَا إِلَى رُوَاهِ حَدِیثِنَا فَإِنَّهُمْ حُجَّتِی عَلَیْکُمْ وَ أَنَا حُجَّهُ اللهِ عَلَیْهِمْ»؛ ابن بابویه، محمد بن على، کمال الدین و تمام النعمه، ج 2، ص 484،‏ تهران، اسلامیه، چاپ دوم، 1395ق.
[7]. ر. ک: کلینى، محمد، کافی، ج 7، ص 412، تهران، دار الکتب الإسلامیه، چاپ چهارم، 1407ق.
[8]. همان.
[9]. موسوی خلخالى، سید محمد مهدى، حاکمیت در اسلام یا ولایت فقیه، مترجم، جعفر الهادى، ص 259 – 268، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ اول، 1422ق؛ منتظری، حسینعلى، مبانى فقهى حکومت اسلامى، مترجم، صلواتى، محمود، شکورى، ابو الفضل، ج 3، ص 235 – 236، قم، مؤسسه کیهان، چاپ اول، 1409ق.
[10]. «یشترط فی القاضی البلوغ و العقل و الإیمان و العداله و الاجتهاد المطلق و الذکوره و طهاره المولد»؛ سیفی مازندرانى، على اکبر، دلیل تحریر الوسیله، ولایه الفقیه، ص 136، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، چاپ دوم، 1428ق.
[11]. ر. ک: موسوی خمینى، سید روح الله، الاجتهاد و التقلید(تنقیح الأصول)، مقرر، اشتهاردى، تقوی، حسین، ج 4، ص 604 – 605، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، چاپ اول، 1418؛ محقق سبزوارى، محمد باقر بن محمد مؤمن، کفایه الأحکام، ج 2، ص 662، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، 1423ق؛ نجفى، کاشف الغطاء، حسن بن جعفر بن خضر‌، أنوار الفقاهه، کتاب القضاه، ص 13، نجف اشرف، مؤسسه کاشف الغطاء، چاپ اول، 1422ق؛ القواعد الفقهیه و الاجتهاد و التقلید (الرسائل)، ج ‌2، ص 107 – 108.‌
[12]. حاکمیت در اسلام یا ولایت فقیه، ص 269‌ – 275؛ ر. ک: أنوار الفقاهه، کتاب القضاء، ص 5 – 9.
[13]. از قبیل کمبود مجتهد و فقیه یا عدم دسترسی به آنان و… .
[14]. انصاری، شیخ مرتضى بن محمد امین‌، القضاء و الشهادات، ص 38 – 39، قم، کنگره جهانى بزرگداشت شیخ اعظم انصارى‌، چاپ اول، 1415ق؛ ‌الاجتهاد و التقلید(تنقیح الأصول)، ج 4، ص 609.
[15]. موسوی خمینى، سید روح الله، استفتاءات‌، ج 3، ص 68، قم، دفتر انتشارات اسلامى،‌ چاپ پنجم، 1422ق؛ بهجت، محمد تقى، استفتاءات،‌ ج 4، ص 443، قم، دفتر حضرت آیه الله بهجت‌، چاپ اول، 1428ق‌؛ فاضل لنکرانى، محمد، جامع المسائل‌، ج 1، ص 483، قم، امیر قلم‌، چاپ یازدهم، بی‌تا.‌
[16]. حاکمیت در اسلام یا ولایت فقیه، ص 288‌ – 299.

انتهای پیام

www.af.shafaqna.com

موضوعات:   سایر اخبار ، در آینه ،
برچسب‌ها:   شفقناافغانستان ، مجتهد ، قضاوت ،
از دیگر سایت‌های خبری (RSS Reader)