آثار باستانی جاغوری و تلاش برای حفظ، ثبت و ضبط+تصاویر

لایی تاریخی بازیکن ایرانی به پیکه؛ شادی ایرانیان از باخت به اسپانیا+ویدیو

شکست ایران برابر اسپانیا در یک بازی نزدیک/ اسپانیا 1 - ایران 0

پیروزی اروگوئه برابر عربستان؛ تکلیف صعودکنندگان گروه اول مشخص شد

پخش زنده بازی ایران و اسپانیا: جام جهانی 2018

اعتراف سرمربی پرتغال؛ ضعیف بودیم

هموار شدن راه صعود برای پرتغال؛ پرتغال ۱ _مراکش ۰

پخش زنده پرتغال – مراکش: جام جهانی2018

مورینیو نظر خود را تغییر داد: ایران احتمال صعود دارد!

رونالدو به دایی نزدیک تر شد!

به مناسبت مدل موی عجیب ستاره سلسائو؛ ۲۰ مدل موی نیمار

بازداشت 2 جاسوس طالبان که در بین نیروهای امنیتی غزنی فعالیت داشتند

از روز جهانی عاری از تنباکو در کابل تجلیل شد

دورخیز طالبان برای تبدیل شدن به داعش!

طالبان: اعضایی که با مردم و مقام‌های افغانستان عکس سلفی گرفتند را مجازات نمی‌کنیم!

پولیس: طالبان می‌توانند به مرکز و شهرستان‌های قندهار سفر کنند

انتقاد پاپ از سیاست مهاجرتی ترامپ: پوپولیسم راه‌حل مشکلات جهان نیست

۸۰ درصد روس‌ها خواستار مجازات اعدام برای مفسدان اقتصادی هستند

انیمیشن جالب از بازی لهستان و سنگال + ویدئو

ترکیب پرتغال و مراکش

مصدومیت شدید "مصطفی آزادزوی" هافبک تیم ملی فوتبال افغانستان

وزارت زراعت: در سه سال اخیر ۶.۱ میلیارد افغانی به دهقانان قرضه داده شده است

در پی واژگون شدن یک کشتی مسافربری در اندونزی، 2 نفر کشته و 178 تن مفقود شدند

نی: حضور طالبان در روزهای عید در شهرها باعث خودسانسوری رسانه‌ها شده بود

عمر رحمان، رهبر جدید تحریک طالبان پاکستانی شد

هلاکت ۶ طالب مسلح در حمله بالای نیروهای امنیتی

عربستان با فعالان حقوق زنان چه می کند؟

۳۰ سرباز ارتش در ولایت بادغیس کشته شدند

یک جوان در پروان ۴ عضو خانواده اش را به قتل رساند

عبدالله عبدالله به تاجیکستان رفت

نرخ اسعار:ارزش پول افغانی در برابر ارزهای خارجی/30 جوزا

روزنامه آس ترکیب احتمالی ایران-اسپانیا را اعلام کرد+عکس

بازداشت ۲ پولیس به جرم ارتباط با طالبان

داکتر عبدالله در نشست جهانی غذا

آماری جالب از دور اول جام ۲۰۱۸؛ رونالدو در صدر

اینجا نیلی است؛ جایی که «تخریب محیط زیست» و «نابودی حیات وحش» یک افتخار فیسبوکی است!

رئیس جمهور غنی: برای اعلام آتش بس یک ساله هم کاملا حاضرم!

صعود قاطع میزبان؛ صلاح هم نتوانست کاری کند!/روسیه 3 - مصر 1

قدرت چشمگیر اسپانیا در میانه میدان

اولین تیم آفریقایی پیروز در جام جهانی ۲۰۱۸؛ سنگال 2 - لهستان 1

لحظه به لحظه با جام جهانی 2018؛ ژاپن 2 - کلمبیا 1

سفر مجدد سه مقام ارشد امنیتی افغانستان به پاکستان

چگونه غریزه موجود در روده کمک می کند تا غذاهای مورد علاقه خود را به یاد داشته باشیم؟

حمایت رهبران جهادی و سیاسی از تمدید آتش‌بس دولت با طالبان

واکنش دولت افغانستان به رد پیشنهاد آتش بس دوباره از سوی طالبان

مرتضوی: طالبان در مورد از سرگیری جنگ تجدید نظر خواهند کرد

ادعای دیلی میرر درباره مقصد بعدی رونالدو

ویدئو؛ تمرین تیم ملی برزیل با حضور پسر مارسلو !

6 میلیون مهاجر افغانستانی در خارج از کشور!

وحشت در ساحل غربی یمن؛ ۵۲۰۰ خانواده در الحدیده آواره شده‌اند

ترامپ: آمریکا اردوگاه مهاجران نیست

کمبود آهن و دلایل آن

خبر بد برای بارسلونا

تصویری عجیب از دیدار  انگلیس برابر تونس

ختم عملیات «ولید ۶» در بغلان/هلاکت ۵۳ طالب

هلاکت ۲۱ شورشی در ولایت فراه

بازداشت وزیر پیشین انرژی اسرائیل به اتهام جاسوسی برای ایران

وزارت دفاع: نیمی از طالبانی که به شهرها آمده بودند، به جنگ برنگشته اند

4 کشته و زخمی بر اثر انفجار یک سرگلوله در ننگرهار

دیدار عبدالله با وزیر دفاع ایتالیا

تعداد آوارگان جهان در سال گذشته به 68.5 میلیون نفر رسید

انفجار بالون گاز در کابل ۶ زخمی برجا گذاشت

۱۷ سرباز ارتش و پولیس محلی در ولایت قندوز کشته و زخمی شدند

ترامپ یک نیروی نظامی دیگر به ارتش آمریکا اضافه کرد

کاپ جام جهانی فوتبال چگونه ساخته می‌شود؟+ تصاویر

عکسی که نشان می دهد رونالدو قصد تمسخر مسی را داشت!

وحشتناک ترین عروس دنیا!+عکس

حمایت تمام قد حامد کرزی از صلح خواهان هلمندی

شبکه های اجتماعی انسان ها را بیمار و تنها تر می کنند!

آمریکا نیروی مسلح فضایی تشکیل می‌دهد!

برد شیرین سه شیرها در دقیقه 90 / انگلیس 2 - تونس 1

آمار تلفات زمین‌لرزه ژاپن افزایش یافت+عکس

مدعیان قهرمانی جام جهانی 2018+عکس

علت شکست آلمان برابر مکزیک!

پیروزی پرگل شیاطین سرخ مقابل پاناما/ بلژیک 3- پاناما 0

واکنش های جالب هوادران سوئد و کره جنوبی در پایان بازی+ویدئو

کلک هوشمندانه مربی کره جنوبی!

نتیجه خودخواهی رئال

ویدئو چک به کار واکینگ‌های زرد آمد؛ سوئد 1 - کره 0

داور دیدار ایران و اسپانیا مشخص شد

 لحظه هولناک شروع زلزله در ژاپن +ویدیو

اصغر سروش: جنبش روشنایی از هیچ کاندیدی حمایت نخواهد کرد

داماد پادشاه اسپانیا زندانی شد

پیشنهاد 45 میلیون یورویی به کریستین رونالدو!

جام جهانی ۲۰۱۸؛ صدرنشین هایی که باورنکردنی هستند

عبدالله عبدالله به ایتالیا رفت

عملکرد ناامیدکننده دو مدعی؛ فینال زودرس در یک هشتم؟

ترکیب دو تیم سوئد و کره جنوبی

اقدام جالب سنگربان مصر و واکنش فیفا

کم‌خوابی برای دختران خطرناک تر است یا پسران؟

اشرف غنی: بیگانگان نمی توانند صلح و امنیت در افغانستان را تحمل کنند

اشرف غنی به دیدن حکمتیار رفت، طالبان در شهر سلفی می‌گیرند

تصاویری از بازی های روزی چهارم جام جهانی ۲۰۱۸

زندانیان طالب آزاد شدند؛ رد پای حکمتیار در ادامه صلح با طالبان

۵ مهاجر در تعقیب و گریز پلیس مرزبانی آمریکا کشته شدند

هشدار دبیرکل سازمان ملل در مورد وقوع یک جنگ دیگر در غزه

گدایی کردن برای گلزنی مسی!

مارادونا:خورخه در دیدار آرژانتین برابر ایسلند نتوانست تیمش را خوب هدایت کند

پرسشی انتقادی بر وضعیت موجود؛ یادداشتی از استاد ابوطالب مظفری

تیم منتخب روز چهارم جام جهانی؛ سلسائو و ژرمن ها بدون نماینده!

بزرگترین کشتی جنگی امریکا وارد خلیج فارس شد

جمعه 27 اسد 1396 | 3:20

آثار باستانی جاغوری و تلاش برای حفظ، ثبت و ضبط+تصاویر

شفقنا افغانستان-در نخستین قرن‌های هزارۀ اول پس از میلاد، هنگامی که بامیان بخشی از امپراتوری بزرگ بودایی- کوشانی‌های هزاره بود، غزنی و اطراف آن بر اساس شواهد تاریخی از پایگاه‌های اصلی بودایی‌های هزاره در افغانستان امروزی بوده است. انتشار دین بودایی از خواستگاه اصلی آن هندوستان به طرف شمال، یعنی آسیای مرکزی و افغانستان امروزی، در امتداد مسیرهای که بازرگانان و سربازان امپراتوری کوشانی از آن‌ها استفاده می‌کردند، به طور گسترده، گسترش یافت که آثار فراوان از آن دوره در اطراف غزنی و شمال آن از جیغتو تا جاغوری پراکنده‌اند. مطالعات پراکندۀ باستان‌شناسی، تاریخ برخی از نقاشی‌های دیواری و غار نوشته‌های این منطقه را به اوایل قرن پنجم میلادی می‌رساند. آزمایش رادیوکاربن تاریخ مجسمه‌ها، کنده‌کاری غارهای لومان، الیتو و نی‌قلعه را که به تازگی انجام گرفته است، تقریباً به ۵٠۷ پس از میلاد نشان می‌دهد.
و اما با گسترش دین اسلام از جانب غرب، کیش بودایی در هزارستان رو به زوال نهاد. در جریان قرن هشتم و نهم بامیان مرکز بودایی‌های هزارستان به تصرف خلیفه عباسی بغداد درآمد، با تسلط اسلام بر منطقه بسیاری از مجسمه‌ها و معابدی که طی قرن‌ها در منطقه وجود داشتند، تخریب و نابود شدند. با هجوم سلطان محمود غزنوی به هزارستان، و جنگ‌های طولانی غزنویان و غوریان که در مسیر جیغتو، قره‌باغ، جاغوری، ناهور، دایه، ارزگان و غور اتفاق افتاد، آیین‌های بودایی و معبدهای باشکوه آن از رونق افتاد و در برخی مناطق به‌کلی نابود گردید. هجوم چنگیزخان در سال ١۲۲١ میلادی آخرین بقایای آیین بودایی و معبدهای کم رونق هزارستان را به مخروبه تبدیل کرد و از آن شکوه دیرینه جز غارهای متروکه چیزی بر جا نماند. امروزه گسترۀ بزرگی از جیغتو تا جاغوری پر از غارهای است که در آن آثار تاریخی فراوانی که آمیزه‌‌ای از مولفه‌های هنر هندی، یونانی، رومی و ساسانی را باخود دارد؛ دیده می‌شود. این میراث‌های کهن امروز در وضعیت شکننده قرار دارند و از فراموش‌کاری، مناقشه‌های نظامی، تخریب، جست‌وجو برای یافتن آثار عتیقه و تخریب‌های عمدی رنج می‌برند.
دره های زیبای جیغتو، سراب، ناهور، نی‌قلعه و جاغوری و دریایچه‌های پرآب و طغیانی، آب‌بند ناهور جهت گردشگری چند روزه برای کشف جذابیت‌های تاریخی و فرهنگی این منطقه می‌تواند هر گردشگری را به خود بخواند. کوه بلند و زیبای گل کو، به ارتقاع 3500 متر در قسمت شمالی این منطقه، کوه خاکریز به ارتقاع 4000 و سیاه کوه در جاغوری با کوه پایه‌های چمن‌زار آن، مملو از غارها، کتیبه‌ها، غارنوشته‌ها، نقاشی‌های دیواری است که از چشم جهان‌گردان و پژوهشگران به دور مانده‌اند. این دره‌ها با داشتن صخره‌های سپید رنگ، مزارع سرسبز، قلعه‌های مخروبه و جاذبه‌های متعدد زندگی روزانه، دارای جاذبه‌های طبیعی و تاریخی فراوانی‌اند که می‌توانند هزاران گردشگر بومی و غیربومی را به خود بخوانند. معروف‌ترین آثار تاریخی این منطقه عبارت‌اند از: غارها، کتیبه‌ها، غار نوشته‌ها، نقاشی‌های دیواری که امروزه در حال نابودی‌اند.
کتیبه‌ها
معروف‌ترین کتیبه‌های که در اطراف غزنی باستانی وجود دارند عبارت‌اند از: کتیبه جیغتو، ناهور، انگوری و ارزگان که همه در حال نابودی‌اند. این کتیبه‌ها مانند دیگر کتیبه‌های هزارستانی بیش‌تر به خط آرامی، میخی، یونانی و به زبان‌های اوستایی، پهلوی و یونانی نگاشته شده‌اند.
کتیبۀ جغتو
نام جغتو در کتیبۀ پنج سطری که بر صخرۀ بزرگی در کوه برکول در شمال غرب غزنی به فاصله بیست کیلومتری بر خرسنگ‌های آن کوه به رسم‌الخط یونانی، نقش شده است، موجود است.
این رسم‌الخط از سال 250 ق .م در کشور ما مروج بوده است و سنگ نبشته‌های دیگری نیز به همین زبان در سایر مناطق کشور از جمله سرخ‌کوتل بغلان پیدا شده است.
کتیبۀ ناهور
این کتیبه در منطقه ناهور در روی سنگی با رسم‌الخط یونانی نوشته شده است و زبان نوشتاری آن اوستایی است. این کتیبه به درستی خوانده نشده است و به گمان پژوهشگران فرانسوی این کتیبه توسط حاکمان محلی که زبان‌شان اوستایی و به خط رسم‌الخط یونانی نوشته شده است.
این کتیبه در حال نابودی است و چند بار توسط غارت‌گران آثار عتیقۀ هزارستان دست کاری شده است؛ ولی هنوز از بین نرفته است و می‌شود آن را خواند و مطالعه کرد.
کتیبه «اودقول انگوری»
در بالای کوهی در پشت سر ناوه اودقول انگوری روی سنگ‌سپیدی که حاشیه‌های آن سیاه رنگ است کتیبه‌ای به خط میخی به زبان اوستایی نوشته شده است که بسیار دور از دسترس است.
این کتیبه به سبب دور بودن از دسترس غارتگران آثار باستانی هنوز سالم ولی ناشناخته مانده است.
مردم دربارۀ این کتیبه و غاری در نزدیکی‌های آن قصه‌ها و افسانه‌های بسیاری می‌دانند که نشان از تاریخی بودن این منطقه دارد.
مردم جاغوری دربارۀ این کتیبه و غارهای افسانه‌ای آن شعر رمز گونه دارد که خبر از گذشته با شکوه آن می‌دهد. پیرمردان منطقه این شعر را برای پرسش‌گران گردشگران داخلی و خارجی می‌خوانند: تخت د‌‌ماکو- زردشاتو.
یعنی تخت‌نشینی در کوه «ماکو» است که کوه است بین «اودقول انگوری» و منطقۀ «پاتو». گویا تخت‌نشینی در منطقه ماکو بوده و خزانه‌داری در منطقه شاتو.
شاتو در کوه خاکریز در منطقۀ «پیدگه» واقع است. کوه خاکریز از کوه‌های بسیار باستانی جاغوری است.
کتیبۀ ارزگان
کتیبه های ارزگان که از فاصله 150 میلی شمال‌غرب قندهار کشف شده است، تعداد آن دو لوح است. کتیبۀ اولی که روی آن دو سطر به رسم‌الخط شکست یونانی کنده شده است متعلق به دورۀ یفتلی‌ها است. باستان‌شناسان آن را (یونانو- یفتلی) گفته‌اند. کتیبۀ دومی نسبت به کتیبۀ اولی از راه کاروان‌رو چپ افتاده و فاصلۀ آن با کتیبۀ اول نیم میل است. این دو کتیبه تا زمانی که کهزاد در مورد آن دو مقاله را به چاپ رسانید، خوانده نشده بودند. این کتیبه در منطقه هزاره نشین ارزگان واقع است. این کتیبه بارها توسط باستان شناسان بازخوانی شده است؛ ولی مضمون آن توسط دولت‌های قوم‌گرای وقت فاش نشده است؛ زیرا اگر راز این کتیبه‌ها فاش شود باید تاریخ منطقه را از نو نوشت. این کتیبه به عمد در حال نابودی‌اند و بخشی از آن از بین رفته‌اند‌.
غارها
از جیغتو تا جاغوری بر اساس تحقیقات آخری که نویسنده انجام داده است، تقریباً 2 هزارو و500 غار تاریخی وجود دارد که همه در حال نابودی و از بین رفتن هستند.
این غارها از روزگاران بسیار دور از دوره‌های پارینه‌سنگی، دیرینه‌سنگی، میان‌سنگی، نوسنگی، دوران تاریخی و دوره‌های بودایی و دوره پادشاهان مقتدر منطقه‌اند. این غارها بیش‌تر در شهرستان‌های جیغتو، ناهور، سراب، قره‌باغ و جاغوری وجود دارند.
غارهای نی‌قلعه
این غارها در دامنه‌های کوه «گل کوه» و سلسه کوه‌های که به طرف جاغوری و ارزگان کشیده شده‌اند، کنده شده‌اند.
این غارها شباهت بسیاری با غارهای «لومان» و «الیتوی» جاغوری دارند. این غارها در ادامه غارهای بامیان کنده شده‌اند و گونه دیگری از غارهای بامیان‌اند.
درون این غارها پر از کنده کاری، نقاشی و نشانه‌های خطی است که در نمونه‌های نشانه‌نگاری تاریخی بی‌نظیر‌ند.
برخی از این غارها به اندازۀ اتاق هفت در هشت و برخی در حد 40 و 50 متر وسعت دارند.
برخی از غارها تاریک و کسی از درون آن‌ها خبری نیاورده است. بعضی از این غارها دو طبقه و برخی سه طبقه و چهار طبقه ارتفاع دارند. اتاق‌های این غارها برخی برای آیین‌های عبادی و برخی برای زندگی عادی و دیگران به عنوان زایرسرا و کاروان‌سرا استفاده می‌شده‌اند.
در یکی از این غارها که در منطقۀ روستای «نی‌قلعه» واقع است؛ روزگاری شاعر بلند آوازۀ زبان و ادبیات فارسی – «مسعود سعد سلمان» زندانی بوده است.
شاعر در یکی از این غارها به در درون یک قلعه بزرگ قرار داشته پانزده سال را سپری کرده است. وی زندانی پادشاهان غزنوی بوده است. مسعود سعد سلمان در وصف این غار و دژ نظامی و زندان آن و در وصف حال و روزگار خود این شعر بلند را سروده است که مطلع آن چنین است:
نالم به دل چو نای من اندر حصارنای
پستی گرفت همت من زین بلند جای
غارهای لومان
این غارها در ادامه غارهای نی قلعه در جاغوری کنده شده و مانند غارهای نی قلعه و بامیان کنده کاری شده‌اند.
غارهای لومان نسبت به غارهای نی‌قلعه و الیتو بسیار با شکوه درست شده‌اند و بیش‌تر در مسیر کاروان‌رو قرار داشته‌اند. برخی از این غارها به دوران باستان و برخی به دوران بودایی‌ها می‌رسند.
این غارها درحدود اتاق هشت متر متر درست شده‌اند و برخی هنوز تاریک و ناشناخته باقی مانده‌‌اند. این غارها از سه و چهار طبقه ساخته شده‌اند و برخی به صورت یک طبقه برای زندگی عادی درست شده‌اند‌.
این غارها برای آیین‌های عبادی، زندگی راهبان و روحانیون، حاکمان محلی، زندان، زایرسرا و کاروان‌سرا ساخته شده بودند.
یکی از غارهای بسیار مهم این منطقه غار است که هنوز راه آن پیدا نشده است. این غار در بلندای کوه به استواری یک قلعه صدمتری قرار گرفته است؛ اما در و دروازه ندارد.
برخی منتقدند که دروازه آن از زیر کوه کنده شده است و اکنون با خاک و خاشاک پوشانده شده است و ناشناخته باقی مانده است.
در نزدیک این غار عجیب تپه است که روی آن دژ باستانی قرار دارد و از درون آن از زیر زمین به رودخانه در ده کیلومتری آن راه داشته است که امروزه تخریب شده است.
این غار و راه زیر زمینی آن زمانی کشف شد که مردی قنات یا کاریز می‌کند و ناگهان به راه زیرزمینی برخورد که از کوه به رودخانه کشیده شده بود.
این مناطق امروزه مخروبه‌اند و همواره مورد تاراج و غارت غارت‌گران آثار عتیقه قرار دارند. در چند کیلومتری این منطقه روستای «شارزیده» قرار دارد که روزگاری دژ محکمی در آن قرار داشته است و امروزه به تل خاک تبدیل شده است.
این دژ روزگاری قلعه نظامی بوده است و در عهد غزنویان و غوریان از آن به عنوان زندان استفاده می‌کرده‌اند. این دژ دارای سه دیده‌بانی است که راه‌های آن برای عبور اسپ و ارابه جنگی سنگ فرش شده‌اند.
از یکی از این دیده‌بانی‌ها کوزه‌هایی در حد دو متر از خاک بیرون آورده شده است که از سنگ‌خارا سفت و سخت‌تر ساخته شده است.
غارهای «الیتو»
این غارها در منطقۀ «الیتو» جاغوری در جای به‌نام پشت غار و پیش غار موقعیت دارند. این غارها مانند غارهای «بامیان» و «نی‌قلعه» بسیار با شکوه و باستانی‌اند. این غارها برخی سه طبقه و برخی یک طبقه‌اند. درون غارها روزگاری بسیار با شکوه نقاشی و کنده‌کاری شده بوده‌اند و اکنون به کلی غارت شده‌اند.
برخی از غارها زائرسرا و برخی کاروان‌سرا بوده‌اند. مهم‌ترین غارهای این منطقه مربوط به معبدهایی است که در آن راهبان زندگی می‌کرده اند؛ اتاق‌های پر از نقش و نگار که بسیاری از آن‌ها آسیب دیده‌اند.
در کنار هر معبدی یک اتاق بزرگ قرار داشته است که در آن آیین‌های عبادی انجام می‌گرفته است. این اتاق‌ها دارای سه جایگاه است که هر کدام بلندتر ازدیگری است.
در ته غار جای برای راهب و دو شاگرد ارشد او کنده شده بوده است که گویا بت‌های نیز در پشت سر آنان قرار داشته‌اند. امروزه بت‌ها توسط غارت‌گران به یغما برده شده‌اند.
در پایین دست راهبان بودایی بزرگان و مردم عادی به ترتیب جایگاه‌شان می‌نشسته‌اند که به صورت پلکانی درست شده‌اند.
در کف اتاق جای همواری بوده است برای برپایی آیین‌های عبادی که نیایش‌گران و رقاصان و آوازخوانان به عبادت می‌پرداخته‌اند.
این غارها بسیار با شکوه و در نمونه‌های خود بی‌نظیرند. برخی از این غارها پنج متر و برخی حدود چهل‌متر طول دارند؛ اما برخی از غارها تاریکند و هنوز کسی به داخل آن‌ها نرفته است. این غارها در مسیر راه ابریشم جنوب غربی که از جاغوری می‌گذشته است و به ارزگان و هرات رسیده است، کنده‌کاری شده‌اند.
امروزه از جیغتو تا جاغوری پر از غارهای شناخته و ناشناخته است که تحقیقات بیش‌تری را می‌طلبد.
امید است که روزی رازها و معماهای این غارها، کتیبه‌ها، غارنوشته‌ها، نقاشی‌های دیواری گشوده شود و این منطقه و مردم آن جایگاه تاریخی خویش را بازیابند.
شرح بیش‌تر این آثارهای باستانی در گزارش‌های بعدی با عکس داده خواهد شد.

دکتر حفیظ الله شریعتی

انتهای پیام

www.af.shafaqna.com

 

موضوعات:   ادب و هنر ، دیدگاه ،
از دیگر سایت‌های خبری (RSS Reader)