درگیریهای مرزی تاجیکستان و قرقیزستان، ناامنیهای شهر «خاروغ»، سفر «روحانی» به «دوشنبه» و حضور اتباع تاجیک در ترکیب «داعش»، اهم اتفاقات 2014 در جمهوری تاجیکستان بود.
به گزارش شفقنا افغانستان به نقل از فارس،سال 2014 با وقوع برخی اتفاقات ناخوشایند برای تاجیکستان و قرقیزستان آغاز شد. در 11 ژانویه(بهمن ماه) مرزبانان 2 کشور با هم درگیر شده و از دو طرف تعدادی زخمی بر جای گذاشته شد، بهانه اصلی برای این درگیری عدم حل و فصل موضوع مناطق مرزی مورد اختلاف «دوشنبه» و «بیشکک» بود.
طی سال 2014 چند دور مذاکرات مرزی با حضور هیئتهای رسمی 2 کشور صورت گرفت ولی هنوز بحث تعیین خط مرزی به نتیجه نرسیده و زمینه را برای اختلاف بین مرزبانان و ساکنان مناطق مرزی فراهم کرده که طی 12 ماه سالی که گذشت، حداقل 32 اتفاق جدی مرزی به ثبت رسید که در قیاس با سال 2013 بیش از 2 برابر بود.
از جمله در 9 آگوست (مرداد ماه) 2014 درگیری مرزی از طرف تاجیکستان و قرقیزستان تعدادی کشته و زخمی به جای گذاشت.
به این دلیل است که در دور پایانی مذاکرات مرزبانان 2 کشور در سال 2014 که در 9 دسامبر (آذر ماه) صورت گرفت، وضعیت مرز میان تاجیکستان و قرقیزستان مبهم و پیچیده عنوان شد.
اما «الماس بیک آتامبایف» رئیس جمهور قرقیزستان در آستانه سال جدید میلادی اعلام کرد که طی مذاکرات ماه سپتامبر (مهرماه) خود با «امامعلی رحمان» همتای تاجیکش در خصوص بیشتر مسائل دوجانبه شامل مباحث مرزی به توافق دست یافته است.
اما تردیدی وجود ندارد که تا به نتیجه رساندن مذاکرات و تعیین و علامتگذاری مرز میان 2 کشور، تلاشهای پیگیرانه دوشنبه و بیشکک میتواند مانع افزایش اختلافات در مناطق مرزی شود.
ناامنیهای «خاروغ» و مظنون بودن غربیها
در 21 می(خردادماه) سال 2014 در شهر «خاروغ» مرکز استان خودمختار بدخشان نهادهای امنیتی اقدام به بازداشت اعضای یک گروه قاچاقچی مواد مخدر کردند که تعدادی قربانی در بین ساکنان این منطقه نیز به جای گذاشت. این موضوع منجر به اعتراضات عدهای از ساکنان محلی و بخصوص جوانان شد که در نتیجه چند ساختمان ادارات دولتی شامل دادگاه، کلانتری و دادستانی را به آتش کشیده و به اموال خصوصی نظیر خودروها نیز خسارات قابل توجهی وارد کردند.
بعد از چند دور مذاکرات، مقامات مرکزی با تظاهرکنندگان در 31 می(خردادماه) موافقتنامهای در خصوص انجام تحقیقات مشترک نهادهای قضایی و نمایندگان جامعه مدنی بدخشان و کمک به عادیسازی اوضاع در این منطقه به امضا رسید. این اقدام منجر به بازگشت ثبات و آرامش به شهر خاروغ شد ولی تاکنون نتایج تحقیقات مشترک اعلام نشده است.
در آن موقع تحلیلگران این نظر را داشتند که برخی از سفارتخانهها (انگلیس) و نمایندگیهای سازمانهای بینالمللی (دفتر سازمان امنیت و همکاری اروپا) با برقراری تماس و آغاز همکاری با متنفذین محلی که با دولت مشکل دارند، میخواهند بر روندهای سیاسی در این منطقه حساس تاجیکستان و آسیای مرکزی کنترل داشته باشند.
2 سال پیش نیز درگیریهایی بین نیروهای دولتی و گروههای مسلح محلی در شهر خاروغ حدود 70 کشته به جای گذاشته و برای چندین ماه این منطقه به یکی از کانونهای ناامنی در تاجیکستان تبدیل شده بود.
در ماه پایانی سال 2014 باز هم این شهر شاهد اتفاق جدید امنیتی بود. «محمدباقر محمدباقراف» از فرماندهان سابق اتحاد مخالفین تاجیک در بدخشان که از متنفذین این منطقه دانسته میشود، بههمراهی تعدادی از جوانان محلی وارد ساختمان امنیت ملی در خاروغ شده و یکی از کارمندان را مورد ضرب و شتم قرار داد. بازداشت وی از سوی نهادهای امنیتی منجر به تجمع طرفدارانش شد و در نتیجه وی آزاد شد.
در ماه ژوئن (تیرماه) سالی که گذشت در خاروغ حادثه دیگری با نقش غربیها رقم خورد. «الکساندر صادقاف» تبعه تاجیک و پژوهشگر دانشگاه «تورنتوی»کانادا به اتهام جاسوسی به نفع یکی از کشورهای اروپایی در مرکز استان بدخشان بازداشت شد.
در پی این بازداشت بود که سفارت انگلیس و سایر سازمانهای غربی بیانیههای پخش کرده و خواستار آزادی بلافاصله صادقاف شدند.
استاد راهنمای علمی صادقاف در انگلیس اعلام کرد که وی بر روی یک پروژه مربوط به دانشگاه «اکستر» کار میکند و «نظرسنجی» این پژوهشگر در بدخشان نیز صرفا با اهداف مطالعاتی و علمی بوده است.
علیرغم اینکه نهادهای امنیتی تاجیکستان مدعی بودند که دلایل روشنی در رابطه با همکاری صادقاف با یکی از سرویسهای اطلاعاتی اروپایی را در اختیار دارند، این پژوهشگر در ابتدا با شرط عدم خروج از تاجیکستان آزاد شد ولی سپس به طور مرموزی دوباره عازم اروپا و سپس کانادا شد.
سفر روحانی، راهاندازی کامل نیروگاه «سنگتوده 2» و نشست سران شانگهای
در آستانه نشست ماه سپتامبر سران شانگهای در «دوشنبه»، «حسن روحانی» رئیس جمهور ایران به تاجیکستان سفر رسمی (10-11 سپتامبر) انجام داد.
طی این سفر 10 سند همکاری به امضا رسید که به اعتقاد کارشناسان منجر به آغاز مرحله جدید همکاری میان 2کشور خواهد شد.
در 10 سپتامبر از طریق ویدئو کنفرانس روسای جمهور 2 ایران و تاجیکستان در مراسم رسمی راهاندازی کامل نیروگاه «سنگتوده 2» با ظرفیت 220 میگاوات شرکت کردند. با راهاندازی این نیروگاه تولید سالانه برق تا 500 میلیون کیلووات ساعت افزایش یافته و تا 15 درصد کمبود برق در فصل پائیز و زمستان را کاهش داد.
جمهوری اسلامی ایران برای این پروژه 180 میلیون دلار سرمایهگذاری انجام داد. بر اساس توافق صورت گرفته میان دوشنبه و تهران، این نیروگاه به مدت 12.5 سال به عنوان مالکیت ایران باقی مانده و سپس به طرف تاجیک واگذار خواهد شد.
در نشست سران سازمان همکاریهای شانگهای که در 11-12 سپتامبر در دوشنبه برگزار شد، علاوه بر سران عضو، همچنین تعدادی از روسای جمهور کشورهای ناظر، همکار و مهمان سازمان نیز شرکت کردند.
بحث امنیت از اصلیترین محورهای این نشست بود و سران عضو بر ضرورت همکاری علیه افراطیگری و تروریسم تاکید کردند.
در نشست دوشنبه اسناد مربوط به توسعه اعضای سازمان به تصویب رسید که احتمالا در اجلاس 2015 که در شهر «اوفای» روسیه برگزار خواهد شد، اعضای جدید پذیرفته خواهند شد.
افزایش نقش اقتصادی چین
چین در سال 2014 مهمترین سرمایهگذار خارجی تاجیکستان بود. «شی جین پینگ» رئیس جمهور چین در چارچوب سفر رسمی خود (12-13 سپتامبر) به تاجیکستان در مراسم آغاز ساخت خط لوله «آسیای مرکزی – چین» و افتتاح بلوک اول نیروگاه حرارتی «دوشنبه 2» که با سرمایهگذاری 30 میلیون دلاری چین در حال احداث است، شرکت کرد.
در چارچوب این سفر 17 سند همکاری به امضا رسید که بر این اساس چین طی 3 سال آینده برای پروژههای زیربنایی حمل و نقل، صنایع، کشاورزی و… در تاجیکستان به مبلغ بیش از 6 میلیارد دلار سرمایهگذاری انجام خواهد داد.
دوشنبه و پکن در چارچوب برنامه همکاریهای 2کشور برای سالهای 2015-2020 تصمیم گرفتند که در 5 سال آینده مبادله تجاری خود را تا سقف 3میلیارد دلار افزایش دهند.
تجمع گروههای تروریستی در مرز با تاجیکستان
طی سال 2014 دهها نفر از اعضای گروههای افراطی به اتهام اقدامات علیه دولت تاجیکستان و نظام سیاسی این کشور بازداشت و زندانی شدند.
در این سال بیش از همه، گروه تروریستی«انصار الله» و «حرکت اسلامی ازبکستان» در تاجیکستان وارد عمل شده ولی به دلیل تدابیری که از سوی نهادهای امنیتی و انتظامی این کشور اتخاذ شد، نتوانستند برنامههای خود را تحقق بخشند. از جمله انهدام چند تونل استراتژیک، کارخانه تولید آلومینیوم و… از اهداف اعضای بازداشتشده این گروهها اعلام شد.
طی این سال اخبار مربوط به تجمع گروههای افراطی و تروریستی در مناطق شمالی افغانستان که با آسیای مرکزی هممرز میباشند، مورد نگرانی مقامات تاجیک بوده است.
بحث دیگری که باعث تشویش افکار و اذهان مردم در تاجیکستان شده است حضور 200-300 نفر شبهنظامی این کشور در ترکیب «داعش» میباشد.
برخی از شبهنظامیان تاجیک از طریق فضای مجازی و شبکههای اجتماعی به صورت علنی از مردم این کشور و بخصوص جوانان دعوت به جهاد علیه «کفار» را میکنند.
از جمله در نیمه دوم ماه دسامبر در شبکه یوتیوب نوار ویدیویی جدیدی پیدا شد که «نصرت نظراف» یکی از شبهنظامیان تاجیک ملقب به «ابو خالد کولابی» به مقامات تاجیکستان هشدار میدهد که «مجاهدین» به زودی این سرزمین پر از کفر و شرک را آزاد خواهند کرد.
در این اواخر رسانههای دولتی تاجیکستان اعم از نشریهها، تلویزیون و رادیو همهروزه به بحث و بررسی این پدیده خطرناک برای امنیت این کشور پرداخته و از مردم دعوت به همکاری برای جلوگیری از جذب جوانان به گروههای افراطی و تروریستی میکنند.
طی سال 2014 در تاجیکستان 20 گروه سازمانیافته جنایی کشف و بیش از 80 نفر از اعضای سازمانهای افراطی نظیر «حزب التحریر»، حرکت اسلامی ازبکستان، جماعت انصار الله، «بیعت» و… بازداشت شدند.
گروه 24 و تظاهراتی که صورت نگرفت
سازمان مخالف دولت موسوم به «گروه 24» که در 2 سال پیش ایجاد شد، در اواخر ماه سپتامبر از طریق اینترنت و شبکههای اجتماعی دعوت به راهاندازی تظاهرات سراسری در 10 اکتبر سال 2014 در تاجیکستان کرد که نگرانیهای را در میان مقامات و نیروهای امنیتی و انتظامی تاجیک به بار آورد.
در پی این اقدامات در 9 اکتبر (مهرماه) دادگاه عالی تاجیکستان این گروه را افراطی اعلام و فعالیت آن در قلمرو این کشور را ممنوع کرد.
«عمرعلی قوتاف» رهبر این گروه که در یک سال پیش بعد از 7ماه بازداشت در «دوبی» آزاد شده بود، دوباره به فعالیتهای ضد دولتی پرداخت و 2 هفته پیش از سوی نیروهای انتظامی ترکیه بازداشت شد.
هنوز روشن نیست که آیا «آنکارا» این مخالف دولت تاجیکستان را به دوشنبه مسترد خواهد کرد.
افزایش فشارها بر حزب نهضت اسلامی
در سال 2014 همانند سالهای قبل در رسانههای دولتی تاجیکستان مطالب متعددی علیه حزب نهضت اسلامی منتشر شد. اما این نکته تازگی داشت که طی سالی که گذشت هم از طریق شبکههای رسمی تلویزیونی و هم فضای مجازی نوارهای پخش شدند که از دست داشتن اعضای حزب نهضت و برخی از نمایندگان روحانیت این کشور در فساد اخلاقی حکایت میکرد.
این اقدامات از سوی رهبری نهضت اسلامی و بیشتر تحلیلگران به عنوان «امکانسنجی افکار عمومی برای تعطیلی این حزب» و کاهش نفوذ روحانیت استقلالخواه ارزیابی کردند.
اما احتمالا مقامات تاجیک در نهایت به این نتیجه رسیدند که بقای حزب نهضت اسلامی هنوز هم به اصطلاح «قابل تحمل» خواهد بود.
در سال 2014 پس از گذشت 15 سال از مصالحه ملی در تاجیکستان «محیالدین کبیری» رئیس نهضت اسلامی و تعدادی از نمایندگان رهبری این حزب مورد حمله برخی از «افراد عادی مخالف اسلام سیاسی» قرار گرفتند.
بیشتر کارشناسان تشدید فشارها بر حزب نهضت اسلامی را به دلیل افزایش محبوبیت آنها در میان جامعه این کشور و بخصوص مهاجران کاری مقیم روسیه ارتباط میدهند.
اما این موضوع نیز دو از ذهن نیست که مانند گذشته در ترکیب اعضای پارلمان جدید که با برگزاری انتخابات اول مارس(فروردین ماه) 2015 شکل خواهد گرفت، به حزب نهضت اسلامی بیش از 2 کرسی اختصاص یابد. این در حالی است که برخی از تحلیلگران حتی احتمال حذف کامل این حزب از پارلمان دور نمیدانند.
بحران مالی روسیه و تاثیر آن بر تاجیکستان
بر اثر اعمال تحریمهای آمریکا و اروپا علیه روسیه در برابر کاهش ارزش «روبل» روسی همچنین «سامانی» واحد پول ملی تاجیکستان نیز با افت مواجه شد.
کاهش ارزش روبل روسی برای تاجیکستان در قیاس با سایر کشورهای منطقه تاثیر منفی بیشتری دارد. زیرا با توجه به حضور بیش از 1.5 میلیون نفر مهاجر کاری تاجیک در روسیه سالانه بیش از 4 میلیارد دلار به این کشور منتقل میشود.
بنابراین افت 60-70 درصدی ارزش روبل روسی منجر به کاهش دو برابری درآمدهای مهاجران کاری این کشور شد که بر روی زندگی روزمره مردم تاجیک تاثیر گذاشته است.
انتهای پیام