شفقنا افغانستان-در این روزهاست که متوجه میشویم، آنچه روزی کارشناسان، روزنامهنگاران و سیاستمداران ماهها نوشتند، به یک واقعیت تبدیل شده است. سخن در مورد اتمام عملیات ناتو در افغانستان است. هیچ کموکاستی در فرضیهها موجود نبود. در این ارتباط، تشابه میان سال 1989 (زمانی که خروج نیروهای شوروی اتفاق افتاد) و آیندهی غیرقابل پیشبینی برای یکی از آشفتهترین کشورهای اوراسیا است که در مقالات و گزارشها به آن پیشبینی شده بود و انعکاس عادی داشت. هشتم دسامبر 2014 درست همان زمانی بود که بحثهای طولانی در مورد آن صورت گرفت.
عملیات جنگی ائتلاف غربی (که در آن ایالات متحدهی امریکا نقش رهبری را بازی کرد) عملاً به پایان خود رسیده است. در طول مراسم انتقال مسئولیتهای امنیتی در کابل، پرچم نیروهای جهانی یاری امنیت افغانستان (آیساف) از امریکا جدا شد. آنگونه که به اقدامات فوری نیار بود، برنامهریزی شد که قبل از شروع سال 2015، در حدود یازده هزار سرباز امریکایی در افغانستان باقی بمانند. تا پایان سال آینده تعداد آنها باید حداقل دو برابر کاهش یابد. نتایج نهایی عملیات ناتو در افغانستان را بعدها تاریخنگاران در قید قلم خواهند آورد. عجله برای این موضوع (اگر بهجای یادآوری از دستآوردهای کوچک، موضوع عمیقتر تحلیل شود) درست نیست. با این حال، بخشی از نتایج این عملیات درازمدت را میشود در زمان حاضر نیز گوشزد نمود.
اول، عملیات نظامیان امریکایی در جنگ افغانستان، پس از جنگ جهانی دوم، یکی از طولانیترین عملیات نظامی امریکا نامیده میشود. با اتکا به این معیار، میتوان این عملیات درازمدت را با جنگ در ویتنام مقایسه کرد. اساساً جنگ ویتنام طولانیترین رویارویی دو بلوک در دروان «جنگ سرد» بود.
دوم، این جنگ با از دست دادن تعداد قابل توجهی از زندگی افراد [نظامی و غیرنظامی] همراه بود. در تمام سالهای مداخلهی نظامی در افغانستان، امریکا بیش از دو هزار سرباز و افسر نظامی خود را از دست داد.
سوم، اهداف و مسایل اصلی و اساسی این عملیات را نمیتوان پایان یافته تلقی کرد؛ زیرا طالبان هنوز شکست نخوردهاند. برعکس، تعداد حملات آنها افزایش یافته، این بخشی از واقعیت است. در حالی که حداکثر کارشناسان به این باور اند که توان اسلامگراهایی رادیکال بسیار بیشتر از پیش گردیده است. از لحاظ اینکه آنها دوباره به قدرت برگردند، یا به قدرت برسند، هیچکس نمیتواند آنها را نادیده بگیرد.
یک دولت قوی و یک سازمان هدفمند، بر اساس یک معیار، در طول سیزده سال گذشته ساخته نشد. با اینحال، میتوان چنین فرض کرد که این مشکلات در طول سالها حل نشده باقی مانده و یکباره مشکل است که بهطور معجزهآسا و به لطف تلاشهای واشنگتن و بروکسل حلوفصل شوند.
در واقع، امروز دولت کابل ترجیح میدهد که از همان روش شناخته شدهی نجیبالله (گفتوگوی منطقهای) برای کسب وفاداری استفاده کند. به هرحال، تلاشها صورت میگیرند، نه برمعیار دلایل تاکتیکی و استراتژیک.
تابهحال تهدید مواد مخدر نه تنها برای کشورهای همسایهی افغانستان، بلکه برای کل جهان خطرناک محسوب میشود. افغانستان بازار بزرگ و منشای مواد مخدر است. در واقع، هیرویین افغانستان که در بازار مصرف کنندگان بیشتری دارد، منجر به اختلافات گسترده میان روسیه و اروپا شده است. بنابراین، با وجود لفاظیهای خوشبینانه مبنی بر اینکه گویا افغانستان با دموکراسی، به پیشرفتهای قابل توجهی رسیده است؛ اما واضح است که مشکل این کشور در طول یک و نیم دهه، اصلاً از بین نرفته است. این مشکلات تا امروز همچنان باقی مانده است.
در عین حال، دلایلی برای رضایت از حل مشکلات امریکا و ناتو نمیتوان ارائه کرد؛ اگر ما رویکرد مهم توسعهی استراتژیک اوراسیا را بدون هیچ دلایلی خوشبینانه نگاه کنیم. افغانستان هنوز هم به عنوان یک چالش خطرناک برای روسیه، سر جای خودش باقی است. بر اساس اطلاعات رسمی از سوی سرویس فدراسیون روسیه برای کنترول مواد مخدر (ФСКН)، هیرویین افغانستان همهساله دو برابر آنچه که سربازان شوروی در طول ده سال جنگ (1979-1989) کشته دادند، اکنون از این کشور قربانی میگیرد. اگر به نتایجی که کارشناسان بهدست دادهاند، نگاه کنیم، میبینم که 40 درصد (بدون در نظر گرفتن اعشاریه) تریاک افغانستان به فدراسیون روسیه وارد میشود.
آیا خروج نیروهای ایالات متحدهی امریکا و ناتو کمک میکند تا کشورهای اوراسیا خود را از دام این رهایی بخشد؟ سوالی که حل آن ساده نیست و پاسخ روشن ندارد. درست شبیه آنچه که بخواهیم در مورد چشمانداز گسترش اسلامگرایی (اسلام رادیکال) سوالی را مطرح کنیم. برای اینکه این مسئله، با موضوع ژیوپلیتیکی هیچ ارتباطی نمیگیرد. در سالهای 1990 تا 2000 ایدهی جهادگرایی افغانستان (بهخصوص در طول جنگهای داخلی 1997-1992) در تاجکستان، ازبکستان و قرغیزستان نیز نفوذ کرده است. دروغ است که باور کنیم که این فرایند توسط عملیات ناتو در سال 2014 متوقف میشود.
ادامه دارد…
نویسنده:سرگئی مارکیدونوف- دانشگاه دولتی علوم انسانی روسیه
منبع اطلاعات روز
انتهای پیام