شفقنا افغانستان- مبارزه با افراط گرایی و جریان های تندروی چون داعش و طالبان بدون درک خواستگاه حرکتی این گروههای رادیکال و بنیان های فکریی و حامیان داخلی و بین المللی آن امکان پذیر نیست.
پروسه صلح در افغانستان از بدو تاسیس شورای عالی صلح با پستی و بلندی های فراوانی رو به رو بوده است. از بی اطلاعی دوساله خبرمرگ رهبر گروه طالبان و مذاکره با گروهی بدون رهبرگرفته تا مصلحه و گفتگو با جریان هایی از طالبان که دیگر در محوریت اصلی این گروه نقش چندانی ندارد. همچنین جایز ندانستن جنگ با طالبان از سوی رییس جدید شورای عالی صلح و در کل زمان بر بودن و تک صدای دولت و عدم استقبال طالبان ازاین پورسه موجب اعتراضات گسترده ای در کشور شد.
«محمد باقر غلامپور» در یادداشتی به شفقنا افغانستان تحت عنوان “ظهور هژمونی داعش و دورنمای صلح در افغانستان” به چگونگی ظهور داعش و سرانجام گفت گوهایی صلح پرداخته که متن کامل آن به شرح زیر می باشد:
ظهور گروه داعش در عراق وسوریه محور اصلی بسیاری از رسانه های جهان به ویژه منطقه شده و اندیشمندان غربی و شرقی را به تکاپو واداشته است.
داعش چگونه توانست در عراق با کمتر از چهارصد نفر (به نقل از منابع داعش) شهر موصل با بیست هزار نظامی را به تصرف خود درآورد ؟
و در سوریه دست بالاتری نسبت به سایر گروه های افراطی پیدا کند ؟
در مورد داعش، تحلیل ها فراوان و متنوع است اما نکاتی را باید مد نظر داشت ؛
اولاً داعش خود را محدود به منطقه خاصی نمی داند بلکه اندیشه “خلافت اسلامی جهانی” در سر دارد و می خواهد نفوذ و پایگاهش را به همه ی کشورهای جهان بسط دهد.
دوما به نظر می رسد داعش اختلاف های شدیدی با سایر گروه های افراطی دارد و این سبب شده تا هم با آنها درگیر شود و هم هژمونی خود را رفته رفته بر افراد آن گروها غالب سازد. اگر نگاهی به تاریخچه تشکل های تروریستی داشته باشیم درمی یابیم که هر کدام از آنها در یک محدوده ی جغرافیایی ساکن شده اند و اگرهم قصد تشکیل حکومتی داشته اند ادعای “امارت” می کردند و نه ” خلافت ” مانند طالبان در افغانستان که صحبت از “امارت اسلامی” می کردند وگروه هایی چون القاعده که اساساً داعیه تشکیل دولت نداشتند.
سوما داعش برخلاف گروه های دیگر رابطه ای بسیار حرفه ای با تکنولوژی های ارتباطی روز برقرار کرده ، و با استفاده از ابزارهای ارتباطی مدرن به ویژه شبکه های اجتماعی سعی در جذب نیرو و نیز مقابله با غرب و هراس افکنی در میان مردم جهان دارد. داعش برای بسیاری از جوانان غربی ، آسیای میانه وکشورهای عربی جذابتی ایجاد نموده که دیگر گروها ، از اینگونه عملکرد غافل بوده اند. نکته ی مهم دیگر این است که داعش علاوه بر خلافت عرضی به فکر خلافت بر اذهان افراد است این امر موجب شده که بسیاری از عوامل انتحاری و یا تروریستی بدون اینکه ارتباطی با داعش داشته باشند و دستوری برای انجام عملیات گرفته باشند شروع به فعالیت می کنند و هرکدام از این افراد باعث قوی تر شدن داعش در سرزمین خود می شوند. همین سلطه فکری داعش جهان را به فکر فرو برده و انها را عاجز از انتخاب راهبردی مناسب برای مقابله ، صرفاً به حمله هوایی به انها بسنده کرده اند. این سردرگمی موجب شده تا داعش مانند سرطان و به صورت کاملا هدفمند در مناطقی که توانایی زیستن در آن داشته باشد خود و اندیشه خود را تکثیر و تزریق کند. اگر آنها را در عراق و سوریه سرکوب شوند سر از جای دیگری درمی آورند.
در حالت کنونی افغانستان یکی ازکشورهایی است که داعش توانسته با ورود به آن شروع به جمع آوری افراد و ایجاد پایگاه برای آموزش و تجهیز افراد خود کند. افغانستان پس از سقوط طالبان و استقرار نیروهای بین المللی امید میرفت تا بتواند خود را بازسازی و عوامل داخلی و خارجی که قصد آشوب و برهم زدن امنیت را دارند مدیریت کند.
در راستای این تلاش ها ایجاد شورای عالی صلح بود که تا به امروز کاری از پیش نبرده و نیروهای امنیتی افغانستانی هم با اینکه رشادت های زیادی از خود نشان داده و می دهند، اما بی برنامگی و فساد در دولت و گاها لابی های قدرتمندی که از وارد کردن ضربه های سهمگین به طالبان جلوگیری می کنند، همه و همه باعث عدم کارایی نیروهای امنیتی در مقابل هراس افکنی آنان شده است.
این شرایط را با فقر ، بیکاری و تبعیض اشکار در افغانستان جمع کنید نتیجه ای جز ورود گروه افراطی تر از طالبان قابل انتظار نیست. این امر سبب شده تا مذاکرات صلحی که سال ها در جریان بود ، این روزها رنگ و بوی دیگری به خود بگیرد ، پای ابر قدرت ها به مذاکرات کشیده شود، پاکستان تغییر موضع بدهد و پس از سال ها اعتراف به پناه دادن طالبان کند.
شرایط به گونه ای رقم خورده که در نهایت همگرایی منطقه ای برای صلح در افغانستان فراهم شود، حالا طرف های درگیر و غیر درگیر در افغانستان خواستار صلح هستند زیرا از قدرت گیری بیشتر گروه “خلافت اسلامی” هراس دارند.کشورهای منطقه و فرا منطقه ای دخیل در صلح هر کدام منافعشان را در صلح می بینند برای همین است که هر کدام به نحوی نقش خود را در تکمیل این پازل ایفا می کنند.
نکاتی که درباری کشورهایی مانند چین، امریکا ، پاکستان و روسیه حائز اهمیت است:
کشور پاکستان از دیرباز مشکلات زیادی با افغانستان داشته که در طی این مدت دولت افغانستان خواستار صلح با طالبان بوده اما هیچ گاه مصمم وارد عمل نشده در حالی که پاکستان به پناهگاه دو طیف بزرگ از طالبان بومی خود و طالبان افغانستانی بدل شده است.
هر چند دولت پاکستان با طالبان پاکستانی در حالت جنگ است ولی با طالبان افغانستانی همکاری می کند و نفوذ بسیار زیادی روی آنها دارد.
حمله به مدرسه نظامی ارتش پاکستان رویکرد این کشور در قبال طالبان پاکستانی را تغییر داد و در نهایت به این تنیجه رسیدند که پرورش تروریسم روزی گریبان گیر خودشان می شود.
از دلایل دیگری که پاکستان را حاضر به همکاری در پروسه صلح کرده می توان به فشارهای امریکا ، چین ، ترس از همسویی دو طالبان با یکدیگر ، قدرت گیری بیش از اندازه طالبان افغانستانی وکم رنگ شدن نفوذ آن ها نام برد هرچند طالبان در بیانیه ی جدید خود پیش شرط هایی برای آغاز مذاکره اعلام کرده اند اما می دانند این شروط هرگز برآورده نمی شود.
در این میان امتیاز گیری بیشتر پاکستان را شاهد خواهیم بود و شاید بتوان بیانیه آخر را حرکت ماهرانه پاکستان در شطرنج صلح قلمدادکرد.
دولت چین در چند وقت اخیر تلاش های خود را برای به ثمر رساندن مذاکرات صلح شروع کرده است: از تشویق پاکستان برای دعوت از طالبان، تا فرستادن هیئت نظامی به افغانستان و کمک های مالی به ارتش این کشور اشکارا اعلام می کند .
هنگام صلح در افغانستان فرارسیده و بنظر می رسد ، چین از دو جهت امنیتی و تجاری خواستار آرامش در افغانستان است و ازگسترش حوزه ی داعش در افغانستان و رسیدن این نیروها به مرزهای خود واهمه دارد و به خوبی منطق داعش را که مربوط به قبل قرار داد «وستفالی» است ، درک کرده است.
همچنین وجود چینی ها در میان نیروهای داعش نگرانی دولت چین را بیشتر کرده که البته چشم چینی ها به تجارت هم دوخته شده است. سهم گیری شرکت های چینی برای باسازی افغانستان و خط ارتباطی افغانستان به سایر کشورها را مد نظر دارد.
روسیه نیز با ورود نیروهایش در سوریه و بمباران مکرر مواضع داعش و سایرگروهای افراطی و گاه میانه رو، در صدد تغییر وضعیت میدانی به نفع دولت سوریه بود تا بتواند در مذاکرات صلح سوریه دست بالاتری داشته باشد. اما ورود دوباره روس ها به افغانستان با حفظ جانب احتیاط صورت گرفته است .از قرار معلوم ترس از داعش و نفوذ ان به حیاط خلوت روسیه ،کرملین را برآن داشته تا همزمان با طالبان و دولت افغانستان وارد معامله شود. از یک طرف طالبان را در مقابل داعش حمایت کند و از جانب دیگر به دولت افغانستان سلاح و مهمات هدیه می دهد. از طالبان می خواهد در مقابل دشمن مشترکشان بجنگد ، و از دولت افغانستان انتظار دارد بقای خود را حفظ کند.البته روسیه باید بداند که این کار می تواند باعث هرج و مرج بیشتر در افغانستان شود باید مشاهده کرد پوتین توانایی مدیریت سلاح های در دست دو طرف را دارد یا خیر. .
دولت امریکا نیز در این میان خواستار آشتی با طالبان است شاید از جهتی خیالش از حضور نیروهای ناتو در افغانستان با امضای پیمان امنیتی راحت شده و می خواهد بدون هزینه زیاد ، صلح بین افغانستانی ها را برقرارکند. اوباما نیز که اخرین سال حضورش در کاخ سفید را سپری می کند، سعی دارد تا با ایجاد صلح در افغانستان به صورت دیپلماتیک پرونده سیاست خارجی خود را بارورتر کند همانطور که پرونده ایران را بدون هیچ گونه درگیری به سرانجام رساند.
نکته دیگری که باید یادآور شد این است که امریکایی ها در عراق تجربه ای را آموخته اند که نمی خواهند دیگر بار در افغانستان آن را تکرار کنند برای همین بهترین گزینه ی انها صلح با طالبان و تمرکز بیشتر روی داعش است.
پس از اعلامیه طالبان مبنی بر عدم شرکت آن ها در مذاکرات، واشنگتن پیام واضحی داد ” هر کس پای میز مذاکره نیاید سرکوب می شود ” این تهدید شاید با تهدید های قبلی تفاوت داشته باشد.
در مجموع طالبان خود نیز شاید به این نتیجه رسیده اند که اگر در این گفتگو ها حاضر نشوند و به فشارهای مقامات پاکستانی اعتنایی نکنند دیگر جایی در پاکستان نخواهند داشت. از طرفی با ورودآن ها به افغانستان نیروهای امریکایی و افغان ها را در مقابل دارند شاید بتوانند مدتی دوام بیاورند ولی بدون جای امنی مثل پاکستان و حمایت های اطلاعاتی و تسلیحاتی، کار بر طالبان بسی دشوار می شود.
اگر بخواهیم داعش و شاخه جدید طالبان را نیز اضافه کنیم وضع از انچه هست بدتر می شود.هر چند در حال حاضر طالبان در مقایسه با نیروهای دولتی به برتری های مقطعی دست پیدا کرده اند. اما باید بدانیم جامعه جهانی اجازه سقوط افغانستان بدست طالبان را نمی دهد. امید می رود پس از سال ها جنگ، متوجه این مسئله شده باشند.
بنظر می رسد همه کشورهای دوست و دشمن افغانستان، بخاطر تحولاتی که در منطقه و جهان در حال رخ دادن است نیاز به صلح در افغانستان را بیشتر احساس می کنند و چشم به این مذاکرات صلح دوخته اند. هر چند انتظار معجزه نمی توان داشت .
صلح و امنیت در افغانستان در دراز مدت حاصل خواهد شد که این مدت ، فرصت مناسبی برای جلوگیری از بلند پروازی های داعش در افغانستان است.
در این میان سایه کشورهای اروپایی نیز در مذاکرات احساس می شود و آنها نیز از مهاجرت افغانستانی ها به سمت کشورهایشان نگران هستند و سعی دارند از پروسه صلح حمایت کنند تا موج مهاجرت را از این راه کنترل کنند.
نویسنده: محمد باقر غلامپور
انتهای پیام