شفقناافغانستان-دغدغه آزادی بیان و رسانه ها دغدغه بسیاری از انسان های این عصر به شمار می رود. این دغدغه اما در افغانستان از اهمیت و پیچیدگی خاصی برخوردار می باشد. افغانستان در گذشته آزادی بیان را تجربه نکرده است. مطبوعات و رسانه های محدودی اگر وجود داشت به صورت مطلق دولتی بود. رابطه رسانه ها با حکومت، رابطه اقتدارگرایانه بود. در این نوع رابطه رسانه ها مجبور بود تسلیم مطلق قدرت حاکم باشد و از سیاست ها و برنامه های آنها تمجید و تبلیغ کنند.
سلطه دوامدار حکومت های اقتدارگرا در افغانستان، مجالی را برای شکل گیری آزادی بیان بجا نمی گذاشت و بستر و زمینه های سیاسی و اجتماعی برای رشد آزادی و ارزش های دموکراسی نیز مناسب نبود. به این خاطر دموکراسی در افغانستان بسیار دیر هنگام پا به عرصه وجود نهاد.
البته تاهنوز هم برداشت های عمومی از دموکراسی واقعی نبوده و بسیاری بر این باور اند که دموکراسی، حقوق بشر و آزادی بیان و مطبوعات محصول و فراورده های فرهنگ غرب اند که همراه با بمب های بی52 در سال 2001 به افغانستان آمده است و به این خاطر این طیف نسبت به ارزشهای دموکراسی احساس بیگانگی می کنند و آن را مغایر با شریعت اسلامی و یا فرهنگ و عنعنات اجتماعی مردم افغانستان می دانند.
برخی دیگر هرچند دموکراسی و مؤلفه های آن را به نوعی به تلاش های فداکارانه و دوامدار تعداد اندکی از روشنفکران این کشور در دوره های مختلف حاکمیت های سیاسی گذشته مرتبط می دانند؛ اما بازهم هنوز با مفاهیم حقیقی آزادی بیان و دموکراسی آشنایی کافی وکامل ندارند. گاه دایره آزادی چنان توسعه داده می شود که هیچ محدودیتی در آن پذیرفتنی دانسته نمی شود و گاه چنان تنگ می شود که عملا چیزی از فلتر آن عبور کرده نمی تواند. در فاصله این افراط و تفریط اما مفهوم دموکراسی در افغانستان همچنان غریب و ناشناخته مانده است.
در چهارده سال گذشته اگرچه آزادی بیان و رسانه ها در قانون اساسی به رسمیت شناخته شد و حکومت در عمل به این آزادی احترام گذاشت؛ اما مسایل دیگری که بر جریان کار رسانه ها حاکم بودند، خود بخود آزادی را از رسانه ها سلب کرده بود و اصحاب رسانه را مجبور می کرد تا مطابق شرایط حاکم بر کار رسانه اظهار نظر کنند. امروزه خود سانسوری یک اصل تقریبا فراگیر در رسانه ها به شمار می رود. اصلی که موانع زیادی را در مسیر آزادی بیان ایجاد کرده است.
این به این دلیل است که نویسندگان و خبرنگاران در جریان انجام وظایف رسانه ای خود از آزادی عمل مناسب برخوردار نیستند. در مواردی عدم حمایت واقعی از کار رسانه ها سبب می شود که رسانه ها خود را در برابر تهدیدات موجود آسیب پذیر احساس کنند و به ناچار راههای محافظه کارانه را برای ادامه فعالیت های خود برگزینند.
در برخی از موارد خود خبرنگاران به دلیل فقر شدید اقتصادی و وابستگی مالی که به صاحبان رسانه ها دارند، خود را مجبور به نشر برخی مطالب می دانند. در حالی که نشر آن را به لحاظ حرفه ای خارج از چوکات کار رسانه ای تلقی می کنند. عوامل زیادی دیگری در افغانستان موجود اند که به آزادی بیان لطمه وارد می کنند و از اینرو تا زمانی که رسانه های آزاد به معنای واقعی کلمه در افغانستان شکل نگیرد و حق دستر سی به اطلاعات و معلومات درعمل به رسمیت شناخته نشود و تا زمانی که رسانه ها از انحصار برخی زورمندان و افراد مرتبط با مافیای اقتصادی بیرون نیایند و تا زمانی که تأمین معیشت و نیازمندی های اولیه زندگی خانواده، بزرگترین و مهمترین دغدغه خبرنگاران و نویسندگان را تشکیل بدهد و تا زمانی که حقوق کارکنان رسانه ها از سوی صاحبان رسانه و دولت به صورت دقیق مراعات نگردد وامنیت خبرنگاران تضمین نشود، آزادی بیان به صورت واقعی رخ نما نخواهد شد.
به این دلیل اگرچه ما به لحاظ کمی و ظاهری در عرصه آزادی بیان و رسانه ها رشد چشمگیری داشته ایم؛ اما به لحاظ کیفی و حقیقی، تا آزادی بیان و رسانه در افغانستان راه دشوار، پیچیده و طولانی در پیش داریم.
روزنامه افغانستان
انتهای پیام