شفقنا افغانستان-لانا آسفور و ماتئو اسکات در الجزیره نوشتند: ویدیوی تخریب اشیای عتیقه و باستانی در موزه موصل به دست نیروهای گروه داعش توسط تمام رسانه های بزرگ دنیا به نمایش در آمد و خشم همگان را برانگیخت.
اگرچه بعدا روشن شد که بسیاری از این اشیای عتیقه در واقع نسخه های بدل اشیای اصلی در موزه بغداد بوده اند (موزه ای که بعد از 12 سال بازگشایی شده است) اما خشمی که اقدام داعش در دنیا و به ویژه در رسانه های اجتماعی ایجاد کرد، ملموس و معنا دار بود.
اما چرا در حالی که در بسیاری از قسمت های منطقه جان مردم هر روز گرفته می شود، ما در قبال این گونه اقدامات تخریبی به طور ویژه واکنش نشان می دهیم؟
پاسخ این است که جدا از خشونت خالصی که داعش در این ویدئو از خود نشان داده است، در واقع از این اقدام یک انگیزه سیاسی هم داشته است. ما از تخریب گستاخانه اشیای تاریخی شوکه شدیم؛ زیرا فرهنگ نه تنها به افراد، بلکه به هویت نیز مربوط می شود. فرهنگ ما را به گذشته پیوند می دهد و به تجارب و دستاوردهای گروهی ما تجسم می بخشد.
هویت فرهنگی
مشاهده ویدئوی داعش خوفناک بود؛ این ویدئو بدیلی سطحی از اقدامات معمول داعش یعنی آزار و اذیت و قتل نبود، بلکه در واقع امتداد و ادامه همان جنایات به شمار می رفت. این گونه تخریب ها، تلاشی است برای قلع و قمع هویت فرهنگی قومیت هایی که از زمان تمدن های باستانی به جا مانده اند و پیشاپیش، هدف جنایات داعش قرار گرفته اند: آشوری ها، کلدانی ها، ایزدی ها، کردها و دیگران.
اشیای باستانی موزه موصل و سایت های باستان شناسی نینوا، بخشی از تاریخ تکثر و گوناگونی شگفت انگیز در منطقه به شمار می روند. آنها به یقین جزو “میراث جهانی” هستند و کارشناسان یونسکو بارها نگرانی های خود را در این خصوص ابراز کرده اند. بنا به این دلایل، اقدام به اصطلاح “بت شکنانه” داعش از دیگر اقدامات فرصت طلبانه این گروه – غارت و قاچاق عتیقه ها از موزه ها و سایت های باستانی سوریه و عراق و دیگر مناطق جنگی در سالهای اخیر- متفاوت است. این غارتگری ها در بحبوحه هرج و مرج رخ داده و از این پس نیز کماکان رخ خواهد داد. هدف از این اقدامات، تامین مالی شبه نظامیان و جنگ سالاران است.
داعش برای خرابکاری های خود در موزه موصل و دیگر سایت ها انگیزه های ایدئولوژیکی ارائه می دهد. این گروه برای اقدامات خود مدعی است که می خواهد مصادیق “بت پرستی” را از میان بردارد. طبق ادعای داعش هنرهای تجسمی در تفاسیر واقعی و حقیقی از اسلام، ممنوع است.
بر پایه همین ادعاهای مشابه بود که طالبان در سال 2001 مجسمه های قرن ششمی بودا را در بامیان نابود کرد. گروه انصار الدین نیز تهدید کرده است که دست نوشته های باستانی را در تیمبوکتو در شمال مالی نابود می کند.
اگر به تاریخ این گونه اقدامات به اصطلاح بت شکنانه نگاه کنیم، خواهیم دید که چنین اقداماتی محدود به داعش و طالبان و دیگر گروههای افراطی اسلامگرا نبوده است.
در قرن 8 میلادی، مسیحیان بیزانس (قسطنطنیه سابق) می خواستند کلیسای شرقی را از کلیسای غربی که متکی به هنر نقاشی و معماری و مجسمه سازی بود، متفاوت نشان دهند؛ از این رو مقامات امپراتوری بیزانس بر آن شدند تا استفاده از هرگونه تصاویر و آیکون های مذهبی را در فضای کلیسا ممنوع کنند.
امپراتوری بیزانس اگرچه شاهد شکل گیری شماری از آثار مجلل و فاخر در “هنر مذهبی” بود اما بیشتر این آثار در جریان جنگ های چهارم صلیبی در قرن 13 میلادی، برای غنی سازی منابع مالی پادشاهی های اروپایی غارت شد.
همانند داعش، ممکن است نمونه های پیشین “بت شکنی” بر پایه دکترین های مذهبی رخ داده باشد اما در تمام این موارد انگیزه های عمیقا سیاسی هم دیده می شود. توماس کرامول، در دهه 1530 دستور تخریب صومعه های انگلیسی را صادر کرد زیرا این صومعه ها منبعی قدرتمند از ثروت به شمار می آمدند و همزمان که انگلستان مشغول ایجاد کلیسای آنگلیکن خود بود، آنها را “دشمن داخلی” و متحد رم تلقی می کرد.
بت شکن ها در جریان جنگ داخلی انگلستان در دهه 1640 و 1650 دوباره پدیدار شدند؛ زمانی که پروتستان های “پیوریتن” (فرقه ای از پروتستان های انگلستان که طرفدار سادگی در نیایش بودند و زمان الیزابت علیه سنن مذهبی قیام کردند) از دیدگاه های خود درباره شرک و تجسم در هنر مذهبی سخن گفتند و مجسمه های قرون وسطایی در صحن کلیساها را نابود کردند.
به رغم حضور عنصر مذهب در این گونه اقدامات، بت شکنی داعش بیشتر به فتوحات خشونت بار این گروه می شود؛ در جریان تهاجم داعش به شمال و غرب عراق، نه تنها مردم و تمدن های منطقه مورد حمله، توحش و تحقیر قرار گرفته اند، بلکه با تهدید “انقراض” هم روبرو شده اند.
میل داعش به نابودی گذشته برای هموار ساختن مسیر ایدئولوژی خود، بی شباهت به انقلاب فرهنگی چین در دهه 1960 و 1970 میلادی نیست؛ زمانی که کمونیسم مائو ایدئولوژی خود را با قتل و شکنجه به میلیونها نفر تحمیل کرد و میراث فرهنگی مردم را نیز نابود ساخت.
این گونه اقدامات در طول تاریخ همواره آثار روانی مخربی برای مردم داشته زیرا همیشه در بحبوحه وخیم ترین دوره های خونریزی و فتح و فتوحات خشونت بار شکل گرفته اند. آنچه امروز به شکل ویژه ای خوفناک به نظر می رسد، این است که داعش راهی متمایز و جداگانه برای قلع و قمع تاریخ و هر گروه قومی و مذهبی که با آنها مخالف است، پیدا کرده است.
ویدئوی تخریب اشیای تاریخی موزه موصل نه تنها نشان دهنده جنون داعشی هاست بلکه این حس را ایجاد می کند که تخریب و نابودی این آثار باستانی، نمادی از نابودی گروه های قومی و فرقه ای باستانی است؛ گویی داعش خیال دارد این انسان ها را از خاستگاه فرهنگی خود ریشه کن سازد.
منبع: الجزیره
ترجمه: فرهاد فرجاد- شفقنا
انتهای پیام