شفقنا افغانستان-در کلیپی گران قیمت که به مناسبت گرامیداشت نبرد گالیپولی تهیه شده است می توان تصویری تاثیرگذار از رییس جمهور ترکیه و ارتش این کشور را دید. در این فیلم سربازان مسلمان در حال نماز و در حال نبرد علیه نیروهای اشغالگر غربی دیده می شوند و در نهایت اردوغان را در گورستان سربازان کشته شده و در هوایی بارانی و مه آلود می بینیم. این کلیپ بدون توجه به هزینه بالای ساخت آن در تمام شبکه های تلویزیونی ترکیه به نمایش درآمد. اسپانسر آن نیز در واقع بنیاد جدیدالتاسیس ریاست جمهوری بود.
به عقیده پروفسور “آیهان آکتار” استاد دانشگاه بیلگی استانبول، جشن های گرامیداشت نبرد گالیپولی نوعی تغییر مسیر در سیاست ترکیه را نشان داد: “هر گوشی موبایلی یک گزینه برای بازگشت به تنظیمات کارخانه دارد. در عرصه سیاست ترکیه هر گونه بازگشتی به تنظیمات اولیه با ابزار ناسیونالیسم انجام می گیرد. ما در گذشته یک ناسیونالیسم کمالیستی داشتیم. امروزه رجب طیب اردوغان همان ناسیونالیسم را البته با ریشه های اسلامی عرضه می کند”.
مسیر سیاسی اردوغان در واقع با مبارزه علیه قدرت ژنرال هایی که قدر قدرت به حساب می آمدند طی شد. اما ارتش ترکیه که حافظ حکومت سکولار محسوب می شود همچنان به ریشه های اسلامی اردوغان بدبین است، اگرچه این دشمنی را به صورت علنی ابراز نمی کند.
نظامیان ترکیه در سال 1997 در یک به اصطلاح “کودتای پست مدرن” نخست وزیر وقت یعنی “نجم الدین اربکان” را که پدر معنوی اردوغان محسوب می شد از کار برکنار کردند. دو سال بعد اردوغان نیز در این هجوم نظامیان از شهرداری استانبول خلع و به جرم سوءاستفاده از حقوق اساسی و آزادی های اساسی به زندان افتاد.
اما در تحولی بسیار سریع، اردوغان از زندان به کاخ نخست وزیری و سپس به کاخ نوساز ریاست جمهوری ترکیه راه یافت. او با آغاز نخست وزیری خود نه تنها رفته رفته دست ارتش را از عرصه سیاسی کشور کوتاه کرد بلکه در آخرین سال های دوران نخست وزیری، صدها ژنرال و افسر بلند پایه را به اتهام تلاش برای براندازی بازداشت و به زندان انداخت.
اما در ماه مارس امسال و در چرخشی عجیب، اردوغان اقرار به اشتباه و گناه کرد و با حضور در مراسم تحلیف دانشجویان دانشگاه افسری و خطاب به دانشجویان و ژنرال ها گفت:” من و همه کشور گول خوردیم. همه ما را فریب دادند”. کاملا مشخص است که منظور اردوغان همان برگزاری دادگاه ها علیه ژنرال ها و افسران بود. پس از این سخنان و در عرض یک ماه همه محاکمات لغو و متهمان تبرئه و آزاد شدند. در این میان تنها کسی که هنوز در رابطه با این پرونده در زندان بسر می برد “محمت بارانسو” است، همان روزنامه نگاری که در آن زمان مقاله ای در مورد طرح های برندازانه نظامیان نوشته بود.
برخی از کارشناسان از این چرخش اردوغان به عنوان نوعی یاس سیاسی یاد می کنند. پرفسور “چنگیز آکتار” استاد دانشگاه سلیمان شاه استانبول می گوید:” اردوغان همه دیگر پل ها را خراب کرده و به دنبال متحدین جدید می گردد. من نمی دانم که نظامیان حرف های او را باور می کنند یا نه اما اردوغان از همه روی گردان شده و در مقابل همه از او روی گردان شده اند”.
“یتورات دانزیکیان” سردبیر هفته نامه ارمنی زبان “اگوس” چاپ ترکیه می گوید:” اردوغان در پی جلب حمایت ارتش است. او به سمت ارتش می رود زیرا می خواهد علیه جنبش گولن مبارزه کند، همان جنبشی که هنوز هم متحدین قدرتمندی در داخل تشکیلات حکومتی ترکیه دارد. گولنیست ها اما زمانی از نظر نظامیان دشمن شماره یک محسوب می شدند”.
فتح اله گولن که یک خطیب اسلامی است از سال ها پیش در تبعید خودخواسته و در آمریکا زندگی می کند. اما بسیاری از پیروان او در دولت و نهادهای دولتی حضور دارند و شبکه ای را تشکیل می دهند که قدرتمندترین نهاد مذهبی ترکیه به شمار می آید. اردوغان و گولن پس از یک اختلاف جنجال برانگیز از متحدان دیروز به دشمنان امروز بدل شدند و اردوغان گولن را به براندازی متهم می کند و قصد دارد که مقدمات استرداد وی به ترکیه را فراهم آورد.
در دسامبر 2013 بود که تحقیقات و بازجویی ها در مورد پرونده فسادهای گسترده اعضای خانواده اردوغان و وزرای کابینه وی آغاز شد. پرونده ای که از سوی جنبش گولن علم شده بود اما در نهایت به ضرر این جنبش تمام شد زیرا ادامه تحقیقات لغو و هزاران مامور پلیس و ده ها قاضی و دادستان اخراج یا مورد توبیخ قرار گرفتند.
این اقدام به نوعی پاکسازی و دور کردن پیروان گولن از تشکیلات دادگستری و پلیس ترکیه محسوب می شود. از سوی دیگر این اقدام موجب نزدیک شدن اردوغان و نیروهای ناسیونالیست محافظه کار شد و این دو به متحدین جدیدی در دولت بدل شدند. جالب آن که در همین راستا و در جریان انتخابات دادگاه انتظامی قضات بود که برای نخستین بار ناسیونالیست های ترک و حزب حاکم و اسلام گرای عدالت و توسعه فهرستی مشترک ارائه دادند.
امروزه در ترکیه این پرسش مطرح است که آیا اتحاد میان اردوغان و نمایندگاه ناسیونالیسم ترک امری گذراست یا یک همکاری پایدار و بلندمدت محسوب می شود. “سینان اولگن” استاد میهمان در انستیتوی کارنگی در بروکسل عقیده دارد: “این نزدیکی در جریان انتخابات دادگاه انتظامی قضات در واقع اتحادی تاکتیکی با هدف تشکیل یک اردوگاه مشترک و قدرتمند برای پایان دادن به نفوذ گولنیست ها بود. به نظر من این به معنای یک تغییر ساختاری در سیاست اردوغان نیست”.
با این حال حتی این خط مشی جدید اردوغان نیز می تواند نوعی بازگشت به ریشه های ایدئولوژیک تفسیر شود. “نورای مرت” استاد علوم سیاسی دانشگاه استانبول می گوید: “اردوغان و حزب عدالت و توسعه در واقع با پیش زمینه های سیاسی راست گرایانه به قدرت رسیدند و کسی در مورد این مساله تردیدی ندارد. اگرچه که همه چیز آنها بر محوریت اسلام گرایی بود اما اردوغان از نظر سیاسی ریشه در جناح راست دارد”.
اما این چرخش و خط مشی جدید رییس جمهور ترکیه چه تاثیری بر روند مذاکرات صلح با کردها می تواند داشته باشد، همان مذاکراتی که می تواند به دهه ها مناقشه با سازمان تروریستی پ.ک.ک پایان دهد. این روند صلح به دست شخص اردوغان آغاز و تا به امروز ادامه دارد و از یک سال پیش آتش بس میان دو طرف برقرار شده است. دانزیکیان سردبیر هفته نامه آگوس می گوید:” اردوغان طرف ارتش را می گیرد زیرا ایدئولوژی ارتش یعنی خودکامگی سکولار و ایدئولوژی سیاسی اردوغان یعنی استبداد دولتی و سیاسی بسیار با یکدیگر نزدیکی دارند. در این کشور یک تغییر اتمسفر رخ داده است و این تغییرات معمولا اقلیت ها و کردها را تحت تاثیر قرار می دهد”.
با این حال طی ماه های گذشته شور و شوق رییس جمهور ترکیه در مورد روند صلح با کردها به صورتی کاملا آشکار فروکش کرده است. اردوغان بارها نه تنها رهبران سیاسی کردها بلکه اقدامات دولت خود را نیز مورد انتقادات شدید قرار داده است. در این میان سیاستمدار قدرتمند حزب عدالت و توسعه یعنی “بولنت آرینچ” که پست معاونت اول رئیس جمهور را در اختیار دارد بیش از دیگران مورد انتقادهای رئیس خود قرار گرفته است. آرینچ از جمله چهره هایی است که اقدامات زیادی برای آشتی با کردها انجام داده و می دهد.
برخی از کارشناسان اما ادعا می کنند که ائتلاف جدید تنها با هدف انتخابات پارلمانی ماه ژوئن شکل گرفته است. سینان اولگن می گوید:” من در حال حاضر هیچ خطری را متوجه روند صلح نمی بینم. این مسایل همه یک مانور انتخاباتی است و رییس جمهور تنها برای جلب آرای ناسیونالیست ها تلاش می کند”.
آیا واقعا ترکیب جدیدی میان رقبای سابق شکل گرفته و این همه تنها ائتلافی تاکتیکی تحت مناسبات همواره متغیر قدرت در عرصه سیاسی ترکیه به شمار می آید؟ تنها مساله مشخص در این میان اما همان به بازی گرفته شدن آزادی و حقوق اساسی مردم ترکیه است. برخی ناظران سیاسی و کارشناسانی مانند نورای مرت بر این باورند و هشدار می دهند: “این گفتمان بر پایه تقویت استبداد و اقتدارگرایی قرار دارد. ما در دوران به شدت خطرناکی بسر می بریم”.
منبع: قنطره
ترجمه:محمدعلی فیروزآبادی- شفقنا
انتهای پیام