شفقنا افغانستان-محسن موحدی، کارشناس مسایل آفریقاست، او در تحلیل های خود نام گروه یا کشور خاصی که تروریست ها را حمایت می کند، نمی برد اما مسایل را کنار هم قرار می دهد و تصمیم گیری را به عهده مخاطب می گذارد. کسانی که در این مناطق دست به خشونت ها و کشتارهای فراوانی می زنند را همسو و شبیه به داعش در عراق و سوریه می داند. موحدی معتقد است این گروه ها در مناطقی گسترش پیدا کرده اند که بیشتر افراد در آن سرزمین ها مسلمان هستند و این گروه های افراطی هم جامعه مسلمانان و اسلام را هدف قرار داده اند.
او می گوید: قرائت های ناخوانا و بی محتوا از اسلام است که در چارچوب فقر فرهنگی صورت می پذیرد همراه با فقر اقتصادی گسترده این اجازه را می دهد، که هر حرکت خلاف عقل، عرف و شرع را تفسیر کنند و منشا اقدام قرار بدهند بنابراین منجر به افراط گرایی و خشونت می شود.
در ادامه گفت و گوی خبرنگار شفقنا با کارشناس مسایل آفریقا را می خوانید:
* خطر افراط گرایی چند وقتی است در آفریقا شدت گرفته با توجه به فقر و وضعیت فرهنگی که در آفریقا وجود دارد آیا با این دیدگاه موافق هستید که فقر در آفریقا موجب گسترش افراط گرایی شده است یا خیر؟
موحدی: پدیده افراط گرایی در آفریقا در بسترهای خاصی انجام گرفته است با توجه به زمینه های مختلف، مستعد ظهور و بروز شده است. یکی از این عوامل فقر است؛ بنابراین فقر در این منطقه با توجه به ویژگی های فرهنگی و اجتماعی آن، به دو شاخه فقر اقتصادی و فرهنگی تقسیم می شود. این دو مورد را باید توامان مد نظر قرار داد البته باید فقر اقتصادی را میراث استعمار هم بدانیم که تداوم فعالیت های استعمارگران است و تاکنون ادامه داشته اند. این فقر به طور گسترده در تمام عوامل زندگی، مانند مسایل اجتماعی، سیاسی و اقتصادی این قاره دخیل بوده است. بیش از نیم قرن از استقلال این کشورهای آفریقایی می گذرد در صورتی که نه تنها فقر این کشورها کاهش پیدا نکرده است بلکه بر فاصله طبقاتی میان این کشورها با کشورهای غربی نیز افزوده شده است. فقر فرهنگی علت عمده ای است که مردم این قاره و کشورهای آن را از تهاجم فرهنگ غرب در امان نگذاشته است و فرهنگ غربی دائما مسایل مختلف اجتماعی، سیاسی و اقتصادی آنها را تحت تاثیر قرار داده است. به ویژه مسایل جوانان و زنان و به طور کلی آنچه که به مردم این کشورها مربوط می شود را مورد هجمه قرار می دهند. البته این موارد در جوامع اسلامی به صورت گسترده تر دیده می شود و نیمی از جوامع آفریقایی را مسلمانان تشکیل می دهند.
قرائت های ناخوانا و بی محتوا از اسلام است که در چارچوب فقر فرهنگی صورت می پذیرد و همراه با فقر اقتصادی گسترده این اجازه را می دهد، که هر حرکت خلاف عقل، عرف و شرع را تفسیر کنند و منشا اقدام قرار بدهند؛ بنابراین منجر به افراط گرایی و خشونت می شود. فقر اقتصادی به تنهایی لازمه شکل گیری افراط گری می تواند باشد اما کافی نیست؛ بسیاری از کشورها و جوامع دیگر نیز فقیر اما از نظر فرهنگی غنی هستند و به سادگی خودشان را در معرض افراط گرایی قرار نمی دهند.
* به بخشی از سوال من پاسخ دادید، اما شما چه عواملی را در شکل گیری و رشد افراط گرایی در آفریقا موثر می دانید؟
موحدی: یک سری دلایل عرضی بودند که به آنها اشاره شده است اما برخی دلایل دیگر هم وجود دارد که سببی هستند. اینکه چه دلایل و اهدافی دنبال شده است تا بستر افراط گرایی شکل گرفته است. آفریقا همین فقر امروز را در چندین دهه گذشته هم داشته است؛ اما این افراط گرایی در حال حاضر بروز و ظهور پیدا کرده است. به طور کلی رشد گروه های افراط گرا و خشونت ها به این گستردگی، در مناطقی از آفریقا شروع شده که دارای ویژگی های خاصی هستند، مانند اینکه مسلمانان در این مناطق جمعیت زیادی دارند بنابراین جامعه مسلمانان هدف بوده است و فهم مسایل اسلامی در این موضوع نیز دخیل بوده است. علیرغم ثروت زیاد این قاره و وجود منابع طبیعی غنی، امکان بهره برداری و برخورداری مردم این منطقه از این منابع وجود نداشته است و مردم در فقر شدید به سر می برند. حتی می دیدند که ثروت کشورشان غارت می شود.
در کنار این عامل یکی از بسترهای عرضی قرار می گیرد که مسایل قوم گرایی و قبیله گرایی است. تعصبات قومی و قبیله گرایی از ویژگی های عمده آفریقا است بنابراین خود این موضوع یک بستری را فراهم کرده است و البته دلایل دیگری هم وجود دارد. نمی توان در این زمینه به سوی کسی انگشت گرفت و یک گروه خاصی را متهم کرد. مردم آفریقا علیرغم مشکلات معیشتی و فقر سال ها کنار هم زندگی کرده اند و به ندرت سبب بروز پدیده افراط گرایی شده است؛ چرا در این دوره چنین پدیده هایی را شاهد هستیم؟ به همین شیوه نیز در گذشته طالبان در خاورمیانه وجود داشته است و در حال حاضر هم داعش در نقاط مختلف خاورمیانه کشتار زیادی را انجام می دهند. می بینیم که در آفریقا هم همزمان با خاورمیانه این افراط گرایی ها و خشونت ها شکل گرفته است؛ ویروس نیست که بتواند همه نقاط را درگیر کند حتما دلایلی دارد. وقتی به گذشته آفریقا نگاه کنیم موارد خیلی محدودی وجود داشته یکی از موارد نسل کشی روآندا است که در سال 1991 انجام شده است بنابراین افراط گرایی به این شکل در آفریقا تا به حال وجود نداشته است. افراط گرایی در نیجریه با عنوان «بوکوحرام» و در سومالی «الشباب» و دیگر گروه های تندرو که وابسته به القاعده هستند و در صحرای آفریقا هم فعالیت می کنند و با عنوان افراط گرایی اسلامی از آنها یاد می شود جزیی از این دسته هستند و با یک سری از مسایلی که غربی ها هم در همان چارچوب دنبال می کنند، همزمان شده است.
به نظر می رسد این حرکات سازمان دهی و هماهنگ شده است و متوجه می شویم که چه افرادی پشت پرده این موضوعات هستند. موردی را که به خوبی می توان دید تخریب شدید چهره اسلام است. پس چهره دین اسلام را میان دیگر ادیان حتی در میان خود مسلمانان، پدیده ای افراطی نشان می دهد. در این پدیده سعی شده که از رشد چشم گیر اسلام ناب در قاره آفریقا جلوگیری شود و این موضوع همزمان با پدیده اسلام هراسی که در غرب دنبال می شود.
نیجریه بیش از نود میلیون مسلمان دارد و از ذخایر عظیم نفت برخوردار است و اگر این افراط گرایی اتفاق نمی افتاد و اجازه می دادند که نیجریه روند طبیعی خودش را طی کند، قطعا رشد فزآینده اسلام را در این منطقه شاهد بودیم و به یکی از قطب های اسلامی پیشرو در دنیا تبدیل می شد. در این منطقه از ابتدای انقلاب اسلامی ایران مسلمانان جمعیتی اندک بودند اما در حال حاضر جمعیتی چند میلیونی دارد. بنابراین متوجه می شویم که برخی نمی خواهند این رشد و پویایی ادامه پیدا کند. ممکن است برخی مستقیم غرب را مورد اشاره قرار بدهند و البته بیشتر نفت نیجریه به آمریکا صادر می شود. به هرحال با ارزیابی های که صورت می گیرد متوجه می شویم بسیاری از این کشورها مانند نیجریه و سومالی دارای معادن و انرژی هستند اما به سمت افراط گرایی هدایت می شوند. به نظر من همان افرادی که داعش را در عراق و سوریه حمایت می کنند می توانند هم پیمانان افراط گرایان در آفریقا هم باشند. در حالی که این گروه ها بی واسطه و بدون حمایت قطعا نمی توانند به این صورت رشد پیدا کنند.
این گروه های افراطی چه در آفریقا و چه در خاورمیانه و حتی در دیگر نقاط به ظاهر شعار مبارزه با غرب و احیای اسلام و قوانین اسلامی را می دهند اما قربانیان اصلی افراط گرایی ها کودکان و زنان و مردان بی گناه هستند. درحالی که غرب آرامش و امنیت خود را دارد و تنها در حال حاضر واکنش های افراط گرایانه تروریست ها به غرب هم کشیده شده است. اما می بینیم گروه های تندرو و افراطی در آفریقا بحران را به داخل گروه های مردمی تسری می دهند و در میان مردم رعب و وحشت ایجاد می کنند و به شدت مردم را کشتار می کنند و تمام این حرکات هیچ توجیه منطقی و دینی ندارد با اینکه آنها دم از گسترش آموزه های دینی می زنند اما به شدت بر عکس عمل می کند. کشورهای آفریقا هم با نگرانی به این پدیده نگاه می کنند و هیچ یک از افراد در آفریقا از این گروه ها حمایت نمی کنند. اما موضوع مهمی که وجود دارد مردم و دولت های آفریقایی نه توان و نه نیروی مقابله با این گروه ها را دارند. همان طوری که ابتدا در عراق، ارتش به خوبی نمی توانست حملات تروریست ها را کنترل کند اما بعد از بسیج مردم عراق و ارسال کمک های گروه هایی که حامی مردم عراق بودند توانستند به خوبی آنها را کنترل کنند و البته نمی توان در این زمینه از نقش پررنگ مرجعیت در عراق چشم پوشی کرد.
*آیا در آفریقا مرجعیت تاثیرگذاری مانند آیت الله سیستانی حضور دارد که برای مقابله با تروریست ها بتوانند مردم را هدایت کنند؟
موحدی: در کشورهایی مانند عراق، ایران و لبنان مردمی که پشت مرجعیت و افراد بزرگ دینی می ایستند مانند آیت الله سیستانی در نجف و در لبنان حزب الله، به این دلیل است که اکثریت مردم شیعه هستند. در حالی که در نیجریه مردم شیعه هستند اما به این سطح و به این گستردگی نیستند و اهل سنت نیمی از جمعیت نیجریه را تشکیل داده است. حتی در میان اهل سنت هم کسی که به نام رهبر باشد و بتواند توده های مردم را بسیج کند، وجود ندارد بنابراین می بینیم که بحران به این شکل مدیریت و هدایت می شود.
* گروه های تندرویی مانند طالبان دشمن خود را غرب می داند و داعش هم به دنبال خلیفه گری است؛ در آفریقا گروه هایی مثل بوکوحرام و الشباب با چه هدفی شکل می گیرند و توسعه پیدا می کنند؟
موحدی: هم طالبان و هم داعش از ابتدا که آمدند شعار احیای اسلام و مبارزه با غرب را سر دادند. اما در عمل، واکنش دیگری می بینیم آن هم انحراف جدی از اسلام است. بحرانی که در یازده سپتامبر اتفاق افتاد چه آن را یک پروژه بدانیم یا اینکه یک حادثه بدانیم، در نهایت پای بیگانگان را به افغانستان باز کرد و بعد هم اشغال عراق را شاهد بودیم. این اقدامات جز فاجعه برای اسلام سودی ندارد و هیچ آثار مثبتی از نظر اجتماعی و اقتصادی برای مردم آفریقا به دنبال نداشته است. در حالی که «بوکوحرام» به معنای اجتناب از کارهایی که حرام الهی است اما در رفتار و کردار آنها می بینیم که اصول مسلم اسلامی مانند رافت و مهربانی زیر پا گذاشته می شود و مردم مسلمان را مورد هجمه و خشونت قرار می دهند. به طور مثال وقتی که دختران بی گناه را می دزدند و تا این حد جرم جنایت انجام می دهند و با این همه خشونت های بی محبا انسان شگفت زده می شود. هر انسانی در هر نقطه ای از دنیا باشد به این نتیجه می رسد که آنها از هیچ قانون و دین الهی پیروی نمی کنند. آنها از دختران نوجوان و جوان برای انفجارهای انتحاری در چند روز گذشته در نیجریه کمک گرفتند؛ آنها عناصری بودند که هیچ شناختی نسبت به اسلام و آموزه های دینی نداشتند و همان فقر فرهنگی را در میان آنها به چشم می خورد و می توان دید که شناخت آنها از اسلام تا این حد است که انسان های بی گناه را از بین ببرند تا در آخرت بهشت نصیبشان شود چنین حرکتی در هیچ دینی تفسیر ندارد. متاسفانه اهداف پشت پرده این داستان ها پروژه وار دنبال می شود.
* داعش از ابتدای شکل گیری از حمایت های کشورهایی مانند عربستان و قطر برخوردار بود، گروه هایی که در آفریقا فعالیت می کنند تا چه حد از حمایت های مالی و نظامی برخوردار هستند؟
موحدی: با صرف نظر از اسم حمایت کننده ها، به طور کلی می توان گفت همان کشورهایی که از داعش حمایت های مالی و نظامی می کنند؛ بوکوحرام و دیگر گروه های افراطی در آفریقا هم از همان منابع یا شبیه آنها حمایت می شوند. این گروه ها برای اینکه بتوانند حملات خود را گسترش بدهند به پول و سلاح نیاز دارند بنابراین آنها به هزینه ها و منابع مختلف دسترسی دارند برای اینکه بتوانند این حملات گسترده را انجام دهند. در چنین کشورهایی که فقر زیادی در جامعه آنها وجود دارد قطعا اشخاص، نمی توانند این نیروها را با هزینه های فراوان تغذیه کنند بنابراین می توان فهمید که از بیرون مرزهای این کشورها هزینه های مالی و نظامی وارد می شود. باید ببینیم که چه کسانی از این اتفاقات سود می برند. شما نام قطر و عربستان را در بحران عراق و سوریه آوردید اما در آفریقا نمی توانم نام کشوری را به طور قطعی ببرم. اما در
آفریقا بسیاری از کشورهای اروپایی هستند که منافعشان در بحران آفریقا گره خورده است و در تلاش هستند تا از رشد اسلام در آفریقا جلوگیری کنند.
* با توجه به اینکه منطقه آفریقا درگیر اختلافات قومی و قبیله ای است، دولت های آفریقایی چه راهی برای مقابله با این گروه ها پیش رو دارند؟ و چطور می توان با وجود گروه های تکفیری این منطقه را کنترل کرد؟
موحدی: کشورهای های آفریقایی و مردم در این منطقه به شدت نگران فعالیت های افراط گرایان و تروریست ها هستند. آنها افراط گرایی را یک بحران در سال 2014 نامیدند؛ حتی آنها آثار افراط گرایی را از ویروس بیماری ابولا بحرانی تر می دانند به این دلیل که بیماری ابولا را می توانند با کمک های جهانی و پیشگیری هایی که می توان انجام داد، به مرور از بین ببرند اما افراط گرایی و تروریست این طور نیست چون افراط گرایان و تروریست ها می توانند به هر شکلی درآیند و هر روز گسترده تر شوند و مناطق دیگر آفریقا را هم درگیر کنند. بنابراین به سادگی قابل کنترل نیستند و دغدغه اصلی دولت های آفریقایی هم افراط گرایی است. البته آنها به کمک کشورهای دیگر برای کنترل این بحران هم نیاز دارند و حتی خودشان هم در تلاش هستند و می دانند که پدیده افراط گرایی در راستای توسعه نیافتگی و فقر روز افزون آنها است. دولتمردان در این منطقه در تلاش هستند تا هر طور شده از آثار مستقیم و غیر مستقیم این گروه ها اجتناب کنند. در مناطقی مانند سومالی، صحرای آفریقا و نیجریه و … که فقر بیشتر هم شده است نمی توانند واکنش های قاطع داشته باشند. منتهی دولت های آفریقایی همیشه دست و پا بسته بودند و به کمک های کشورهای اروپایی نیاز داشتند چون میراث استعمار ازکشورهای اروپایی برای آنها باقی مانده است. اما لازم است که دیگر کشورهای اسلامی هم به منطقه آفریقا کمک کنند و برای جلوگیری از گسترش افراط گرایی گامی بردارند.
*در میان کشورهای آفریقایی تنها آفریقای جنوبی از این بحران ها گریخته است و حتی بسیاری از مسافران، آفریقای جنوبی را برای سفر انتخاب می کنند چطور آفریقای جنوبی توانسته این طور پیشرفت و توسعه پیدا کند؟
موحدی: در آفریقای جنوبی منابع عظیم مختلفی وجود دارد؛ وضعیت اقتصادی و ژئوپلیتیک خاصی که در این منطقه وجود دارد موجب شده که استعمارگران سابق به این منطقه بیایند و در آفریقای جنوبی ماندگار شوند. در حال حاضر هم 15 درصد از جمعیت آفریقا را سفید پوستان تشکیل داده اند و شهروند این سرزمین شده اند. در آفریقای جنوبی درجات خوبی از توسعه یافتگی دیده می شود البته این موضوع هم نوعی استعمار برای سیاه پوستان است. در آفریقای جنوبی سفیدها با رفاه بسیار زندگی می کنند در عین حال شهرهایی در آفریقای جنوبی مانند سووتو وجود دارد که بیشتر از یک میلیون جمعیت دارد اما مردم این ناحیه در فقر شدیدی زندگی می کنند.
سفید پوست ها زیر ساخت های خوبی برای رفاه بیشتر خودشان فراهم کرده اند و موجب شده که این سرزمین به درجات خوبی از توسعه یافتگی، ارتباطات تجاری و اقتصادی دست پیدا کند و عضوی از اعضای بریکس شود. آفریقای جنوبی جز یکی از صنعتی ترین کشورها شده است. چیزی که در نقاط دیگر آفریقا حاصل استعمار بوده و موجب فقر و توسعه نیافتگی آنها شده است، اما در آفریقای جنوبی این اتفاق برعکس است؛ با اینکه آفریقای جنوبی بزرگترین تولید کننده طلا در دنیاست و منابع آن غارت می شود چون خودشان در این منطقه مانده اند بنابراین می خواهند سرزمین آبادی هم داشته باشند تا بتوانند بهره برداری بیشتری کنند.
*چه راهکاری برای مقابله با افراط گرایی در این منطقه پیشنهاد می کنید؟
موحدی: کشورهای اسلامی باید به کمک کشورهای آفریقایی بیایند. راه حلی که می توان داد این است که به سمت حرکت های وحدت بخش برویم و در مقابل حرکات شوم افراط گرایی و تروریستی ایستادگی کنیم. این موضوع تنها با وحدت کنترل خواهد شد و از بین می رود. بنابراین ما باید به محورهای وحدت بخش اتکا کنیم؛ همه در تلاش هستند که اسلام را محدود کنند پس ضرورتی ندارد که ما نیز به نکته های تفرقه افکن تاکید کنیم. به ویژه با کمک کشورهای دلسوز مردم مظلوم این منطقه می توان راهی برای توسعه واقعی آنها باز کرد که به دلیل فقر اقتصادی افراط گرایی در این منطقه گسترش پیدا کرده است. در نهایت اینکه کشوری مانند جمهوری اسلامی ایران و کشورهای دیگری که با آنها همسو هستند، یک منشور وحدت امت اسلامی را تدوین و تبیین کنند که میان کشورهای اسلامی مشترک باشد مساله مهم هم عمل کردن به این منشور است؛ همانطوری که رهبری هم به آن اشاره داشتند می توان از این بحران ها جلوگیری کرد و کاملا مشخص که این بحران ها برای اسلام هراسی شکل گرفته است.
گفت و گو از ریحانه حیدری- شفقنا
انتهای پیام
www.afghanistan.shafaqna.com