شفقناافغانستان – “در حالی که پیش از این روسای جمهوری ترکیه با رای مستقیم نمایندگان پارلمان این کشور انتخاب می شدند، قرار است برای نخستین بار از زمان اعلام جمهوری ترکیه در سال 1923 میلادی، رئیس جمهوری این کشور در یک انتخابات سراسری و با آرای مستقیم مردم انتخاب شود، جایی که در انتخابات ریاست جمهوری پیش رو در ترکیه، رجب طيب اردوغان، نامزد راست گرای بسیار جاه طلب و نخست وزیر کنونی این کشور، اكمل الدين احسان اوغلو، نامزد میانه رو آکادمیک و دبیرکل پیشین سازمان همکاری اسلامی و صلاح الدين دميرتاش، نامزد چپ گرای گمنام و نماینده حزب کردی دموکراتیک خلق ها در پارلمان به عنوان تنها نامزدهای انتخابات به رقابت با یکدیگر خواهند پرداخت.”
به گزارش سرویس ترجمه “شفقنا”، دکتر “مصطفی اللباد”، تحلیلگر برجسته مصری و رئیس مرکز پژوهش های منطقه ای و راهبردی “الشرق” در “القاهره” در مقاله ای تحلیلی که تحت عنوان “انتخابات ریاست جمهوری سال 2014 در ترکیه” روی پایگاه اینترنتی روزنامه لبنانی “السفیر” قرار گرفته، با اشاره به در پیش بودن نخستین انتخابات سراسری ریاست جمهوری در تاریخ ترکیه که قرار است یک شنبه هفته آینده برگزار شود و طی آن “رجب طیب اردوغان”، نخست وزیر کنونی این کشور، “اکمل الدین احسان اوغلو”، دبیرکل پیشین سازمان همکاری اسلامی و “صلاح الدین دمیرتاش”، نماینده کرد پارلمان به رقابت با یکدیگر بپردازد، به بررسی زندگی و فعالیت های پیشین هر کدام از آنها پرداخته و تاکید کرده که نخست وزیر کنونی ترکیه به احتمال زیاد در انتخابات پیش رو به پیروزی خواهد رسید و با تبدیل نظام سیاسی حاکم در این کشور از نظام پارلمانی به نظام ریاست جمهوری، بیش از پیش به سیاست های خود ادامه خواهد داد، جایی که در مقاله خود آورده است:
«ترکیه در حالی خود را برای برگزاری دور نخست انتخابات ریاست جمهوری در روز یک شنبه هفته آینده (19 اسد) آماده می کند که در صورت ناکامی نامزدهای ریاست جمهوری در دستیابی به اکثریت مطلق آرا، دور دوم انتخابات دو هفته پس از آن (دوم سنبله) برگزار خواهد شد و طی آن دو نامزد دارای اکثریت آرای دور نخست، به رقابت با یکدیگر پرداخته تا نامزد برنده بیشترین رای راهی کاخ ریاست جمهوری شود.
این در حالی است که بر اساس قانون اساسی ترکیه، نامزدهای انتخابات ریاست جمهوری باید در روز برگزاری انتخابات دست کم 40 سال سن داشته باشند، دارای مدرک دانشگاهی بوده و از شرایط لازم برای نامزدی در انتخابات پارلمانی برخوردار باشند، هر چند که عضویت نامزدهای انتخابات ریاست جمهوری در پارلمان الزامی نمی باشد، اما برای اعلام نامزدی خود باید امضای دست کم 20 تن از اعضای پارلمان را به دست آورند.
در همین حال، در نتیجه رای مثبت اکثریت شهروندان ترکیه به اصلاحات پیشنهادی حزب حاکم “عدالت و توسعه” (AKP) در همه پرسی قانون اساسی سال 2007 میلادی، این برای نخستین بار در تاریخ این کشور می باشد که رئیس جمهوری در یک انتخابات سراسری و با آرای مستقیم مردم انتخاب می شود، جایی که پیش از این روسای جمهوری ترکیه با رای مستقیم نمایندگان پارلمان این کشور انتخاب می شدند.
در انتخابات ریاست جمهوری پیش رو در ترکیه سه نامزد به رقابت خواهند پرداخت که عبارتند از: “رجب طيب اردوغان”، نامزد راست گرای بسیار جاه طلب و نخست وزیر کنونی این کشور، “اكمل الدين احسان اوغلو”، نامزد میانه رو آکادمیک و دبیرکل پیشین سازمان همکاری اسلامی و “صلاح الدين دميرتاش”، نامزد چپ گرای گمنام و نماینده پارلمان تركيه از حزب کردی “دموکراتیک خلق ها” (HDP).
“تاريخ انتخابات ریاست در تركيه”
تركيه از زمان اعلام جمهوری در این کشور در سال 1923 میلادی تاکنون 11 رئیس جمهوری داشته که عبارتند از: “مصطفی کمال پاشا” (آتاتورک) از 29 اکتبر سال 1923 تا 10 نوامبر سال 1938، “مصطفى عصمت اينونو” از 11 نوامبر سال 1938 تا 22 مه سال 1950، “محمود جلال بايار” از 22 مه سال 1950 تا 27 مه سال 1960، “جمال گورسل” از 10 اکتبر سال 1961 تا 2 فوریه سال 1966، “جودت سونای” از 28 مارس سال 1966 تا 28 مارس سال 1973، “فخری كوروترک” از 6 آوریل سال 1973 تا 6 آوریل سال 1980، “كنان اورن” از 9 نوامبر سال 1982 تا 9 نوامبر سال 1989، “تورگوت اوزال” از 9 نوامبر سال 1989 تا 17 آوریل سال 1993، “سليمان دميرل” از 16 مه سال 1993 تا 16 مه سال 2000، “احمدت نجدت سزر” از 16 مه سال 2000 تا 28 آگوست سال 2007 و در نهایت “عبدالله گل” از 28 آگوست سال 2007 تاکنون.
در تاریخ ترکیه علاوه بر این 11 رئیس جمهوری، نام برخی روسای جمهوری موقت نیز به چشم می خورد که برای مدت زمانی کوتاه جای روسای جمهوری درگذشته و یا برکنار شده را گرفته اند، در این راستا می توان به این افراد اشاره کرد: “مصطفى عبدالخالق رندا” که پس از درگذشت “مصطفی کمال آتاتورک” و پیش از روی کار آمدن “مصطفی عصمت اینونو”، به مدت تنها یک روز در این سمت بود، “ابراهيم شوقی آتاساگون” که به دلیل وضعیت جسمانی نامناسب “جمال گورسل”، برای کمتر از دو ماه جای وی را گرفت، “تکین آری بورون” که پس از پایان دوران ریاست جمهوری “جودت سونای” و پیش از انتخاب “فخری كوروترک” برای کمتر از 10 روز در این سمت مشغول به کار شد، “احسان صبری چاغلايانگل” که پس از کودتای نظامی به مدت پنج ماه جایگزین “فخری كوروترک” شد و “حسام الدين جندروک” که پس از درگذشت “تورگوت اوزال” برای کمتر از یک ماه در این سمت فعالیت کرد.
“چپ گرای گمنام”
“صلاح الدين دميرتاش” نامزد اعتراض های “پارک گزی” به شمار می آید، اعتراض هایی که در سال 2013 میلادی در شهر “استانبول” و در واکنش به تخریب این پارک به راه افتاده و آن چنان گسترش یافت که به شدیدترین اعتراض ها به سیاست های “رجب طیب اردوغان” و خشن ترین تنش های دوران زمامداری حزب حاکم “عدالت و توسعه” تبدیل شد.
جوان ترین نامزد انتخابات ریاست جمهوری پیش رو در ترکیه که در سال 1973 میلادی در شهر کردنشین “پالو” در استان “الازیغ” به دنیا آمده و به عنوان یک فعال حقوقی فارغ التحصیل دانشکده حقوق دانشگاه دولتی “آنکارا” می باشد، در این انتخابات از حمایت اکثریت کردهای ترکیه و چپ گرایان مخالف گرایش های تمامیت خواه و محافظه کار “رجب طیب اردوغان” برخوردار است.
در واقع “صلاح الدین دمیرتاش” به تنفر برخی از شهروندان ترکیه از ماهیت تمامیت خواه رو به افزون شخصيت نخست وزیر کنونی این کشور دل بسته و در پایگاه اینترنتی کمپین انتخاباتی خود نیز نوشته که “رجب طیب اردوغان” چندگانگی و تنوع موجود در ترکیه را منعکس نمی کند.
در همین حال، این نامزد جوان از جانبداری رسانه های رسمی ترکیه و به ویژه سازمان رادیو و تلویزیون دولتی این کشور (TRT) از “رجب طیب اردوغان” شکایت دارد، چرا که بر اساس قانون اساسی ترکیه، تمامی نامزدهای انتخابات ریاست جمهوری باید به صورت مساوی از صدا و سیمای این کشور استفاده کنند.
با این حال، عدم تمایل محافل بزرگ منافع اقتصادی در ترکیه به “صلاح الدین دميرتاش” و ترجیح دادن “رجب طیب اردوغان” و “اکمل الدین احسان اوغلو” به وی، نقطه ضعف اصلی مبارزات انتخاباتی این سیاستمدار کرد به شمار می آید، مسئله ای که در کمک های مالی ناچیز به کمپین انتخاباتی اش منعکس شده، جایی که این کمک ها به یک میلیون لیره (468 هزار دلار) نیز نرسید.
این در حالی است که مبارزات انتخاباتی “صلاح الدین دميرتاش” که شعار “فراخوانی برای زندگی جدید” را برای خود برگزیده، تنها به عنوان یک حرکت سیاسی نمادین دارای اهمیت می باشد، چرا که بر اساس نتایج نظرسنجی های صورت گرفته در ترکیه، وی به عنوان نامزد مورد حمایت شهروندان کرد و چپ گرایان رادیکال در انتخابات ریاست جمهوری پیش رو، با اختلاف زیادی نسبت به “رجب طیب اردوغان” و “اكمل الدين احسان اوغلو”، در جایگاه سوم قرار خواهد گرفت.
به هر حال پس از انتخابات ریاست جمهوری پیش رو در ترکیه، “صلاح الدین دميرتاش” دیگر گمنان نخواهد ماند و صرف نظر از نتیجه این انتخابات، وی به یکی از نمادهای زندگی سياسی این کشور تبدیل خواهد شد.
“میانه رو آكادميک”
“اكمل الدين احسان اوغلو” در سال 1943 میلادی در شهر “القاهره”، پایتخت مصر در یک خانواده تركيه ای به دنیا آمد، در سال 1966 در رشته علوم در دانشگاه “عين شمس” مصر فارغ التحصیل شده و در سال 1974 نیز مدرک دکترای خود را از دانشگاه دولتی شهر “آنکارا” دریافت کرد.
رقیب اصلی “رجب طیب اردوغان” در انتخابات ریاست جمهوری پیش رو در ترکیه که در زمینه رابطه میان علم و دین و تاريخ علوم تخصص یافته و چندین سال به عنوان استاد میهمان در دانشگاه های تركيه و برخی کشورهای اروپایی فعالیت کرده، به مدت 10 سال نیز سمت دبیرکلی سازمان همکاری اسلامی را بر عهده داشت تا نخستین شهروند ترکیه باشد که چنین سمتی را در دست می گیرد.
در همین حال، “اکمل الدین احسان اوغلو” در طول زندگی خود هیچ گونه فعالیت سياسی حزبی نداشته و در نتیجه پرونده سیاسی اش نمی تواند نقطه قوت مبارزات انتخاباتی وی باشد، بلکه نقطه قوت این شخصیت آکادمیک این است که نامزد دو حزب اصلی اپوزیسیون تركيه یعنی حزب چپ گرای “جمهوری خواه خلق” (CHP) و حزب راست گرای “حركت ملی” (MHP) در رویارویی با “رجب طیب اردوغان” می باشد.
در واقع هنگام اعلام نامزدی “اکمل الدین احسان اوغلو” در انتخابات ریاست جمهوری پیش رو در تركيه، “كمال قليچدار اوغلو”، رهبر حزب “جمهوری خواه خلق” دست در دست “دولت باخچلی”، رهبر حزب “حركت ملی” ظاهر شد و اظهار داشت: ما فردی همچون “اكمل الدين احسان اوغلو” را پیشنهاد می کنیم که تمامی افراد با وی موافقت کرده و با اعتبار و تعهد و دانش و تجربه خود نیز، الگویی را خواهد ساخت.
این در حالی است که پیش بینی می شود “اكمل الدين احسان اوغلو” در انتخابات ریاست جمهوری پیش رو در ترکیه، آرای طرفداران هر دو حزب “جمهوری خواه خلق” و “حركت ملی” را از آن خود کند و این احتمال نیز وجود دارد که آرای آن دسته از اسلام گرایان را به دست آورد که دیگر “رجب طیب اردوغان” را شخصیت دلخواه خود نمی دانند، جایی که این توانایی نظری دبیرکل پیشین سازمان همکاری اسلامی در جذب آرای اسلام گرایان بود که باعث شد دو حزب اصلی اپوزیسیون در ترکیه در توافقی بی سابقه تصمیم بگیرند وی را به عنوان نامزد مشترک خود در انتخابات معرفی کنند.
با این حال، بر اساس داده های موجود و نتایج نظرسنجی های صورت گرفته، “اكمل الدين احسان اوغلو” در دور نخست در انتخابات ریاست جمهوری پیش رو در ترکیه جایگاه دوم را برای خود تضمین کرده و این امکان نیز وجود دارد که وی با رقم زدن یک شگفتی، به همراه “رجب طیب اردوغان” راهی دور دوم انتخابات شود.
در مجموع می توان گفت که “اكمل الدين احسان اوغلو” نامزد زمان حال و یک بار خواهد بود، چرا که وی از محبوبیت خاصی برخوردار نبوده و نامزدی اش در انتخابات ریاست جمهوری پیش رو در ترکیه نیز تنها بر اساس شایستگی های شخصی نبوده و در نتیجه ملاحظات تاكتيكی و توافقی صورت گرفته است.
“راست گرای جاه طلب”
“رجب طيب اردوغان” در سال 1954 میلادی در شهر “استانبول” و در یک خانواده گرجستانی الاصل به دنیا آمد، اما به دلیل آنکه پدرش یکی از نیروهای گارد ساحلی ترکیه بود به همراه خانواده به شهر ساحلی “ریزه” نقل مکان کرده و هنگامی که نخست وزیر کنونی ترکیه 13 سال سن داشت، به “استانبول” برگشتند، جایی که در آنجا به عنوان فروشنده دوره گرد نان کنجدی و لیموناد فعالیت کرده تا در تامین هزینه های زندگی کمک کند.
“رجب طيب اردوغان” که در مدارس دینی “امام خطیب” تحصیل کرده و در سال 1981 میلادی از دانشکده اقتصاد و علوم اداری دانشگاه “مرمره” در بخش آسیایی شهر “استانبول” فارغ التحصیل گشته، خیلی زود وارد صحنه سیاست شده و پله های ترقی را یکی پس از دیگری طی کرد تا در نهایت از سال 1994 تا 1998 در سمت شهرداری این شهر بزرگ فعالیت کند.
در همان سال 1998 میلادی “رجب طيب اردوغان” به دلیل خواندن ابیاتی از یک شعر اسلامی که از سوی دادگاه مخالف با پایه های سکولار جمهوری ترکیه قلمداد شد، به 10 ماه زندان محکوم شده اما تنها چهار ماه را در زندان گذراند و طی این مدت بود که ایده جدایی از استادش “نجم الدين اربكان”، نخست وزیر پیشین ترکیه و تاسیس یک حزب اسلام گرای میانه رو در وی شکل گرفت.
بر همین اساس، “رجب طيب اردوغان” در سال 2001 میلادی حزب “عدالت و توسعه” را تاسیس کرد که در انتخابات پارلمانی سال 2003 ترکیه به پیروزی رسید و از آن زمان تاکنون وی به عنوان نخست وزیر این کشور مشغول به کار است.
در همین حال، آن گونه که پیش بینی می شود اگر “رجب طیب اردوغان” در انتخابات ریاست جمهوری پیش رو در ترکیه به پیروزی برسد، حزب حاکم “عدالت و توسعه” که از اکثریت پارلمانی برخوردار است، یکی دیگر از اعضای خود را به عنوان جانشین وی در سمت نخست وزیری معرفی خواهد کرد و یا اینکه انتخابات پارلمانی زودهنگام در اواسط ماه مه سال 2015 میلادی برگزار خواهد شد تا پارلمان آینده نخست وزیر جدید ترکیه را معرفی کند.
در سوی مقابل، اگر “رجب طیب اردوغان” در انتخابات ریاست جمهوری پیش رو در ترکیه شکست بخورد، همچنان به عنوان نخست وزیر این کشور فعالیت خواهد کرد، چرا که بر اساس قانون اساسی ترکیه، وی برای نامزدی در انتخابات ریاست جمهوری این کشور نیازی به استعفا از سمت نخست وزیری ندارد.
این در حالی است که پیش بینی می شود “رجب طیب اردوغان” به عنوان رئيس جمهوری آینده ترکیه برخلاف روسای جمهوری پیشین، به صورت فعالی در مسائل سیاسی این کشور دخالت کند، جایی که وی هرگز این مسئله را پنهان نکرده که به دنبال تغییر نظام سياسی حاکم در تركيه از نظام پارلمانی به نظام ریاست جمهوری و یا نیمه ریاست جممهوری می باشد.
در واقع نخست وزیر کنونی ترکیه همچنان مورد حمایت گسترده طرفداران حزب حاکم “عدالت و توسعه” بوده و از پشتیبانی بخش عمده نخبگان اقتصادی تركيه نیز برخوردار است که وی را نامزد دلخواه خود می دانند.
“نتیجه گیری”
نتایج انتخابات ریاست جمهوری پیش رو در ترکیه در صورت پیروزی “رجب طیب اردوغان” هیچ گونه تاثیری بر سياست های خارجی این کشور نخواهد داشت، چرا که با راهیابی نخست وزیر کنونی ترکیه به کاخ ریاست جمهوری “چانکایا” و انتخاب نخست وزیری جدید که باعث خشنودی وی شود و در رکابش حرکت کند، این سیاست ها همچنان در چارچوب نئو عثمانی گری ادامه خواهند یافت.
با این حال، در صورت پیروزی “رجب طیب اردوغان” در انتخابات ریاست جمهوری پیش رو در ترکیه، آنچه در زمینه حکمرانی تغیير خواهد یافت همان نظام سياسی حاکم بر این کشور خواهد بود، جایی که بیش از پیش از نظام پارلمانی دور شده و به نظام ریاست جمهوری نزدیک می شود و سیاست گذاری نیز آن چنان به صورت روزافزونی به سمت شخصی سازی پیش خواهد رفت که ترکیه پس از درگذشت “مصطفى كمال آتاتورک” تاکنون چنین چیزی را به خود ندیده است.
این در حالی است که درصد آرای “رجب طیب اردوغان” در انتخابات ریاست جمهوری پیش رو در ترکیه نشان دهنده شتاب وی در تغيير نظام سياسی حاکم بر این کشور از نظام پارلمانی به نظام ریاست جمهوری خواهد بود، جایی که آرای به دست آورده هر چه بیشتر باشد، روند تغییر قابل پیش بینی نیز شتاب بیشتری به خود خواهد گرفت.
صرف نظر از موافقت و یا مخالفت با نخست وزیر کنونی ترکیه و سياست هایش، پیروزی وی در انتخابات ریاست جمهوری پیش رو در ترکیه فصلا تازه ای از تاريخ نظام سياسی حاکم در این کشور را رقم خواهد زد، جایی که “رجب طیب اردوغان” به عنوان یکی از مشکل سازترین و جاه طلب ترین رهبران سیاسی، نام خود را در تاريخ جمهوری ترکیه ثبت خواهد کرد.
در پایان باید گفت که جاه طلبی و بلندپروازی سیاسی “رجب طیب اردوغان” نمایانگر یک تناقض نایاب نیز می باشد، چرا که هر چه قدر این جاه طلبی و بلندپروازی تحقق یابد، شخصی سازی سیاست بیشتر گشته و نظام سياسی با وی هماهنگ تر شود، تركيه نیز بیش از پیش به چارچوب عمومی نظام های حاکم در منطقه “خاور میانه” نزدیک می شود!»
ترجمه از “شفقنا”
انتهای پیام
www.afghanistan.shafaqna.com