شفقنا افغانستان-السفیر در تحلیلی نوشت: لحظه درگذشت ملک عبدالله گویا شراره نبردی یک جانبه را روشن کرد که از قبل از سوی جناح سدیری ها طراحی شده بود. جناحی که ملک سلمان بن عبدالعزیز پادشاه کنونی عربستان در راس آن قرار دارد. طرفداران سیاست معروف مماشات و محافظه کاری در عربستان سعودی ظاهرا قصد ندارند به سنت های گذشته وفادار مانده و هنوز هیچ نشده دست به تغییرات سریعی زده اند. پادشاه جدید به صورتی قطعی و سریع نبرد خود را از داخل کاخ پادشاهی عربستان شروع کرد. به گونه ای که به دور از پنهان کاری، چند ساعت بعد از اعلام مرگ ملک عبدالله بود که دست به برکناری و نصب هایی زد که معنادار بود. این مساله نه تنها بحران داخلی عربستان و نزاع سخت بین جناح های حاکم را برملا کرد بلکه تا آنجا پیش رفت که گویی بین پادشاه جدید از یک سو و بقیه جناح های حاکم نبردی جدی را بر سر قدرت آغاز کرده اند. درست است که معادله قدرت در حال حاضر بر سه بخش دیگر خانواده حاکم متمرکز است؛ یعنی عبدالله، سلمان و نایف. اما برکنار کردن برخی افراد حکایت از دامنه گسترده اختلافات و بالطبع نزاعی مستمر در آینده ها دارد.
پادشاه جدید طبق سنت های سلف خود انتخاب شد؛ یعنی با همان ابزارهای گذشته تعیین و رقبایش برکنار شدند. سلمان، فرزندش محمد را بلافاصله به وزارت دفاع منصوب کرد و فرزند برادرش محمد بن نایف را به عنوان ولیعهد تعیین کرد. خود نیز برادر ناتنی اش مقرن بن عبدالعزیز را به عنوان ولیعهد جدید در کنار خود دارد. به همین ترتیب پادشاه جدید کارکرد «شورای بیعت» را که ماموریت تعیین ولیعهد بعد از مرگ پادشاه را برعهده داشت نادیده گرفت. البته ممکن است سلمان برای برکناری مقرن و انتقال قدرت به خانواده خودش در آینده به این شورا متوسل شود.
در واقع، پادشاه جدید از همان ابزارهایی استفاده می کند که سلف او استفاده می کرد و برای همین بعید نیست دست به صدور فرامینی رادیکال تر از دوران ملک عبدالله بزند. در همین رابطه می شود گفت تصمیمات فوری و سریع او که در همان ساعت های اولیه گرفته شد و هنوز جسم پادشاه قبلی به خاک سپرده نشده بود از جمله این تصمیمات است. به اعتقاد برخی، سلمان دارای روحی انتقام جویانه است و تصمیمات اخیرش حاکی از اختلافات شدید و پنهانی او بود که برای مدتی طولانی با یک جناح داشت. کما اینکه عبدالله در قلمرو قدرت بازیگری یکه تاز بود. ملک سلمان نیز به نظر می رسد همین رویه را داشته باشد. یعنی خودش افراد را برکنار کرده یا افرادی را منصوب می کند بدون اینکه کسی یا گروهی مانع اجرای تصمیمات او شود. تردیدی وجود ندارد که ملک سلمان از یک طرف به دنبال سیاست تصفیه حساب با جناح ملک عبدالله است و از سوی دیگر باید راه را برای ارتقای فرزندانش به قدرت باز کند. تعیین فرزندش محمد بن سلمان به منصب وزارت دفاع که یکی از پست های کلیدی برای دست یافتن به پادشاهی است درهمین رابطه ارزیابی می شود.
به نظر می رسد پادشاه جدید عربستان برای مدتی مشغول خانه تکانی درونی باشد تا بتواند توازن قوا را به نفع جناح سدیری ها تغییر دهد اما میراث سنگین گذشته ممکن است به یک رویارویی نیز منجر شود بخصوص اگر پادشاه جدید بخواهد به همین سرعت تغییرات را به وجود آورد.
به لحاظ خارجی نیز رقابت بین محمد بن نایف وزیر کشور و متعب بن عبدالله وزیر گارد ملی عربستان برای رفتن به واشنگتن از مدت ها پیش شروع و به سرعت به نفع اولی در حال اتمام است. دیدارهای محمد بن نایف از ایالات متحده آمریکا طی سال 2014 تقریبا شبیه دادن استوارنامه او بود. او موفق شد برای خود بازاریابی کافی کرده و نشان دهد که ستیزه جوی سرسختی در مقابل القاعده و تروریسم به طور کلی است زیرا مرحله کنونی می طلبد که مساله جنگ با تروریسم بزرگ شود.
وجود فرزندان ملک عبدالله در مواضع حساس از جمله گارد ملی، امیری مکه، امیری ریاض و وزارت خارجه می تواند به آنها قدرتی را ببخشد بخصوص اگر پادشاه جدید تصمیم بگیرد همان ها را در مقام خودشان ابقا کند. همچنین حضور امیر مقرن در پست ولایتعهدی زمینه را برای برکشیدن امیر متعب به مقام پادشاهی بعد از محمد بن نایف پسر عمویش فراهم کند. به هرحال، هیچ کس اطمینان ندارد که روند کارها به چه شکلی خواهد بود. زیرا تغییرات سریع در داخل عربستان و منطقه می تواند احتمالات و انتخاب های دیگری را در میان بگذارد. افزایش کسانی که درخانواده حاکم به حاشیه رانده شده اند نیز می تواند آغازگر نزاع داخلی و گسترده ای باشد که به سرعت پخش می شود. همچنین تنش های منطقه ای می تواند ثبات عربستان را در محک تجربه قرار دهد.
پادشاهی جدید عربستان چالش های متعددی را فرا روی خود دارد که از نزاع شبه علنی بر سر جناح های داخل حکومت شروع می شود و تا چالش های اقتصادی بعد از سقوط قیمت نفت و نیز کاهش نقش دولت در عربستان و پیامدهایی که برای ثبات و استقرار داخلی دارد ، کشیده خواهد شد. ساختار نظام کنونی دارای مشکلاتی است و در کنار چالش های داخلی ( فساد مالی و اداری ، سرکوب فعالان واصلاح طلبان ) و خارجی ( رهبری ضد انقلاب های عربی و همدستی با غرب و ایالات متحده بر علیه ملت ها ) از جمله آنهاست.
همچنین ملک سلمان در دوران خود، بخصوص در پرتو انقلاب ارتباطات و تحولات بی سابقه ناشی از آن که در دوران زمامداری ملک عبدالله ( سال 2005 ) هم وجود داشت، با چالش های بیشتری مواجه خواهد بود. از هم اکنون در شبکه های مجازی فعالان از مساله بیعت می گویند و برخی نیز معتقدند باید کشور به صورت مشروطه اداره شود یا اینکه ملت منشا قدرت باشد.
در اینجا باید اشاره کرد که عربستان از سال 2014 تاکنون دهها نفر از فعالان و مدافعان حقوق بشر را به بهانه مبارزه با تروریسم سرکوب کرده است. به گونه ای که سرانجام دیده بان حقوق بشر دولت های غربی را تحت فشار گذاشت تا موضعی انتقادی نسبت به نقض حقوق بشر در عربستان اتخاذ کنند. به محض بروز یک بحران داخلی ما شاهد گسترش این نقض حقوق انسان ها در عربستان هستیم. اینکه پادشاه جدید اعلام می کند «برهمان سنت گذشته» رفتار خواهد کرد، حاوی پیامی منفی است. زیرا آن چیزی که از او خواسته می شد اینکه آن خط سنتی را رها کرده و رویه دیگری را در پیش گیرد. انتظار می رود پادشاه جدید عربستان دست به اصلاحات سیاسی گسترده ای بزند. مساله ای که حداقل تاکنون نشان داده شده پادشاه جدید را با آن میانه ای نیست. درجهان فعلی ما شاهد تغییرات بزرگی هستیم که ناچار بر اوضاع داخلی عربستان نیز تاثیر خواهد گذاشت. یکی از برجسته ترین شان اوضاع دراماتیک یمن است. بعد از استعفای عبد ربه منصور هادی و دولت در این کشور می رود که راه بر نزاع ها و درگیری ها ی قومی و قبیله ای باز شود. جنگ با داعش نیز یک چالش دیگری است که عربستان نگران آن است یک باره از خواب بیدار شده و ببیند هسته های خوابیده داعش دراین کشور بیدار شده و فعالیت های خود را از سرگرفته باشند. به همه این ها باید اختلافات امرای سعودی برسر قدرت راهم اضافه کرد. در پایان این سوال یک بار دیگر خودنمایی می کند که آیا پادشاه جدید عربستان قادر به عبور از این چالش ها خواهد بود؟
منبع : السفیر
ترجمه: شفقنا
انتهای پیام