شفقنا افغانستان- جیمی کارتر، سی و نهمین رییس جمهور ایالات متحده آمریکا، موسس “بنیاد کارتر” و برنده جایزه صلح نوبل در سال ۲۰۰۲، طی یادداشتی در روزنامه نیویورک تایمز از پیشنهاد خود مبنی بر مشارکت ۵ کشور برای پایان دادن به بحران سوریه سخن گفته است. وی نوشته است: من بشار اسد، رییس جمهور سوریه را از زمانی که دانشجوی یک کالج در لندن بود می شناسم. از وقتی که بشار اسد به عنوان رییس جمهور به قدرت رسیده، ساعت های زیادی را به مذاکره با وی صرف کرده ام. این مذاکرات، اغلب به درخواست دولت ایالات متحده آمریکا و زمانی رخ داده که سفیرهای ما به دلیل مناقشات دیپلماتیک از دمشق فرا خوانده شده بودند.
بشار و پدرش حافظ، این سیاست را داشتند که در این گونه مواقع اختلاف و مناقشه، با هیچ کس در سفارت آمریکا صحبت نکنند. آنها اما با من حرف می زدند. حین این گفت و گوها من متوجه شده بودم که بشار، هرگز برای مشاوره یا دریافت اطلاعات به زیر دستان خود مراجعه نمی کرد. یکی از ویژگی های شخصیتی بارز او، خودسری و لجاجت بود؛ به لحاظ روانی برای او تقریبا غیر ممکن بود که نظرش را عوض کند؛ و یقینا زمانی که تحت فشار قرار داشت، نظرش عوض نمی شد.
تا پیش از آغاز انقلاب سوریه در مارس ۲۰۱۱، سوریه نمونه ای بارز از روابط مسالمت آمیز بین گروه های قومی مذهبی به شمار می رفت؛ اعراب، کردها، یونانی ها، ارامنه، آشوری های مسیحی، یهودیان، سنی ها، علوی ها، شیعیان. خانواده اسد از سال ۱۹۷۰ بر این کشور حاکم بوده اند و همواره از این زندگی مسالمت آمیز بین گروه های متکثر قومی مذهبی به خود بالیده اند.
وقتی اعتراضات در سوریه برای شکل گیری اصلاحات در نظام سیاسی این کشور آغاز شد، بشار اسد آن را یک حرکت انقلابی غیرقانونی برای سرنگونی رژیم “مشروع” خود قلمداد کرد و بر آن شد تا با استفاده از نیروی قهری غیر ضروری، سرکوبش کند. به دلایل پر شمار و پیچیده، اسد از پشتیبانی نیروهای نظامی خود که اغلب مسیحی، یهودی، مسلمانان شیعه و علوی ها بودند، برخوردار بود. آنها از ظهور و به قدرت رسیدن مسلمانان سنی مذهب رادیکال، نگران بودند. برکناری رژیم اسد، چیزی نبود که در آینده نزدیک محتمل به نظر برسد.
بنیاد کارتر از اوایل دهه ۸۰ میلادی عمیقا در سوریه حضور و فعالیت داشته است. ما همواره نظرات خود را با مقامات ارشد در واشنگتن در میان گذاشته و تلاش کرده ایم فرصتی برای حل سیاسی این منازعه به سرعت رو به رشد، ایجاد کنیم. به رغم اعتراضات مستمر اما محرمانه و غیر علنی ما، موضع آمریکا این بوده که قدم اول برای حل منازعه، برکناری بشار اسد از ریاست جمهوری است. آنها که از نزدیک بشار اسد را می شناسند، می دانند این خواسته بی نتیجه و عقیم خواهد ماند. با این حال، بیش از چهار سال است که موضع آمریکا همین بوده است. در واقع، پیش شرط آمریکا برای ورود به روند صلح، یک امر غیر ممکن بوده است.
کوفی عنان، دبیر کل پیشین سازمان ملل و اخضر ابراهیمی، وزیر خارجه پیشین الجزایر، تلاش کرده اند به عنوان نمایندگان ویژه سازمان ملل این منازعه را پایان ببخشند اما به دلیل اختلاف نظر آمریکا، روسیه و دیگر کشورها در خصوص وضعیت بشار اسد در حین روند صلح، ماموریت خود را نیمه کاره رها کرده اند.
در ماه می ۲۰۱۵، گروهی از رهبران جهانی موسوم به “ریش سفیدها” به مسکو سفر کردند. در آن جمع که با حضور من، سفیر آمریکا، میخاییل گورباچف رییس جمهور سابق روسیه، یوگنی پریماکوی نخست وزیر سابق روسیه، سرگئی لاوروف وزیر خارجه روسیه و نمایندگان اندیشکده های بین المللی از جمله شاخه بنیاد کارنگی در مسکو برگزار شد، بحث هایی مطرح شد.
آنها به رابطه قدیمی بین روسیه و رژیم اسد و تهدید جدی داعش علیه روسیه – کشوری که حدود ۱۴ درصد جمعیتش مسلمان سنی هستند- اشاره کردند. مدتی بعد بود که در دیداری دیگر، من از رییس جمهور پوتین درباره حمایتش از بشار اسد و همچنین درباره ملاقات امسالش با نمایندگان گروه های مختلف سوریه پرسیدم. او پاسخ داد پیشرفت کوچکی حاصل شده؛ و این که فکر می کند تنها شانس واقعی برای پایان منازعه، این است که ایالات متحده و روسیه، با همراهی ایران، ترکیه و عربستان سعودی یک پیشنهاد صلح جامع را تهیه کنند. او معتقد بود تمام گروه ها در سوریه، به جز داعش، تقریبا می توانند هر طرحی را که قویا توسط این ۵ کشور تایید شود، بپذیرند زیرا ایران و سوریه از بشار اسد حمایت می کنند و سه کشور دیگر، حامی مخالفان اسد هستند. با موافقت خود آقای پوتین، من این پیشنهاد را به واشنگتن منتقل کردم.
طی سه سال گذشته، بنیاد کارتر با سوری ها، در تمام گروه های سیاسی، رهبران گروه های مسلح اپوزیسیون و دیپلمات های سازمان ملل و اروپا کار کرده است تا راهی سیاسی برای پایان منازعه بیابد. این تلاش ها، مبتنی بر مطالعات داده محور درباره فضای سوریه شکل گرفته اند؛ مطالعاتی که توسط بنیاد کارتر انجام شده و مشخص کننده مکان استقرار گروه های مختلف است و نشان می دهد هیچ طرف در سوریه نمی تواند برتری نظامی داشته باشد.
تصمیم اخیر روسیه مبنی بر حمایت از رژیم اسد با حملات هوایی و دیگر نیروهای نظامی، درگیری ها را تشدید کرده، حجم تسلیحات را بالا برده و ممکن است روند پناهجویان و آوارگان عازم کشورهای همسایه و اروپا را افزایش دهد. همزمان، این اقدام روسیه به روشن شدن انتخاب بین یک روند سیاسی – که در آن رژیم اسد نقش دارد- و افزایش جنگ –که در آن داعش به تهدیدی جدی تر علیه صلح جهانی تبدیل می شود- کمک کرده است. با این آلترناتیوهای مشخص و روشن، ۵ کشوری که در بالا مورد اشاره قرار گرفتند می توانند یک پیشنهاد متفق الرای را فرمول بندی کنند. متاسفانه، اختلافات بین هر ۵ کشور کماکان پا بر جاست.
ایران یک سکانس ۴ مرحله ای را چند ماه پیش پیشنهاد داد که مشتمل بر آتش بس، شکل گیری یک دولت وحدت ملی، اصلاحات قانون اساسی و انتخابات بود. با همکاری شورای امنیت سازمان ملل و تسهیل روند شکل گیری یک پیشنهاد جامع توسط ۵ کشور مذکور، برای تحقق این اهداف می توان یک مکانیزم مشخص پیدا کرد.
مشارکت روسیه و ایران، ضروری است. تنها امتیازی که بشار اسد طی ۴ سال گذشته اعطا کرده، تسلیم تسلیحات شیمیایی بوده است. او این کار را فقط به این خاطر انجام داد که از سوی روسیه و ایران تحت فشار قرار گرفته بود. به شکل مشابه، می توان نتیجه گرفت اسد هرگز با پذیرش آنچه فقط از سوی غرب پیشنهاد می شود، به جنگ پایان نخواهد داد. او برای انجام این کار، نیازمند ترغیب متحدان خود است.
پس از آن، حاکمیت بشار اسد می تواند طی یک روند منظم پایان یابد، به جای آن یک دولت مورد قبول همه طرف ها در سوریه شکل بگیرد، و اقدامی هماهنگ و جامع برای از بین بردن تهدید داعش آغاز شود.
نمی توان از طرف های در حال جنگ در سوریه انتظار داشت این امتیازها را به یکدیگر واگذار کنند. اعطای امتیاز، باید از سوی کشورهای مغروری شکل بگیرد که می گویند خواهان صلح هستند، اما از همکاری با یکدیگر اجتناب می کنند.
منبع: نیویورک تایمز
ترجمه: فرهاد فرجاد- شفقنا
انتهای پیام