«کودتای کاخ در ترکیه: آیا اردوغان زندگی سیاسی خود را به باد می دهد؟»؛ تحلیلی از عبدالباری عطوان

شفقنا افغانستان- «اردوغان در وضعیت بسیار سختی قرار دارد به گونه ای که در داخل و خارج ترکیه اردوگاه دشمنانش در حال افزایش بوده و شمار دوستان و هم پیمانانش نیز رو به کاهش نهاده، با این حال ادعای نزدیک شدن پایان دوران ریاست جمهوری وی کار دشواری است چرا که همانند گربه هفت جان دارد اما تعداد زیادی از آنها برایش باقی نمانده؛ اردوغان با سرنگونی داوود اوغلو، آخرین تیر خود را نیز شلیک کرد و هم اکنون برای برگزاری سومین انتخابات پارلمانی ظرف کمتر از ۱۸ ماه آماده می شود، آیا این بار نیز همانند قبل پیروز خواهد شد یا این که با دستان خود به زندگی سیاسی و رهبری حزب حاکم پایان خواهد داد؟»

به گزارش سرویس ترجمه شفقنا، عبدالباری عطوان، روزنامه نگار و تحلیلگر برجسته جهان عرب و سردبیر روزنامه رای الیوم در مقاله ای که تحت عنوان «کودتای کاخ در ترکیه که داوود اوغلو را سرنگون کرد؛ آیا به عقب نشینی اردوغان از سیاست خود در سوریه منجر می شود؟ جانشین اوغلو چه کسی خواهد بود؟ آیا معمار سیاست تنش صفر با همسایگان از سیاست کناره گیری خواهد کرد؟ نقشه سیاسی آینده ترکیه چگونه خواهد بود؟ برخی آرای خود را برای شما بیان می کنم» روی پایگاه اینترنتی این روزنامه قرار گرفته، آورده است:
«رابطه میان رجب طیب اردوغان، رئیس جمهوری ترکیه و نخست وزیر این کشور یعنی احمد داوود اوغلو، نظریه پرداز حزب عدالت و توسعه (AKP) به پایان رسید، دلیل آن نیز بر اساس بیشتر تحلیل های صورت گرفته، خودکامگی اردوغان و جاه طلبی های وی برای رهبری تاریخی و بلندپروازی های به اوج رسیده داوود اوغلو در کنار حسادت و رقابت شخصی و همچنین اختلاف دیدگاه های دو طرف بوده است.
در واقع نخست وزیر ترکیه زمانی شانس خود برای رهبری را از دست داد که نظریه «تنش صفر با همسایگان» وی به عنوان سیاستی که این کشور را به رتبه هفدهم قدرت های اقتصادی جهان رساند، آن را به یک قدرت منطقه ای بزرگ تبدیل کرد و دمکراسی و اسلام میانه رو را با هم ترکیب نمود، از هم فرو پاشید.
شکست داوود اوغلو نیز زمانی قطعی شد که استادش اردوغان روی تسلط بر بیشتر اختیارات اجرایی وی اصرار ورزید و نپذیرفت که همانند عدلی منصور از یاد رفته (رئیس جمهوری موقت مصر پس از کودتای نظامی منجر به سرنگونی محمد مرسی و روی کار آمدن عبدالفتاح السیسی) یک رئیس جمهوری فرمایشی یا به گفته مصری ها مترسک باشد.
استعفای اوغلو از ریاست حزب حاکم عدالت و توسعه و به دنبال آن نخست وزیری ترکیه قابل پیش بینی بود به ویژه پس از آن که اختلافات وی با اردوغان شدیدتر شد و جریانی در حزب را رهبری کرد که با جاه طلبی های رئیس جمهوری و تغییر سیستم حکمرانی از پارلمانی به ریاست جمهوری مطلقه مخالفت نمود.
در همین راستا نیز یک پایگاه اینترنتی مشهور در ترکیه دو هفته پیش با انتشار گزارشی بلندبالا از اختلافات میان رئیس جمهوری و نخست وزیر این کشور که شگفتی خیلی ها را به دبال داشت، تاکید کرد که در کنار رقابت میان آن دو بر سر رهبری و اختیارات و همچنین تضاد در خواسته های آنها، جنبه های دیگری نیز وجود دارد از جمله این که داوود اوغلو می خواسته مصونیت پارلمانی ۸۰ نماینده حزب حاکم لغو گردد تا به اتهام فساد مالی دادگاهی شوند اما اردوغان به شدت با این درخواست مخالفت کرده چرا که شمار زیادی از نمایندگان مذکور از نزدیکان وی محسوب می شوند، همین مسئله نیز چاشنی انفجاری بحران بی اعتمادی میان آنها به شمار می آید.
خطر و اهمیت این اختلاف که آن را «زلزله» و «کودتای کاخ» توصیف کردند نیز در این است که در حال حاضر ترکیه با بحران های زیادی در جبهه های مختلف داخلی و خارجی دست و پنجه نرم می کند، جایی که در داخل انفجارهای تروریستی در استانبول و آنکارا به وقوع پیوسته، دو هفته پیش به منطقه گردشگری بورسا رسید و داعش و گروه های افراط گرای کرد نیز در رابطه با آن مورد اتهام قرار گرفته اند، از یک سال پیش و به دنبال فروپاشی توافق آتش بس نیز جنگ خونینی با حزب جدایی طلب کارگران کردستان در جریان است و بدتر از همه این که اقتصاد ترکیه رو به افول نهاده به گونه ای که ارزش لیره به عنوان واحد پول این کشور کاهش یافته، نرخ تورم افزایش پیدا کرده و نرخ رشد نیز به کمتر از چهار درصد رسیده؛ در خارج نیز ترکیه در جنگ سوریه دست داشته و تمام تلاش هایش برای ایجاد مناطق حائل در شمال این کشور شکست خورده، با روسیه دچار بحران شده و روابط آن با همسایگان اروپایی خود به ویژه یونان، رومانی، بلغارستان و ارمنستان نیز رو به وخامت نهاده است.
به گفته نزدیکان رئیس جمهوری ترکیه، وی به محض دریافت اطلاعاتی مبنی بر این که هم پیمان و دست راستش داوود اوغلو می خواهد پرونده های فساد مالی را بگشاید و مصونیت نمایندگان حزب حاکم در پارلمان را لغو کند، به شدت خشمگین شده چرا که شماری از نمایندگان مذکور به اردوغان بسیار نزدیک هستند و این مسئله ممکن است به وی و اعتبارش آسیب برساند و در نهایت پایش را نیز وسط بکشد، البته این بدان معنی نیست که بتوان به طور قاطع ادعا کرد که وی نیز در این پرونده پردردسر دست دارد، با این حال همین اقدام بود که اختلافات میان آن دو را به اوج خود و نقطه جوش رساند.
اشتباه دیگری که اردوغان گمان می کند داوود اوغلو مرتکب شده نیز این است که وی در پخش زنده تلویزیونی اذعان کرد که به عنوان نخست وزیر دستور داده جنگنده روسیه در مرز ترکیه با سوریه سرنگون شود، رویدادی که باعث بحران شدید در روابط میان آنکارا و مسکو شده و تمامی تلاش های رئیس جمهوری ترکیه برای دیدار با همتای روس خود ولادیمیر پوتین جهت پایان دادن به این بحران نیز شکست خورد تا در نهایت روسیه تحریم های اقتصادی دردناکی علیه ترکیه اعمال کند.
حال باید پرسید که اکنون چه اتفاقی می افتد؟ برای این پرسش پاسخ های زیادی وجود دارد که شاخص ترین آنها این است که انتخابات زودهنگام پارلمانی در ترکیه در ماه اکتبر آینده یعنی پیش از انتخابات ریاست جمهوری آمریکا برگزار شود، جایی که اردوغان امیدوار است حزب عدالت و توسعه در این انتخابات شمار کرسی های خود در پارلمان را از ۳۱۷ کرسی کنونی به ۳۷۰ کرسی برساند و اکثریت دو سوم را به دست آورد تا بتواند با اصلاح قانون اساسی، سیستم حکمرانی را از پارلمانی به ریاست جمهوری تغییر دهد.
این در حالی است که بازار پیش بینی نامزدهای نخست وزیری در ترکیه نیز داغ بوده و حاکی از آن است که برای جانشینی داوود اوغلو، چندین نامزد قدرتمند از قبیل «نعمان کورتولموش»، سخنگوی دولت، «بکر بوزداغ»، وزیر دادگستری و «بنالی یلدرم»، وزیر حمل و نقل وجود دارند هر چند که برخی دیگر نیز از «برات البایراک»، وزیر انرژی و داماد اردوغان نام می برند، با این حال بوزداغ از شانس بیشتری برای تصدی این سمت برخوردار است چرا که وفادارترین آنها به رئیس جمهوری ترکیه بوده و این که یک روزنامه این کشور نیز عکس وزیر حمل و نقل در یکی از قمارخانه های سنگاپور را منتشر کرده است.
در همین حال، یک پرسش دیگر نیز مطرح می شود که مربوط به سرنوشت نخست وزیر کنونی ترکیه است، برای این پرسش نیز پاسخی قطعی وجود ندارد هر چند که شکی در این نیست که به دانشگاه برنمی گردد تا روابط بین الملل تدریس کند، گفته های سربسته برخی نزدیکان داوود اوغلو نیز حاکی از آن است که احتمال دارد وی با گرد هم آوردن تمامی مخالفان اردوغان در حزب عدالت و توسعه به همراه برخی اعضای احزاب دیگر، یک حزب جدید را تشکیل دهد که هدف اصلی آن بازگشت به سیاست «تنش صفر» با همسایگان ترکیه و تمرکز روی حکمرانی لیبرال و پارلمانی باشد.
با این حال، آن چه در تماس های تلفنی با برخی روزنامه نگاران و تحلیلگران ترکیه مرا به شخصه شگفت زده کرد این بود که آنها پیش بینی کردند کنار رفتن داوود اوغلو از نخست وزیری و دایره قدرت حزب حاکم، به بازگشت سیاست خارجی این کشور به مرحله پیش از سال ۲۰۱۰ میلادی و در پیش گرفتن سیاست های عمل گرایانه تر و واقع بینانه تر به ویژه در رابطه با مسئله سوریه منجر شود.
در همین راستا نیز یک تحلیلگر سیاسی بزرگ در ترکیه در گفت و گویی تلفنی ضمن آن که اردوغان را دارای «انعطاف پذیری سیاسی» برشمرد، تاکید کرد که احتمال دارد وی به گفت و گو با دولتمردان سوریه روی آورد چرا که درک کرده پنج سال دشمنی و دخالت سیاسی و نظامی در این کشور، نتایج معکوسی همچون تروریسم، جنگ و افول اقتصادی را برای ترکیه در پی داشته است.
این تحلیلگر که خواست نامش فاش نشود اعلام کرد که بعید نیست اردوغان، داوود اوغلو را سپر بلا قرار دهد و مسئولیت وخامت رابطه ترکیه با سوریه را بر عهده وی بگذارد به ویژه آن که نخست وزیر ترکیه در این زمینه عملا یکی از اعضای گروه جنگ طلب حزب عدالت و توسعه به شمار نمی رود.
سخنان این تحلیلگر بسیار خطرناک و پراهمیت است با این حال ممکن است تلاش های گسترده اردوغان برای دیدار با پوتین و همچنین مذاکرات فشرده ترکیه با اسرائیل برای عادی سازی روابط دوجانبه، این نظریه را تا حدی درست نشان دهند.
هر چند که «جوجه را آخر پاییز می شمارند» و ما همچنان در آغاز این زلزله و منتظر پیامدهای آن هستیم، اما آن چه مسلم است این که اردوغان در وضعیت بسیار سختی قرار دارد، جایی که در داخل و خارج ترکیه اردوگاه دشمنانش در حال افزایش بوده و شمار دوستان و هم پیمانانش رو به کاهش نهاده است، از دست دادن داوود اوغلو پس از عبدالله گل نیز مسئله آسانی نیست که بتوان از اهمیت آن کاست.
با این حال، ادعای نزدیک شدن پایان دوران رئیس جمهوری کنونی ترکیه کار سختی است چرا که پیشتر نیز هنگام ناکامی حزب عدالت و توسعه در دستیابی به اکثریت پارلمانی در انتخابات ما قبل آخر، بسیاری چنین پایانی را پیش بینی کردند اما وی بنا به درخواست داوود اوغلو، با تشکیل دولت ائتلافی مخالفت کرد و تصمیم گرفت به انتخابات زودهنگام روی آورد که در آن نیز بر خلاف بیشتر پیش بینی ها، اکثریتی که می خواست را به دست آورد، در واقع اردوغان همانند گربه هفت جان دارد اما در هر صورت تعداد زیادی از این جان ها برای وی باقی نمانده است!
اردوغان با سرنگونی داوود اوغلو، آخرین تیر خود را نیز شلیک کرد و هم اکنون نیز در حال آماده سازی برای یک ماجراجویی و قماربازی جدید و برگزاری سومین انتخابات پارلمانی ترکیه ظرف کمتر از ۱۸ ماه می باشد، حال این پرسش مطرح می شود که آیا وی این بار نیز همانند چند بار قبلی پیروز خواهد شد یا این که با دستان خود به زندگی سیاسی اش و رهبری حزب حاکم در ترکیه پایان می دهد؟
در پایان باید گفت که پاسخ به این پرسش کار دشواری است چرا که سونامی فرآیند سیاسی در ترکیه را درنوردیده و عقل و خرد نیز ایجاب می کند که منتظر بمانیم.»
منبع: روزنامه اینترنتی رای الیوم
ترجمه از: شفقنا
انتهای پیام