تجارت غیرقانونی اشیای عتیقه در کنار معاملات نفتی، گروگانگیری و باجگیری، جزو منابع اصلی درآمد گروه داعش است. به همین دلیل، شورای امنیت سازمان ملل متحد اواسط ماه فوریه تجارت اشیای عتیقه سوریه را ممنوع کرد و گروه داعش را متهم کرد که از غارت میراث فرهنگی سوریه برای افزایش توان خود در حملات تروریستی استفاده می کند.
به گزارش شفقنا افغانستان،بی بی سی تلاش کرده در مورد این تجارت و مسیر انتقال آن از خاک ترکیه و یا لبنان به سمت اروپا تحقیقاتی انجام دهد که فشرده آن در این گزارش شرح داده شده است.
دیدار با یک قاچاقچی
پس از مدتها تحقیق و تلاش بالاخره توانستیم با فردی که در کار قاچاق این اشیاء فعال است ملاقات کنیم. به خاطر ملاحظات امنیتی او را “محمد” می نامیم که نام مستعار است. جوانی است ۲۱ ساله و بسیار آرام که اصلا اهل شهر دمشق است ولی مرکز تجارت او اکنون دره بقاع در مناطق مرزی لبنان با سوریه است. با او در مرکز شهر بیروت ملاقات کردیم و او کار قاچاق اشیاء عتیقه از سوریه را این طور توضیح داد:
“با سه نفر از دوستانم در شهر حلب در تماس هستم. آنها این اشیاء را به منطقه مرزی بقاع می آورند و در آنجا به یک راننده تاکسی پول می دهند تا اجناس را مخفیانه به خاک لبنان بیاورد.”
او و دوستانش اشیاء کوچک را قاچاق می کنند ولی به گفته او حتی این کار هم خطرناک است.
او می افزاید: “ما سعی می کنیم اشیایی مثل جواهرات، زینت آلات یا مجسمه های کوچک و سر مجسمه های سنگی را جابه جا کنیم.”
او و همکارانش درآمد فراوانی کسب کرده اند ولی به گفته او سود اصلی برای قاچاقچیانی است که اشیاء گرانقیمت به ارزش ۵۰۰ هزار دلار و یا حتی یک میلیون دلار را معامله می کنند.
او می گوید: “داعش گروه اصلی است که این اشیا را می فروشد و این تجارت را کنترل می کنند . آنها از موزه ها و به خصوص موزه شهر حلب این اشیا را می دزدند. من به خوبی می دانم که آنها در خارج تماس هایی دارند و با استفاده از این ارتباطات اشیا عتیقه را به خارج می فرستند.”
“محمد” هنوز هم در کار قاچاق بین سوریه و لبنان فعال است ولی دیگر اشیاء عتیقه معامله نمی کند چون در صورت دستگیر شدن مجازات سنگینی دارد و به گفته او هر کسی را که با این اشیا دستگیر کنند به عنوان همکاری و عضویت در داعش محاکمه می شود.
دیدار با یک واسطه
برای فروش اشیاء عتیقه مسروقه به واسطه نیاز است. ما توانستیم با یکی از این افراد که اهل سوریه است ولی اکنون در جنوب ترکیه مستقر شده، تماس بگیریم. او حاضر نیست نام و محل سکونت خود را بگوید.
او زبان ترکی را به خوبی صحبت می کند و به همین خاطر قاچاقچیان سوری فراوانی برای کار دلالی به او مراجعه می کنند. هنگام مصاحبه از طریق اسکایپ او تعداد زیادی اشیاء عتیقه را که طی ماهها اخیر در سوریه حفاری شده و به ترکیه منتقل شده اند، به ما نشان داد.
او می گوید: “تمام این اشیا از مناطق شرقی سوریه و اطراف رقاع که تحت کنترل گروه داعش است به سرقت رفته اند.”
او نیز تاکید می کند که داعش در قاچاق اشیاء عتیقه نقش فعالی دارد و این تجارت را کنترل می کند.
به گفته او هر کسی برای حفاری باید از گروه داعش اجازه بگیرد و یافته های خود را به بازرسان این گروه نشان دهد. بازرسان داعش مجسمه و پیکره های انسان را به خاطر اینکه نمادهای بت پرستی تلقی می شوند نابود می کنند و از مجموع اشیایی که حفاری و کشف می شوند ۲۰ درصد مالیات می گیرند.
ظاهرا تجارت اصلی در اشیاء سنگی، مجسمه ها و اشیاء طلایی است و گاه قیمت آنها ممکن است به نیم تا یک میلیون دلار برسد.
او می گوید پس از عبور از ترکیه مقصد نهایی این اشیاء عتیقه اروپای غربی است. او می گوید:”تجار ترک این اشیاء را به دلالان اروپایی می فروشند. عکس این اشیاء را برای آنها می فرستند و آنها برای خرید این اشیاء از اروپا به ترکیه می آیند.”
دیدار با فروشنده ها
به یک فروشگاه اشیاء عتیقه و توریستی در مرکز شهر بیروت می رویم. صاحب مغازه برای بازار گرمی و فروش روش عجیبی دارد. ابتدا می گوید همه اجناس او در این مغازه قلابی هستند و بعد با چرب زبانی می افزاید اگر جنس واقعی بخواهیم او عتیقه های دوران بیزانس و حتی تمدن هلنی را هم دارد.
کارشناسان باستان شناسی می گویند یکی از اشیایی که در شرایطی مثل جنگ داخلی سوریه بیش از هر چیز دیگری قاچاق می شود کاشی بناهای باستانی است. از صاحب این مغازه در بیروت می پرسم که آیا کاشی های قدیمی دارد؟ در جواب می گوید چه نوع کاشی می خواهید، کاشی با طرح چهره، طرح جانوران و یا نقش های هندسی؟
او می افزاید: “اگر شما مشتری جدی باشید همیشه راهی برای پیدا کردن جنسی مورد علاقه شما وجود دارد.”
وقتی که از او می پرسم آیا خرید و خارج کردن این اشیا از کشور قانونی است؟ با لبخند جواب می دهد که فقط با کسب یک مدرک معتبر از موزه ها قانونی خواهد بود. اما بعد می گوید که در مقابل حق الزحمه، می تواند اجناس عتیقه ای را که من خریداری کنم به بریتانیا بفرستد ولی هزینه آن ممکن است چند هزار پوند باشد.
این تجربه نشان داد که در شهر بیروت ظرف ده دقیقه می توان سرنخ معاملات غیرقانونی اشیاء عتیقه را پیدا کرد.
یک کارشناس قاچاق آثار عتیقه در شهر آمستردام که با منطقه خاورمیانه آشناست، تایید می کند که در کشورهایی مثل لبنان قاچاق این کالاها مثل یک کاسبی بسیار عادی است. خیلی از واسطه ها و دلال ها دفتر و دستک رسمی دارند. در لبنان علاوه بر عتیقه های آن کشور می توان آثار عتیقه عراق و سوریه را هم خریداری کرد.
او می افزاید تماس بین قاچاقچیان، واسطه ها و دلال ها یکی از رازهای کثیف بازار اشیاء عتیقه است که نهادها و موسسات هنری حاضر نیستند به آن اعتراف کنند.
دیدار با پلیس
با سرهنگ نیکلاس سعد، رییس دایره مبارزه با سرقت های بین المللی در اداره پلیس لبنان، ملاقات کردیم.
او از بام ساختمان اداره پلیس به سمت نواحی کوهستانی در شرق و مرز با سوریه اشاره می کند. این بخش از نوار مرزی محل ورود و استقرار پناهجویان سوری است و قاچاقچیان اشیاء عتیقه از همین گذرگاه مرزی و پناهجویان برای قاچاق اشیاء عتیقه استفاده می کنند.
او می گوید: “باندهای قاچاق اشیاء عتیقه را در میان اسباب و اثاثیه آوارگان سوری پنهان می کنند. از زمان آغاز جنگ سوریه حجم قاچاق این اشیاء به خصوص از مناطق تحت کنترل گروه داعش مثل رقاع به شدت افزایش یافته است.”
واحد مبارزه با قاچاق بین المللی پلیس لبنان تاکنون صدها شی عتیقه و با ارزش را کشف و ضبط کرده است.
سرهنگ سعد می افزاید:”کارشناسان باستان شناسی اداره ما می گویند این اشیاء مربوط به دوران تمدن های باستانی یونان و روم و متعلق به دوران قبل از میلادند. اما این اشیاء در لبنان بازاری ندارند و فقط محل ترانزیت آنها به سمت اروپاست چون پول درشت برای این اشیاء را در اروپا می پردازند.”
گنج ها و گنجینه ها
در موزه ملی لبنان انبار بزرگی را به نگهداری اشیاء عتیقه متعلق به سوریه اختصاص داده اند که توسط پلیس کشف شده و اینجا نگهداری می شوند.
در میان آنها می توان آثار متعددی از دوران تمدن هلنی، رومی و بیزانس را دید. برخی از آنها متعلق به سه هزار سال پیش است. قرار است زمانی که آرامش برقرار شد این اشیاء به سوریه بازگردانده شوند.
اسد سیف، مسوول حفاری و باستان شناسی اداره میراث فرهنگی لبنان، معتقد است اکثر اشیاء عتیقه ای که امروزه از سوریه قاچاق می شوند اموال موزه ها نیستند و در حفاری های غیرقانونی کشف شده اند.
به عنوان نمونه او به چند مجسمه اشاره می کند که از ویرانه های پلمیرا به سرقت رفته اند، شهری متعلق به دوران قبل از میلاد که در منطقه حمص واقع شده و جزو آثار ثبت شده سازمان یونسکو است.
به گفته دکتر سیف در چنین مراکز باستانی هنوز کار شناسایی و فهرست بندی دقیق آثار عتیقه انجام نشده و بنابراین فروش غیرقانونی آنها در بازارهای بین المللی ساده تر است.
او می افزاید: “اشیاء عتیقه پالمیرا بخشی از هویت تاریخی مردم سوریه است و برای آن کشور ارزش فراوانی دارد.”
او می گوید که بهای اکثر این اشیاء بیشتر از یک میلیون دلار است و به همین خاطر آنها را تحت مراقبت های ویژه ای در انبار های موزه ملی لبنان نگهداری می کنند.
مقصد نهایی
پس از روزها تلاش بالاخره توانستیم از راه دور با دکتر مامون عبدالکریم مسئول باستان شناسی اداره میراث فرهنگی دولت سوریه تماس برقرار کنیم. او با خشم و عصبانیت می گوید که تمام مراکز باستانی و موزه ها در قلمرو تحت کنترل گروه داعش غارت شده و به خطر افتاده اند.
او می افزاید:”این آثار، هویت و حافظه ملی مردم ما هستند، نه به حکومت ربطی دارند و نه به شورشیان و نه اپوزیسیون. اما گروه داعش برای پول هر جنایتی انجام می دهد.”
او معترف است که در شرایط آشفته سوریه برای جلوگیری از حفاری و غارت اشیاء باستانی کار چندانی نمی توان کرد ولی می توان با قاچاق آن مبارزه کرد.
او می افزاید:”ما مطمئنیم که بخش اعظم این اشیاء عتیقه در نهایت به اروپای غربی و یا کشورهای ثروتمند حاشیه خلیج فارس منتقل می شوند.”
تمام کسانی که ما توانستیم با آنها صحبت کنیم، از قاچاقچی و واسطه ها گرفته تا دلال و پلیس، معتقدند که بازار اصلی فروش این اشیاء اروپای غربی است.
یک کارشناس با تجربه مبارزه با قاچاق اشیاء عتیقه در بریتانیا نیز بر این نکته تایید می کند.
ورنون رپلی که پیشتر، مسئول بخش مبارزه با قاچاق عتیقه پلیس شهر لندن بود و امروز مسئول امنیت موزه ویکتوریا و آلبرت در شهر لندن است می گوید: “علاوه بر کنترل مرزها و مبارزه با قاچاقچیان باید کاری کرد که خرید این اشیاء مسروقه به یک عمل خجالت آور و منزجر کننده بدل شود. باید کاری کرد که کسی در بازارهای اروپایی این اشیاء را خریداری نکند.”
انتهای پیام