شفقنا افغانستان-حضور کمیتی زنان در اجتماع می تواند نتایج کیفیتی مناسبی برای زنان هم به دنبال داشته باشد و قوانین حمایتی در زمینه های مختلف وضع شود. جسته و گریخته اظهاراتی نسبت به زنان عنوان می شود و برخی عقاید خود را با بیان روایت هایی در مورد زنان اعمال می کنند.
خبرنگار شفقنا برای اینکه دید روشن تری از جایگاه زنان در قرآن و خلاءهای قانونی که مورد غفلت قانون گذاران واقع شده، دست پیدا شود گفت و گویی با دکتر زهرا شجاعی به انجام رسانده است؛ ایشان یکی از بانوان فعال در حوزه زنان است و سمت های مختلفی مانند ریاست مرکز امور زنان، مشاور وزیر آموزش و پرورش، مشاور وزیر کشور و در نهایت و رییس مرکز امور مشارکت زنان طی سال های ۷۶ تا ۸۴ را در کارنامه خود دارند. وی آیات قرآن را دلیلی برای محدود کردن زنان نمی داند چون معتقد است که قرآن نگاه جنسیتی صرفا مردانه ندارد و اغلب در کنار مردان، زنان هم قرار می گیرند.
شجاعی یکی از آفت ها حوزه زنان را کلی گویی می داند و می گوید: برای بررسی بهتر مسایل زنان باید با نگرش علمی به موضوع زنان نگاه کنیم و طیف مخاطبان خود را بشناسیم و بگوییم کدام زنان، در کدام گروه سنی و در چه دوره ای از زندگی اگر بخواهیم با کلی گویی راجع به مسایل زنان صحبت کنیم این کلی گویی در نهایت سبب جدل می شود.
در ادامه متن گفت و گوی خبرنگار شفقنا با زهرا شجاعی را می خوانید:
*دیدگاه های مختلفی در مورد حضور زنان در اجتماع از برخی علما و صاحب نظران دیده می شود برخی توصیه می کنند که باید حضور زنان در اجتماع محدود شود و برخی دیگر چنین نظری ندارند؛ شما فکر می کنید که کدام دیدگاه به نظر قرآن نزدیک تر است؟
شجاعی: ابتدا باید دیدگاه قرآن را بررسی کنیم به اعتقاد من قرآن کتاب هدایت و معجزه جاوید پیامبر(ص) است و راه را برای ما مشخص می کند، مخاطب این کتاب هم همه انسان ها هستند بنابراین راه خوشبختی را برای انسان ها تبیین می کند. قرآن در بخش عظیمی از این مسیر بر جنسیت ویژه ای تاکید نمی کند. اما در برخی از قسمت ها می بینیم که خداوند برای بعضی از زنان حقوق و تکالیف مشخصی قایل است یا اگر بخواهیم جنسیتی نگاه کنیم قرآن مخاطب خاص زنان را هم دارد؛ برای مثال این مخاطبان خاص گاهی زنان پیغمبر(ص) هستند که خداوند می فرماید: «یَا نِسَاء النَّبِیِّ لَسْتُنَّ کَأَحَدٍ مِّنَ النِّسَاء» (زنان پیغمبر شما مانند زنان دیگر نیستید) پس بخشی از قرآن نگاه جنسیتی دارد که باید روی این موضوع کار شود. اما در قسمت های که مسوولیت های مشترک برای زنان و مردان در نظر گرفته می شود دیگر تفاوتی وجود ندارد. یعنی قرآن در سوره توبه آیه ۷۱ می فرماید:«والمُؤمِنونَ وَالمُؤمِناتُ بَعضُهُم أَولِیاءُ بَعضٍ ۚ یَأمُرونَ بِالمَعروفِ وَیَنهَونَ عَنِ المُنکَرِ» که برخی از زنان یا مردان ولی هستند و تفکیک جنسیتی قایل نشده و مساله امر به معروف و نهی از منکر را برای زنان و مردان در نظر گرفته است. البته مفهومی که قرآن نسبت به امر به معروف و نهی از منکر مورد توجه قرار می دهد بسیار وسیع تر از مفهومی است که امروز در جامعه ما رواج دارد؛ ما امر به معروف را به یک سری از تذکرات خاص محدود کردیم و از این تذکرات بیشتر به بحث پوشش توجه می کنیم؛ اما این مفهوم به قدری گسترده است که حضرت امام حسین(ع) در جریان کربلا می فرمایند من برای امر به معروف و نهی از منکر قیام کردم پس تحقق حکومت عادلانه و مبارزه با ظلم و انحرافات در خط سرخ رسالت پیامبر(ص) ایجاد شده، این مبارزه یکی از مصادیق امر به معروف است با چنین دیدی زنان هم در جامعه مسوولیت دارند. در برخی از روایت ها هم مانند «کُلَکُم راع و کُلَکُم مسوول عَن رَعیَتِه» زن و مرد را از هم جدا نمی کند.
در مسوولیت اجتماعی، مشارکت سیاسی و تلاش برای تعیین سرنوشت جامعه نقش زن و مرد با یکدیگر تفاوتی ندارد. به استناد قرآن، در عالی ترین سطح مشارکت سیاسی که حکمرانی است قرآن به حکمران زن اشاره و از او به نیکی یاد می کند و حکومت کردن زنان را منع نمی کند؛ داستان ملکه سبا مصداق بارز این مورد است. در سوره سبا به خوبی از حکمرانی یک زن که حتی به دین پیامبر زمان خودش (حضرت سلیمان) هم در نیامده است و درباره او می گوید بلقیس کسی ایست که با دیگران مشورت می کند، کارگزاران خوبی به خدمت گرفته و زمانی هم که در مواجهه با حق و پیامبر زمان خودش قرار می گیرد، ایمان می آورد. اگر اسلام یا قرآن با جهان بینی توحیدی ما با مشارکت سیاسی زنان مخالف بود قطعا می توانستیم لا به لای آیات قرآن این موضوع را پیدا کنیم. البته تایید این مساله به معنای عدم رعایت موازین و ارزش ها در انجام رسالت و مسوولیت نیست؛ تردیدی نداریم که زنان باید حریم ها و حدود خود را حفظ کنند و پای بند ارزش ها باشند اخلاقیات را در کلام، رفتار و پوشش نیز رعایت کنند اما این موارد هیچ مغایرتی با مسوولیت و ارزش های آنها ندارد. به همین جهت دیدگاه قرآن با اینکه بر نقش مادری و محوری زن در خانه اشاره دارد اما این موضوع را مغایر با نقش اجتماعی و سیاسی زنان نمی داند.
امروزه در جامعه ما در قالب دین و چارچوب مکتب تشیع با دیدگاه هایی مواجه هستیم که هنوز به اندازه ای نیست تا بتوان اسم نظریه بر روی آن گذاشت برخی اظهار نظرها وجود دارد، اما یکی از مسایل زنان فقدان نظریه پردازی در حوزه زنان است. یعنی ما همچنان بعد از انقلاب مشغول پژوهش، گفت و گو، آزمون و خطا در این حوزه هستیم. هنوز مشخص نکردیم که چارچوب نظری ما در رابطه با جایگاه، منزلت و نقش زن باید چه چیزی باشد و هنوز نظریات متقنی در ایران نداریم. اما در تاریخ اجتماعی کشورهای دیگر، فمنیست ها نظریاتی را مطرح کردند، اما متاسفانه در اینجا هنوز نظر متقنی نداریم.
در ایران نظراتی که همسو با اسلام و قرآن است را می توانیم در بخش تجلی این نظریات، ظهور و عملیاتی کردن آنها در رفتار رهبران سیاسی خودمان بینیم برای مثال در منش حضرت امام(ره) و رهبر انقلاب بعد از ایشان مشاهده می کنیم؛ در ایران امام(ره) به مشارکت سیاسی زنان اعتقاد داشتند، با فرماندهی زنان، با اعزام یک خانم برای بردن پیام توحید، با شرکت زنان در انتخابات، فعالیت زنان و تحصیل زنان در احزاب مخالف نبودند اما با تفکیک جنسیتی زنان در دانشگاه مخالفت داشتند. این موارد را هم در سیره عملی امام(ره) و هم در رفتار ایشان با فرزندان خود می بینیم. یکی از عالی ترین بخش کلام امام خمینی(ره) در مورد زنان را می توان در مجموعه وصیت نامه سیاسی ایشان ببنیم که می گویند:«ما مفتخریم که بانوان و زنان پیر و جوان و خرد و کلان در صحنههای فرهنگی و اقتصادی و نظامی حاضر، و همدوش مردان یا بهتر از آنان در راه تعالی اسلام و مقاصد قرآن کریم فعالیت دارند؛ و آنان که توان جنگ دارند، در آموزش نظامی که برای دفاع از اسلام و کشور اسلامی از واجبات مهم است شرکت، و از محرومیتهایی که توطئه دشمنان و ناآشنایی دوستان از احکام اسلام و قرآن بر آنها بلکه بر اسلام و مسلمانان تحمیل نمودند، شجاعانه و متعهدانه خود را رهانده و از قید خرافاتی که دشمنان برای منافع خود به دست نادانان و بعضی آخوندهای بیاطلاع از مصالح مسلمین به وجود آورده بودند، خارج نمودهاند؛ و آنان که توان جنگ ندارند، در خدمت پشت جبهه به نحو ارزشمندی که دل ملت را از شوق و شعف به لرزه درمیآورد و دل دشمنان و جاهلان بدتر از دشمنان را از خشم و غضب میلرزاند، اشتغال دارند. و ما مکرر دیدیم که زنان بزرگواری زینب گونه – علیها سلام الله – فریاد میزنند که فرزندان خود را از دست داده و در راه خدای تعالی و اسلام عزیز از همه چیز خود گذشته و مفتخرند به این امر؛ و میدانند آنچه به دست آوردهاند بالاتر از جنات نعیم است، چه رسد به متاع ناچیز دنیا.» بنابراین هر کسی در وصیت نامه خودش ضروری ترین و مهمترین مطالب و مسایل را بیان می کند. می توان گفت هر کسی به غیر از این چارچوب، نظری داشته باشد با قانون، دین اسلام و قرآن مغایرت دارد. وقتی امام(ره) نظر خود را مطرح می کند که نظرشان منطبق بر دین است و به عنوان یک فقیه موضوعی را بیان می کنند و نظریات سیاسی امام با نظریات فقهی ایشان در یک راستا است.
*لحن تندی که برخی، از تربیون ها نسبت به زنان بیان می کنند از کجا نشات می گیرد؟
شجاعی: این مورد به دلایل مختلفی بستگی دارد؛ بخشی از آن به عدم شناخت دقیق این افراد نسبت به دیدگاه اسلام در مورد جایگاه زنان است، بخش دیگر به عدم شناخت آنها از جامعه خودشان بر می گردد و مشخص است که از نیازها و مطالبات زنان و دختران جامعه خودشان آگاه نیستند یا نسبت به آنچه در جامعه خودشان می گذرد ناآگاه هستند. در تعریف دین می گوییم برنامه ای برای زندگی افراد است. در اسلام این ویژگی خاص، اصل اجتهاد است که اجتهاد پویایی فقه شیعه و اسلام را می رساند؛ پس باید متناسب با شناخت اقتضائات زمان و مکان برنامه های خود را ترتیب بدهیم؛ این شناخت زمان و مکان لازمه نظریات جدید است. نمی توان با نگاه سنتی و بدون توجه به نیازهای روز اظهار نظر کرد. به نظر می رسد سطحی نگری، قشری نگری و تحجر در اندیشه برخی افراد وجود دارد که معتقدند دین این موضوع را بهتر بررسی می کند، البته نیت آنها هم خیر است و قصد ضربه زدن به اسلام و جامعه را ندارند؛ اما توجه نمی کنند که جامعه امروز فقط جامعه اطراف آنها نیست و عده ای تنها اطرافیان خودشان را می بینند و فکر می کنند که کل جامعه شبیه آنها هستند. محدود نگری و عدم شناخت دقیق سبب می شود که چنین واکنش هایی داشته باشند و اسلام را به عنوان یک دین پویا که توان پاسخگویی به مسایل همه اعصار و جوامع را دارد نگاه نمی کنند، بنابراین چنین دیدگاهی حتی می تواند آسیب زننده باشد.
*در جامعه گاهی با برخی از تندروی ها مواجه می شویم که یا زن ستیزانه یا به نوعی مدافع حقوق زنان هستند حرکت جامعه به این سمت چه مضراتی را به دنبال دارد؟
شجاعی: وقتی ما چارچوب معین و متعادلی را نداشته باشیم این موضوع ضربه زیادی به جامعه وارد می کند. قرآن می گوید ما شما را ملت میانه و اعتدال قرار دادیم. وقتی این موارد را رعایت نکنیم شاهد نظریات افراطی یا تفریطی خواهیم بود که متاسفانه هر دوی این موارد بسیار آسیب زا هستند. نباید با افراطی گری و لحن خشن فعالیت و تاثیر گذاری زنان محدودیت ایجاد شود و از طرف دیگر نباید اجازه داد برخی، زنانگی را نادیده بگیرند و نباید معیار و ملاک آنها برای پیشرفت زنان، جنس مذکر باشد. هر دو این گروه دچار اشتباه شدند. ترسیم این خط میانه و مشخص کردن اینکه زن نه مرد و نه جنس ضعیف و ناتوان است. زن و مرد هر دو برمدار سپهر انسانیت در حال چرخش و فعالیت هستند. این دو موجود مثل همه موجودات عالم جفت آفریده شدند و قرآن می فرماید: «وَمِن کُلِّ شَیْءٍ خَلَقْنَا زَوْجَیْنِ لَعَلَّکُمْ تَذَکَّرُونَ» و به این معنی است که هر دو تکمیل کننده یکدیگر هستند و رابطه یک رابطه تکاملی است نه یک رابطه فرو دستی و فرا دستی.
*در بررسی مسایل زنان با سه جایگاه مادر، دختر و همسر مواجه هستیم که در هر کدام حق و حقوق با دیگری تفاوت هایی دارد به نظر شما باید قانون گذار دیدی کلی داشته باشد یا در نگاه به مقوله زن این تفکیک هم مورد توجه قرار بگیرد؟
شجاعی: زنان نیمی از جمعیت جامعه هستند که می توان از جهات گوناگون این جمعیت را تقسیم کرد و در گروه های مختلف قرار داد. ابتدا برحسب سن آنها می توان جمعیت زنان را تقسیم کرد دختر بچه ها، دختران جوان، زنان جوان، زنان سالمند و زنان میانسال در همین دوره های زندگی نقش هایی که به آنها محول می شود را ایفا می کنند. از جهت فعالیت هم می توان آنها را از نظر علمی به زنان فعال اقتصادی و زنان فعال غیر اقتصادی تقسیم کرد؛ البته زنانی هم طالب شغل نیستند ممکن است فعالیت اقتصادی داشته باشند مانند زنان خانه دار که ارزش افزوده تولید می کنند اما در غیر فعال اقتصادی محصلان و دانشجویان را می توان قرار داد و ۱۸ درصد از آنها فعال اقتصادی هستند. بعضی دیگر از آنها جویای کارند، بخشی از زنان فعال اقتصادی را نیز می توان به بخش های دیگری تقسیم کرد که آنها هم به زنان کارگر یا زنان مدیر و … تقسیم بندی می شوند. اگر ما با نگرش علمی این تقسیم بندی را انجام دهیم درست تر اظهار نظر خواهیم کرد. یکی از ایرادهایی که وجود دارد این است که وقتی می خواهیم درمورد زنان صحبت کنیم یا درباره آنان تصمیم گیری کنیم در ذهن من یک تعریفی از زن، در ذهن نماینده مجلس و در ذهن ائمه جمعه یک تعریف دیگری وجود دارد بنابراین این تعاریف مشترک نیستند و منجر به ارایه گزاره های متفاوتی می شوند.
برای مثال بعضی می گویند زنان نمی توانند مدیر شوند چون زنان باردار می شوند و ممکن است اشتغال برای آنها دردسرهایی ایجاد کند، ابتدا اینکه همه زنان در همه دوره ها باردار نیستند و بعد هم این دوره تمام مراحل زندگی آنها را در بر نمی گیرد؛ این موضوع اصلا نگران کننده نیست تا بخواهیم تمام قوانین را براساس این مورد برنامه ریزی کنیم، دوره بارداری هم یک دوره محدودی است. اگر دوستان شما از من بپرسند که مهمترین مساله زنان چیست؟ اگر من به موضوع زنان نگرش علمی داشته باشم، باید بگویم کدام زنان، در کدام گروه سنی و در چه دوره ای از زندگی، بنابراین کلی گویی راجع به مسایل زنان یکی از آفت های طرح مسایل زنان است. این کلی گویی در نهایت سبب جدل می شود. اگر مستند، دقیق و علمی راجع به مسایل زنان صحبت کنیم می بینیم که اشتراک زیادی نسبت به این موضوع وجود دارد حتی در گروه های مختلف سیاسی نظرات یکسانی در این زمینه شنیده می شود. به طور مثال ما هم معتقد هستیم باید برای زنان شاغلی که در دوره بارداری و فرزندآوری هستند تسهیلاتی در این دوره ایجاد کرد. بنابراین می بینیم که اشتراک نظر داریم اما وقتی با کلی گویی می گوییم اشتغال زنان سبب فروپاشی نهاد خانواده می شود یا وقتی از تریبون نماز جمعه بیان می شود که یکی از مشکلات ما تحصیلات دختران است وقتی اظهار نظر این چنینی وجود دارد همواره مسایل زنان دستخوش تشنج، پرداختن به حواشی و سیاسی کاری می شود. در زمانی که من مسوولیت مشارکت امور زنان را برعهده داشتم به همت مرکز، همکاری دانشگاه مفید قم و استاد مرحوم دکتر قربان نیا کل قوانین زنان را بررسی کردیم بسیاری از این قوانین اشکالی نداشتند اما بخشی از این قوانین نیازمند اصلاح بودند و برای آنها لایحه ای تهیه شد اما عمر دولت اجازه نداد که این امور به سرانجام برسند و در این دولت شنیدم که خانم مولاوردی این کار را ادامه دادند.
وقتی ما قوانین را بررسی می کنیم بخشی از این قوانین نیاز به اصلاح ندارد برای مثال بخشی از قوانین در زمانی تدوین شده که بیش از ۸۰ سال از عمر آن می گذرد به طور قطع این قانون برای فرهنگ و شرایط جامعه آن زمان براساس نظریات فقهی نوشته شده است اما اعتقاد داریم که فقه باید پاسخگوی همه نیازهای ما در همه زمان ها باشد و اجتهاد هم چنین کاری را انجام می دهد بنابراین بخشی از این قوانین مقررات نیازمند باز نگری، اصلاح و تنقیح است.
به همین جهت باید در اصلاح قوانین و مقررات دوره های مختلف زندگی زنان را مدنظر قرار بدهیم برخی از قوانین مربوط به ازدواج زنان است پس حتما باید این دوره خاص مورد توجه قرار بگیرد و ویژگی ها، خصوصیات و مطالبات زنان در هر دوره ای با هر مسوولیتی در هر جایگاه و منزلتی که قرار دارند باید کل قوانین مورد توجه قرار بگیرند. اصراری که ما برای افزایش تعداد زنان در مجلس داشتیم و داریم برای هموارتر شدن این مسیر است؛ البته در شکل کلان تر آن برای تقویت نگرش جنسیتی به مسایل زنان در ذهن قانون گذاران هم موثر است چون مردانی هم هستند که به این موضوع توجه می کنند البته باید هم، چنین مردانی در مجلس حضور داشته باشند. به طور طبیعی به صورت اغلبی و تغلیبی زنان بیشتر این موضوع را درک می کنند و برای آنها خواسته ها و نیازهای زنان قابل لمس تر است بنابراین حضور پر رنگ زنان در مجلس می توانند کمک کند تا قوانین مربوط به زنان اصلاح شوند؛ البته نه فقط این موضوع بلکه ممکن است قوانین اشتغال و محیط زیست باشد. من معتقد هستم برخی از قوانین دیگر هم هستند که نسبت به موضوع جنسیتی حساس هستند و حضور زنان در مجلس می تواند چنین کمکی کند.
*به نظر شما کدام یک از مسایل زنان بیشتر مورد غفلت قرار گرفته است؟
شجاعی: موارد مختلفی در کتاب مفصل دو جلدی “بازپژوهی حقوق زنان” ارایه شده است چون قوانین موردی نیستند؛ بهتر است بگوییم در حال حاضر چه نیاز و مطالبه ای برای زنان در جامعه امروز ما ضرورت دارد. باتوجه به اولویت های اساسی و کلان کشور که بحث رشد و توسعه اقتصادی است و باتوجه به نیاز امروز ما به کاهش بیکاری و کنترل تورم، رشد اقتصادی و با عنایت به بالا رفتن میزان سواد زنان، افزایش تعداد دانش آموختگان دختر و باز هم باتوجه به بالا بودن نرخ بیکاری زنان که دوبرابر است و با دقت به بهره مندی از سرمایه انسانی جامعه که زنان بخشی از این سرمایه هستند؛ توجه به موضوع اشتغال زنان می توانند یکی از مسایل مهمی باشد که در قانون گذاری ها و سیاست گذاری مورد توجه قرار بگیرد. اگر ما صحبت از اشتغال زنان می کنیم نه فقط برای مصالح زنان است بلکه از باب مسایل ملی به این موضوع تاکید داریم چون امکان ندارد دولت به رشد ۸ درصدی دسترسی پیدا کند مگر اینکه از نیمی از سرمایه انسانی جامعه استفاده کند. عملی نیست که نرخ مشارکت کل جامعه را یک عددی بگوییم اما در مشارکت ۵۰ درصد از جامعه را نبینیم و این بی توجهی ما را به مشارکت ۶۳ درصدی نمی رساند اگر بخواهیم تمام ظرفیت های آن ۵۰ درصد را هم به کار بگیریم که محال ممکن است چون بخشی از ۵۰ درصد دانش آموز، میانسال یا از کار افتاده هستند بنابراین نمی توانیم حضور زنان را نادیده بگیریم و به توسعه دست پیدا کنیم، پس با علم منطق ریاضی هم عملی نیست. به همین دلیل باید از این ظرفیت به عنوان یک امر واقعی و براساس عقلانیت به گونه ای استفاده کرد که بهره مندی از این سرمایه انسانی لطمه به سایر نقش ها و وظایف زنان نزند؛ یعنی خصوصیات زنانه مثل مدیریت عاطفی خانواده، ویژگی زنانه و نقش مادرانه مورد توجه قرار بگیرد و موضوع مهم این موارد است پس اگر خلاء قانونی وجود دارد چنین مواردی مورد توجه قانون گذاران قرار بگیرد.
*زنان خودشان در این زمینه می توانند چه نقشی ایفا کنند؟
شجاعی: آگاهی داشتن انسان نه تنها به حقوق خود بلکه آگاهی نسبت به تکالیف خودشان نقش موثری در ایجاد یک جامعه مطلوب دارد. همه شهروندان هم زنان و هم مردان باید به حقوق و تکالیف خودشان واقف باشند. همان طوری که در استیفای حقوق خودشان تلاش می کنند باید در ایفای رسالت و مسوولیت خودشان هم تکلیف داشته باشند؛ چنین جامعه مدینه فاضله خواهد بود. در اینجا به دلیل اینکه حقوق زنان بیشتر مورد اجحاف واقع شده است ما بیشتر به آن می پردازیم اما نباید توجه به حق، ما را از تکلیف غافل کند چون یک بعدی نگاه کردن به قضیه و تنها به دنبال حق رفتن و نادیده انگاشتن تکلیف هم خودش نیز تبعات منفی به دنبال خواهد داشت؛ پیامدهای نامطلوب در روابط و مناسبات اجتماعی، خانوادگی جامعه را ملتهب می کند. در همین راستا آگاهی بخشی به جامعه و آگاهی افراد نسبت به حقوق و تکالیف خودشان قطعا نقش موثری در تثبیت و شکل دادن به یک جامعه مطلوب و آرمانی کمک می کند.
*بیشتر زنانی که مورد ضرب و شتم از سوی همسران خودشان قرار می گیرند بعد از شکایت، درخواست خود را پس گرفتند، زن وقتی مورد آسیب قرار می گیرد قانون گذار چه حمایتی را می تواند از آنها انجام دهد؟
شجاعی: بحث خشونت، بحث جدیدی نیست اگر در رسانه ها مواردی مطرح می شود و خبرنگاران و روزنامه نگاران که رسالت آنها این است که معضلات جامعه را به گوش مردم و مسوولان برسانند و حساسیت برای اقدامات اساسی و به موقع ایجاد کنند. اما این موضوع از دیرباز وجود داشته است. در زمانی که مسوولیت داشتم یک تحقیقی با همکاری وزارت کشور انجام دادیم و نتیجه آن ۲۸ جلد کتاب بود که سرنوشت نا مشخصی پیدا کرد، این تحقیق نشان داد که خشونت پنهان و خشونت خانگی علیه زنان یک امر پنهانی است و در کل کشور، در اکثر خانواده ها تسری دارد و متاسفانه به شکل های مختلفی این موضوع وجود دارد. در سال ۷۰ یک دیداری با مقام معظم رهبری داشتیم و ایشان به وضوح به ما تذکر دادند و گفتند که شما باید روابط درون خانواده را اصلاح کنید.
بحث خشونت خانگی علیه زنان تنها راه حل قانونی ندارد بلکه برای انجام این کار نیازمند به یک مجموعه از فعالیت ها هستیم که بخشی از آن قانون به حساب می آید؛ ما نیازمند کار فرهنگی، اقدامات تربیتی و آموزشی، نیازمند فرهنگ سازی و اقدامات حمایتی و پشتیبانی و درمانی هستیم که بتوان به شکل مجموعه ای آن را به حداقل کاهش داد. در راستای رهنمودهای رهبر انقلاب کمیته ای تحت عنوان ” کمیته ملی مبارزه با خشونت علیه زنان” در مرکز امور مشارکت زنان تشکیل دادیم در این کمیته از دستگاه مختلف مانند قوه قضاییه، مجلس، پزشکی قانونی و دانشگاهیان حضور داشتند و ما باید ابتدا تصویر درستی از خشونت علیه زنان بدست می آوردیم و بعد اقدامات لازم را انجام می دادیم و به دنبال آن برنامه ای را تحت عنوان “عمل ملی” برای مبارزه با خشونت خانگی در حال تدوین بودیم که بازهم عمر دولت اجازه نداد که این کار به سرانجام برسد. اما با تاسف بیشتر اینکه هر دولتی که برسر کار می آید از صفر شروع می کند و کمتر دیدیم دولت ها کارهای خوبی که انجام شده را حتی با منویات خودشان ادامه بدهند، اینکار زمین ماند. پس قانون لازم اما کافی نیست ما نیازمند مجموعه ای از برنامه ها و همکاری دستگاه ها هستیم تا بتوانیم این مساله را به طور جدی در جامعه کاهش بدهیم.
*باتوجه به تجربه هایی که شما در طول مسوولیت خودتان داشتید چه توصیه ای به نمایندگان که در دوره جدید به مجلس وارد می شوند دارید، تا بتوانیم شاهد وضع قوانین حمایتی و کاربردی باشیم؟
شجاعی: بسیار اتفاق خوبی است که زنان در این دوره مجلس رکورد زدند و تعداد آنها افزایش پیدا کرده است، امیدوارم این افزایش کیفی هم باشد. از طرف دیگر باید توجه کرد درصد بالای قریب به اتفاق زنان مجلس اولین تجربه حضور در مجلس را دارند، به جزء خانم جلودارزاده دوستان دیگر اولین تجربه خود را آغاز می کنند. این کم تجربگی و عدم آشنایی به ساز و کارهای قانونی و مناسبات مجلس ایجاب می کند که برای کسب تجربه از تجارب دیگران هم استفاده و با آنها مشورت کنند. توجه داشته باشند که مانند بسیاری از نماینده های دیگر معلوم نیست که این فرصت دوباره برای آنها تکرار شود، بنابراین اگر اخلاص در کار آنها نباشد و خداوند را در نظر نگیرند و در راستای رضای مردم و خداوند تلاش نکنند باید بدانند هم در دنیا و هم در آخرت زیان می بینند. بنابراین به زنان تازه وارد و البته همه اعضای مجلس توصیه می کنم که اولویت های مسایل زنان را مورد بررسی قرار دهند و به مسایل حاشیه ای نپردازند. توصیه جدی من حفظ همبستگی و اتحاد در میان خودشان است و اجازه ندهند که پراکنده کاری به عملکرد آنها آسیب بزند. اگر باهم متحد و منسجم باشند نتیجه مطلوب تری را بدست می آوردند؛ اگر جمعی فکر و عمل کنند به طور قطع تاثیرگذاری بهتری خواهند داشت. بدانند که نام فرد مهم نیست و باید به دنبال این باشند که فراکسیون زنان در این دوره چه کاری انجام می دهد. در تاریخ وقتی عملکرد زنان در این دوره مجلس را بررسی کنند نام آنها ماندگار خواهد شد.
این دوره که زنان مجلس با حضور خودشان رکورد شکستند انشاالله در عمل هم رکورد می زنند و باید نشان دهند که ادعای ما در افزایش کمی می تواند در جهت بهبود وضعیت زنان موثر باشد. خوشبختانه باتوجه به اینکه دولت هم با آنها همدل است از این فرصت می توانند به خوبی بهره ببرند و دولت مجلس همکاری موثری با یکدیگر داشته باشند و لایحه ای که در دولت تهیه شده (همان بازنگری قوانین) موارد آماده ای است؛ حمایت آنها از لوایح دولت که در راستای مصالح زنان است در کارنامه آنها ثبت خواهد شد. زرق و برق های مجلس، امکانات مجلس و حقوق نمایندگی آنها را فریب ندهد نباید این موارد آنها را از رسالت خودشان دور کند و در نهایت ساده زیستی خود را از دست ندهند.
گفتگو از ریحانه حیدری-شفقنا
انتهای پیام