شخصیت قرآنی امام حسین علیه السلام

خبرگزاری شیعیان افغانستان(شفقنا افغانستان)

مقاله حاضر با عنوان تبیین شخصیت قرآنی و عزتمند امام حسین علیه السلام به توضیح و تبیین شخصیت امام حسین علیه السلام در آیات و روایات فرقانی می پردازد و شخصیت عزتمند آن حضرت را كه مبتنی بر اصل كرامت و حریت بود،بیان می دارد.حضرت ابا عبد الله علیه السلام از شخصیتها و اسوه های مشهور در طول تاریخ بشریت است كه با برپایی حماسه عاشورا چگونه زیستن را به انسان آموخت.طهارت تكوینی و ویژگیهای منحصر به فرد آن حضرت، و شرافت و نفاست نسبی و ذاتی،از آن حضرت شخصیتی عزتمند و نمونه را در بین برگزیدگان الهی رقم زده بود.
مقدمه
سومین حجّت برگزیده خداوند،مكنی به ابا عبد الله 1 ،و ملقب به سید،شهید،سبط، نام شریفش در كتب مقدس پیشینیان مذكور و نزد انبیای عظام و اوصیای آنان مشهور به شُبیر،معادل حسین علیه السلام در عربی است،كه نبی مكرّم (صلی الله علیه و آله) با نزول سروش وحی از جانب پروردگار بر او نهاده است.2 حضرتش از اهل بیت علیهم السلام و خامس آل عباست كه خلقت كائنات به سبب وجودی آنان ایجاد گشته و به فرمایش امیر مؤمنان علی علیه السلام احدی را با ایشان نمی توان قیاس كرد.3 زیرا آنان معدن رحمت و مهبط وحی و مظهر اسماء حسنی الهی و تجلی سرّ اعظم كبریایی هستند.4 و در این میان حسنین علیهم السلام مستجمع جمیع صفات محمدیه و علویه و وارث عصمت فاطمی (سلام الله علیها) هستند كه در مراتب كمال و قوس نزول و صعودی زینت دوش و سینه مقام خاتمیت قرار داشتند.سیادت و شرافت و عزّت و كرامت در آنان مستقر و متجلی گشته است.
حسنین علیهم السلام دو گل خوشبوی بوستان نبوت و بهره دنیوی پیامبر (صلی الله علیه و آله) می باشند.حسن و حسین دو نام از نامهای بهشتیان است كه عرب آنها را در جاهلیت نشنیده بود و پیامبر (صلی الله علیه و آله) آنان را به وحی آسمانی بر د و نواده خویش نام نهاد.5 هیچ كس در فضل و علم،همپایه حسنین علیهم السلام نرسیده زیرا آنان با ملكات و مواهب ذاتی و علمیشان از دیگران برتر بودند.آنان علم را در سنین خردسالی از سرچشمه نبوت نوشیدند و در حضور پدر عالیقدرشان از چشمه سار علوم بهره بردند و شاگردی كردند.در روایت آمده است:علم به حسن و حسین علیهم السلام نوشانیده شده است.6
درباره فضایل حسنین علیهم السلام از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) روایات بسیاری نقل شده،كه حكایت از علاقە وافر آن حضرت به این دو برادر دارد كه به طور علمی محبت خویش را نسبت به آنان ابراز می فرمود و با پایین آمدن از منبر و بوسیدن و كام به دهان آنان گزاردن آنان را بر پشت خود سوار می كرد و اظهار محبت می نمود.7 افزون برآنكه در روایات وارده خصایص و ویژگیهایی برای حضرت ابا عبدالله علیه السلام بیان گشته است.

از جمله امام صادق علیه السلام فرموده اند :
امام حسین علیه السلام از فاطمه و هیچ زن دیگری شیر نخورد،او را به خدمت حضرت رسالت (صلی الله علیه و آله) می آوردند و آن حضرت انگشت ابهام خود را به دهان او می گذاشت و آن قدر می مكید كه دو سه روز او را كافی بود،پس گوشت و خون آن حضرت از گوشت و خون رسول خدا (صلی الله علیه و آله) روئید،و هیچ فرزندی شش ماهه متولد نشد كه بماند به غیر عیسی بن مریم (صلی الله علیه و آله) و حسین بن علی علیه السلام 8
در روایت دیگر از حضرت ابوالحسن الرضا علیه السلام وارد شده كه :
امام حسین علیه السلام را به نزد پیامبر (صلی الله علیه و آله) می آورند،آن حضرت زبان مبارك خود را در دهان او می كرد و او می مكید و به همان اكتفا می نمود و او از هیچ زنی شیر نخورد.9
فضایل و مناقب آن حضرت فزون از درك و در قالب الفاظ و كلمات گنجانده نمی شود.

رسول خدا (صلی الله علیه و آله) درباره مقام پنج تن آل عبا می فرماید :
حسن و حسین بهترین انسانهای روی زمین بعد از من و پدرشان می باشند و مادرشان برترین زنان عالم است. 10
و نیز براساس روایتی آن حضرت می فرماید:
من و علی و فاطمه و حسن وحسین دو هزار سال پیش از خلقت آدم خداوند را تسبیح می كردیم و فرشتگان با تسبیح ما تسبیح می كردند.11سیمای پیامبران از چهرە اباعبدالله هویدا بود و در هیبت همچون رسول خدا (صلی الله علیه و آله) بود كه پیشانیها در برابرش به تواضع می افتادند .بر چهره شریف آن حضرت نشانه های امامت آشكار و چهره اش از درخشانترین چهره های مردم بود.جمالی عظیم داشت و نور درخشنده ای در پشیمانی و گونه هایش بود ،كه اطرافش را در شب تاریك روشن می ساخت و او شبیه ترین مردم به رسول خدا (صلی الله علیه و آله) و حامل نور امامت بود.12
واذا نظرت الی اسرة وجهه برق كبرق العارض المتهلل 13
هرگاه به خطوط چهره اش بنگری همچون ابر باران زا برق می زند.
امام حسن علیه السلام احترام ویژه ای برای برادرش حسین علیه السلام قائل بود.ابن عباس وقتی علت این همه تعظیم و تكریم را از او پرسید:امام حسن علیه السلام فرمود:
من عظمت و جلال امیر مؤمنان پدرم را در برادرم حسین علیه السلام می بینم و او را مانند او عزیز می دارم.14مردی به امام حسین علیه السلام گفت:در تو تكبری هست و آن حضرت فرمود: كبریا و بزرگواری مخصوص خداوند عالمیان است و دیگری را روا نیست.آنچه من دارم عزّت است،15 حق می فرماید:ولله العزّة ولرسولهِ وللمؤمنین(منافقون،63/ 8).
آیاتی كه ناظر به اهل بیت علیهم السلام می باشد ،برخی درباره مناقب و فضایل آنان نازل گشته است.و دسته ای قابل تفسیر و تأویل می باشد كه در كتب روایی و شأن نزول به آنها اشاره شده است.از جمله آیاتی كه درباره اهل بیت علیهم السلام نازل شده و ناظر بر امام حسین علیه السلام نیز می باشد آیات مشهور زیر است:آیه تطهیر،مباهله،ذوی القربی،اولواالامر،سوره انسان، آیه نور،آیات 19 ـ 21 الرحمن و آیه 24 و 25 سوره ابراهیم.آیاتی نیز براساس كتب روایی اختصاص به مقام حسین علیه السلام دارد كه به آن حضرت تأویل گشته است:كه از آن جمله است آیه 13 سوره احقاف در بیان حمل و ولادت ابا عبد الله،آیه 40سوره حج در بیان خروج آن حضرت از مدینه،آیه 77 سوره نساء در بیان كمی یارانش،در بیان شهادت و مكان آن ابتدای سوره قصص،نفس مطمئنه در آیە 28 سوره فجر،آیه 33 اسری»قتل مظلوماً«،در بیان انتقام از كشندگان او،سوره تكویر آیه 9،ذبح عظیم در آیه 107 صافات، و… .
در این مقاله از باب تبرّك از هر دو دسته،پنج مورد را بیان داشته،سپس به شخصیت عزتمند آن حضرت پرداخته می شود.
الف.آیه تطهیر
نبی اكرم (صلی الله علیه و آله) در خانە ام سلمه بود كه آثار رحمت الهی را مشاهده كرد،سپس آیه تطهیر نازل گشت :16إنّما یرید الله لیذهب عنكم الرجس أهل البیت و یطهركم تطهیرا (احزاب، 33 / 33) ،آن حضرت صدیقه طاهره فاطمه زهرا (سلام الله علیها) ،حسنین علیهم السلام و امیر مؤمنان علی علیه السلام را در زیر كساء جمع كرد سپس فرمود:اللهم هؤلاء اهل بیتی فاذهب عنهم الرجس و طهرهم تطهیرا.17در این آیه اراده خداوند نسبت به اهل بیت علیهم السلام تكویناً تعلق گرفته تا آنان از هر آلودگی و گناه مبرّا باشند.این اراده با توجه به شأن پیامبر خاتم (صلی الله علیه و آله) نمی توانند اراده تشریعی باشد.18 آیه تطهیر بزرگترین دلیل بر عصمت پنج تن و حاكی از اراده پاكی و انتساب ویژه ای برای حضرت صدیقه( س)و همسر و فرزندانش و نشانه عظمت و اهمیت آنان است.
ب .آیه مباهله
بعد از فتح مكه در سال نهم هجری،گروه های بسیاری از مناطق دور و نزدیك برای پذیرش اسلام و یا برای بحث و مناظره به حضور رسول اكرم (صلی الله علیه و آله) می آمدند گروهی از نصاری نجران به مدینه خدمت رسول اكرم (صلی الله علیه و آله) رسیدند و درباره موضوعات متفرّقه و خلقت مسیح علیه السلام از آن جناب مطالبی پرسیدند و چون راه مغالطه پیمودند،آیه مباهله نازل شد: فمن حاجّك فیه من بعد ما جاءك من العلم فقل تعالوا ندع ابناءنا و ابناءكم و نساءنا و نساءكم و انفسنا و انفسكم ثم نبتهل فنجعل لعنت الله علی الكاذبین (آل عمران،3 / 61)، فردای آن روز نصاری با علمای خود بیرون آمدند.
پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) درحالی كه دست حسن علیه السلام را در دست راست و حضرت ابا عبدالله را در آغوش چپ داشت همراه امیر مؤمنان علی علیه السلام و حضرت صدیقه طاهره (سلام الله علیها) حاضر شدند. حضور ابا عبد الله در بین اصحاب كساء،نشانه اعتبار و شخصیت فوق العاده ایشان و برادر عالیقدرش حضرت ابا محمد حسن علیه السلام را در نزد خدا و رسول در سنین خردسالی دارد،و حسین پنجمین پنج تن و عصاره و خلاصه آن چهار وجود مقدسی بود كه هر چه از خصایص و فضایل و ویژگیهای ممتاز در آنها جمع گشته بود در وجود ابا عبدالله به صورت قوّه و فعل به ظهور رسیده بود و حسین مظهر و جمع صفات محمّدی و علوی و پرتو درخشان و صادر از حقیقت فاطمی (سلام الله علیها) است.و خدای سبحان در آیه مباهله او و برادرش را فرزندان بلا فاصله پیامبر (صلی الله علیه و آله) محسوب كرده است.
ج.آیه اولوا الامر
براساس روایت كلینی از ابو بصیر از امام باقر علیه السلام ،هنگامی كه از آن جناب راجع به آیە یا أیها الّذین آمنوا اطیعوا الامر و اطیعوا الرسول و أولی الامر منكم(نساء،4 / 59) سؤال كردند؟ چه كسانی اولوا الامر هستند؟ آن حضرت فرمود:این آیه درباره علی علیه السلام حسن و حسین علیهم السلام نازل شده است .19
د .سوره انسان
مفسران شیعه و بسیاری از علمای اهل سنت روایت كرده اند كه مجموع سوره انسان و یا حداقل 18 آیه از این سوره از آیه:اِنّ الابرار یشربون… تا پایان آیە:وسقیهم ربهم شراباً طهوراً (انسان،76 / 521) درباره امیر مؤمنان علی علیه السلام حضرت فاطمه (سلام الله علیها) حسنین علیهم السلام و فضه خادمه (سلام الله علیها) نازل شده است.زیرا آنان در اداء نذر خود پس از شفای حسنین علیهم السلام از بیماری در سه نوبت مسكین،یتیم و اسیر را با افطار خود با آنكه شدیداً نیاز داشتند به قصد قربت الهی سیر كردند و خود گرسنه ماندند،و خداوند با این آیات آنها را ستایش نمود.20
هـ .زجاجه در آیه نور
قرآن كریم در سوره نور می فرماید:الله نور السموات و الارض مثل نوره كمشكوة فیها مصباح المصباح فی زجاجة كانّها كوكب درّی یوقد من شجرة مباركة…(نور،24 / 35)؛ خداوند نور آسمانها و زمین است.مثال نور او محفظه ای است كه در آن چراغی باشد، چراغ در حبابی شیشه ای كه گویی ستاره ای است درخشان و آن چراغ با روغن صاف روشن باشد كه از درخت پر بركت زیتون گرفته باشد….
بنا به روایت كلینی از امام صادق علیه السلام :مشكاة فاطمه (سلام الله علیها) ،مصباح حسن و زجاجه حسین علیه السلام است و… 21
دسته دوم آیات
الف)دسته دوم آیاتی است كه در مرثیە ابا عبد الله علیه السلام بیان گشته است،مانند آیه 15 سوره احقاف،و وصینا الانسان بوالدیه احساناً حملته اُمه كرهاً و وضعته كرهاً و حمله و فصاله ثلثون شهراً؛انسان را در مورد پدر و مادرش به احسان سفارش كردیم ـ مادرش با تحمل رنج به او باردار شد و با تحمل رنج او را به دنیا آورد.و بارداری و از شیر گرفتن او سی ماه است….
براساس روایتی هنگامی كه حضرت زهرا (سلام الله علیها) به حسین علیه السلام حامله شد،جبرئیل نازل گردید و به رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود:خدایت سلام می رساند و تو را بشارت می دهد به مولودی كه از فاطمه (سلام الله علیها) متولد می گردد و امت تو او را می كشند،پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود:من را به مولودی كه امت او را بكشند نیازی نیست.سپس جبرئیل عروج نمود و نزول كرد و همان سخن را بیان داشت و پیامبر (صلی الله علیه و آله) همان پاسخ را داد.در مرتبه سوم جبرئیل علیه السلام فرمود: خداوند تو را بشارت می دهد به اینكه امامت و ولایت و وصایت در ذریە او خواهد بود.رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود:راضی شدم،زمانی كه آن حضرت این قضیه را به حضرت زهرا (سلام الله علیها) بیان داشت ،آن حضرت نیز جواب پیامبر (صلی الله علیه و آله) را دادند تا آنكه سخن آخر را شنید و راضی گردید.ولی در مدت حمل و وضع از برای كشته شدن آن حضرت محزون بود،و مدت حمل و شیر دهی آن حضرت سی ماه طول كشید.22
ب)سورە اسری آیە 33:… ومن قتلَ مظلوماً فقد جعلنا لولیه سلطاناً فلا یسرف فی القتل إنّه كان منصوراً؛و هر كس مظلوم كشته شود به سرپرست وی قدرتی داده ایم،پس نباید زیاده روی كند.
از امام باقر علیه السلام روایت شده كه مراد از آیه،حضرت ابا عبد الله الحسین علیه السلام است كه او را به ظلم شهید كردند،و ولی او حضرت قائم است.23
ج) سورە فجر آیە 28 و 27:یاأیتها النفس المطمئنة إرجعی إلی ربّك راضیة مرضیة؛ای نفس مطمئنه خشنود و خدا پسند به سوی پروردگارت باز گرد….
امام صادق علیه السلام می فرماید:مراد از این آیه حسین بن علی علیه السلام است و او صاحب نفس مطمئنه و راضیه و مرضیه بوده است.24
د ) سورە صافات آیە 107:و فدیناه بذبحٍ عظیم؛و او را در ازای قربانی بزرگی باز رهانیدیم.
در اخبار وارده مراد از ذبح عظیم حضرت ابا عبد الله علیه السلام است،و معنای آیه به سبب باء سببیه چنین است:
ما فدا نمودیم،او را به آنچه فدا نمودیم به سبب ذبح عظیمی كه در صلب او مقدّر بوده است.25
ه) سوره حج آیه 40 ـ 39:أذن للّذین یقاتلون بانّهم ظلموا و إنّ الله علی نصرهم لقدیر.الّذین اُخرجوا من دیارهم بغیر حق إلا أن یقولوا ربنا الله…؛به كسانی كه جنگ بر آنان تحمیل شده رخصت داده شده است،چرا كه مورد ظلم قرار گرفته اند و البته خدا بر پیروزی آنان سخت تواناست.همان كسانی كه به ناحق از خانه هایشان بیرون رانده شدند جز اینكه می گفتند:پروردگار ما خداست.
امام صادق علیه السلام می فرمایند:این آیه در شأن علی علیه السلام ،جعفر و حمزه نازل گردید و در شأن حسین بن علی علیه السلام جاری شد.36
شخصیت عزّتمند
عزّت از ماده عز،حالتی است كه مانع از مغلوب شدن انسان می گردد و گرفته شده از»ارض عزاز«،زمین سخت می باشد و تعزّز اللحم:گوشت محكم و سفت شد.27و عزیز كسی است كه غلبه می كند اما مغلوب واقع نمی شود.28
عزّت در اصل به معنای صلابت و حالت شكست ناپذیری است.بر همین اساس از باب توسعه در استعمال در معانی دیگر از جمله غلبه؛صعوبت،سختی،غیرت و حمِیت و مانند اینها به كار رفته است.29 اصل عزّت از مهمترین اصول سیره نبوی و از بنیادی ترین امور دین است.اساس تربیت در اسلام بر عزّت استوار است و اگر افراد با عزّت تربیت شوند،به حالتی دست می یابند كه پیوسته و در هر اوضاع و احوالی راست و استوار هستند.نقطه مقابل عزّت،ذلّت است كه ریشە همه تباهی گری هاست.
اگر انسان به عزّت الهی عزیز شود از همە ناراستیها وارسته می گردد و نفوذ ناپذیر در برابر گناه و باطل می گردد و در حق،محكم و استوار می شود.
كاهش عزّت در مردمان یا منتفی شدن آن سبب می شود كه راه همه تباه گری ها برآنان گشوده و به ذلت نفسانی می رساند.اگر انسانها به عزّت حقیقی دست یابند و از ذلّت آزاد گردند، به تربیتی كه هدف قرآن و پیامبران است می رسد.تربیتی كه آدمی را سربلند و شكست ناپذیر در برابر غیر خدا و خوار و ناتوان در برابر خدا می سازد،و حسین علیه السلام مظهر عزّت خداوندی است و خداوند متعال می فرماید:ولله العزة ولرسوله و للمؤمنین(منافقون،63 / 8)؛عزّت به اصالت از آن خداوند است و بالافاضه از آن مؤمنان است.خدای سبحان در آیه:من كان یرید العزّة فللّه العزة جمیعاً(فاطر،10 / 35)؛هیچ موجودی را به ذات دارای عزّت نمی داند و هر كه خواهان عزّت است،باید بداند كه عزّت به تمامی نزد خداست.و این امر تنها در انسان از طریق عبودیت حاصل می شود و عبودیت در پیشگاه خداوندی جز با ایمان و عمل صالح حاصل نمی شود.30 زیرا قرآن در آیە:إلیه یصعد الكلم الطّیب و العمل الصالح یرفعه(فاطر،10 / 35) به این مطلب اشاره می فرماید و عزّت خدا و پیامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان عزّتی است دائمی و باقی.
علل موجده و مبقیه عزّت
عواملی كه در سایه آنها می توان در چارچوب سیره نبوی تربیت شد،عواملی است كه با تدارك آنها فرد،عزیز و در نتیجه نفوذ ناپذیر،محكم و شكست ناپذیر می گردد.و حسین بن علی پرورش یافته پیامبر عزّت و شرف و صاحب خلق عظیم قرآنی است.اگر چه مهمترین علل موجده و مبقیه عزّت عبارتند از:اطاعت و بندگی خداوند،تقوای الهی، انقطاع از خلق و صاحب كمالات روحی و صفات كمالی بودن.اما عزّتمندی یك شخصیت ریشه در اصل كرامت دارد:این اصل مبتنی بر اصولی است كه در مجموع محل ظهور اخلاق و آثار و افعال پسندیده است،كه شخصیت انسان كریم و عزتمند را از سایرین ممتاز می گرداند.در تعامل های انسانی،برخوردها و رفتارهای اجتماعی و روابطی كه انسانها باهم برقرار می كنند تابع دو دیدگاه است یا بر مبنای دیدگاه كرامت و حرّیت استوار است و یا بر مبنای دیدگاه اهانت و تحقیر.31
اصلّ حریت
حریت به معنای آزادگی و آزاد منشی است.32 به معنای آزادی معنوی.آزادی از غیر خدا و بیرون شدن از بندگی مخلوقات و بریدن از تعلقات. 33 حرّیت به معنای از بیگانه رستن و به دوست پیوستن و از هر دو جهان آزاد گردیدن. 34 و رسالت همه پیام آوران الهی این بوده كه آدمی را به آزادی حقیقی(حریت)برسانند و مردمان را از بندگی غیر خدا آزاد سازند و به بندگی خدا برسانند و میان»عبودیت«و»حریت«ملازم های تنگاتنگ برقرار است و انسان به هر میزانی كه عبد شود حرّ می شود.35 و قرآن كریم در آیه:ولقد بعثنا فی كلّ أمّة رسولاأن إعبدوا الله و اجتنبوا الطاغوت(نحل،16 / 36) اشاره به این اصل می كند جهت گیری تربیتی پیامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) و سیره آن حضرت این بود كه انسان چنان تربیت شود كه واجد همه صفات كمالی باشد و تا انسان حرّ نشود،كمالات الهی در او متجلی نمی گردد. و حسین بن علی علیه السلام پرورش یافتە رسول خدا (صلی الله علیه و آله) به طور خاص است و او سرور احرار و پیشوای آزادگان از بند و زنجیرهای جهالت و گمراهی است.اصل حریت همانند كرامت است كه چشمه های كمال را در آدمی می گشاید و اخلاق نیك و كرامتهای انسانی را متجلی می سازد، كه خوش خلقی و گشاده رویی و حیاء و عفت و رها بودن از هر كینه و فریبی از آن جمله اند.36
عزّت در حماسه حسینی
مؤمن پیوسته در مقابل همه ناملایمات،استوار و در مقابل باطل و ظلم،سازش ناپذیر است و در هر شرایطی عزّت خود را حفظ می كند و در میدان مرگ و ذلّت ـ مرگ را بر ذلت ترجیح می دهد.این راه و رسم در حماسه حسینی بیش از هر چیز جلوه دارد.زیرا حسین پرورش یافتە خاندان عزّت است كه چگونه زیستن و مردن را به انسانیت آموخته اند.حسین آموزگار چگونه زیستن است.عابدترین و زاهدترین بندگان،در برابر پروردگار ذلیل و در برابر غیر خدا عزیز است،از این رو مرگ را بر تسلیم شدن به باطل ترجیح داد و در میدان نبرد این گونه رجز خواند:
الموت خیر من ركوب العار والعار اولی من دخول النّار37
مرگ از پذیرش ننگ بهتر است و ننگ از ورود در آتش سزاوارتر است.
حسین اسوه عزّت و شرف و آزادگی است و آدمیان را به سیرە حیات بخش خود دعوت می كند:
و بذل مهجته فیك لیستنقذ عبادك من الجهاله و حیرة الضّلالة؛38او جان خود را در راه تو داد تا بندگانت را از جهالت و نادانی و سرگردانی در گمراهی برهاند.
فلكم فی اسوة ؛راه و رسم من برای شما نمونه و سرمشق است.39 در روز عاشورا آنگاه كه دو سپاه رویا روی یكدیگر قرار گرفتند و سپاه عمر سعد از هر طرف حسینیان را محاصره كرد آن حضرت از میان سپاه خویش در برابر صفوف دشمن قرار گرفت و سخنان حماسی و بیدار كننده خود را این گونه بیان فرمود:
ألا اِنّ الدعی و ابن الدّعی قد ركزنی بین اثنتین بین السّلة و الذلّة هیهات منّا الذلّه؛آگاه باشید كه این فرومایه مرا میان دو راهی،شمشیر و ذلت قرار داده است،هیهات كه ما زیر بار ذلّت رویم.40
حسین علیه السلام كشتە عزت خویش و زنده به عزّت است. آن حضرت می فرماید:
لیس شأنی شأن من یخاف الموت،ما اهونَ الموت علی سبیل نیل العزّ و احیاء الحق لیس الموتُ فی سبیل العزّ إلا حیاة خالدة…؛41شأن من شان كشی نیست كه از مرگ بهراسد.چقدر مرگ در راه رسیدن به عزّت و احیای حق سبك و راحت است.مرگ در راه عزّت جز زندگی جاوید نیست.
اوج عزّت در حماسه حسینی در عاشورا آن زمانی است كه سپاهیان عمر سعد در رویا روی با امام علیه السلام از او خواستند تسلیم شود و به حكم یزید گردن نهد و امام فرمود:
لا والله لا اعطیكم بیدی اعطاء الذلیل و لا افرُّ فرار العبید؛42 به خدا سوگند نه دست ذلت به شما می دهم و نه مانند بردگان می گریزم.
و امام این گونه در تعاملات رفتاری خود به انسانیت و چگونگی زیستن،عزّت بخشید و با سیره اخلاقی خود اصل كرامت و حریت و عزتمندی را ترسیم نمود و هدف از قیام خود را در قالب اصل امر به معروف و نهی از منكر بیان داشت.اصلی كه تجلّی و استقرار آن كرامت انسان را بدنبال دارد.
هدف امام علیه السلام از بیان اصل امر به معروف و نهی از منكر این نبود كه در هر زمانی با وسائل مختلف می شود از دین خدا و از حق مردم و از سعادت جامعه اسلامی دفاع كرد،در راه خدا بذل مال كرد،و در راه خدا سخن گفت،و با سخنان آموزنده مردم را به راه آورد،در راه خدا كتاب نوشت و به بصیرت دینی و اخلاقی مردم افزود.امروز جز با شهادت و جانبازی و فداكاری،هیچ امری نمی تواند جلو فساد را بگیرد و مبانی آن فرو ریزد.43
نتیجه
شخصیت قرآنی و عزّتمند حضرت ابا عبد الله علیه السلام را تنها در لابه لای آیات و روایات فرقانی نمی توان ترسیم كرد زیرا در تاریخ بشر گاهی مردان و زنانی پا به عرصە وجود می گذارند كه تا پایان جهان مقتدای انسانیت می گردند.خلق و خوی عظیم،شرافت و نفاست و عزت ذاتی حسین بن علی علیه السلام و تربیت منحصر به فرد خاندان عصمت و نبوّت از ایشان شخصیت با كرامت و عزتمندی را ساخته بود،كه بعد از نیم قرن از طلوع اسلام قیام حسینی را جهت احیای ارزشهای والای انسانی در قالب اصل امر به معروف و نهی از منكر رقم زد.گویا ارزشهای والای وجودی امیرمؤمنان و دیگر جهت گیری های فكری او در جان حسین نقش بسته بود،حسین كه مظهر همه فضائل والای انسانی است با پایداری و عزّت نفس و بزرگ منشی و بلند همتی همسان امیر مؤمنان علی علیه السلام ،عزّت و آزادگی را ترسیم نمود،و با قیام علیه جهل و بدعت و ظلم و ستم واقعه عاشورا را برپا نمود تا به انسان چگونه زیستن را بیاموزد.

پی نوشت ها :
1.شیخ مفید،2 / 33.
2.محمد باقر مجلسی،جلاء العیون/ 477 ـ 476.
3.نهج البلاغه،خطبه 3.
4.زیارت جامعه كبیره،مفاتیح الجنان983.
5.شیخ باقر شریف قرشی،زندگانی حضرت امام حسین علیه السلام ،به نقل از تاریخ خلفا/ 188.
6.همان/ 162،به نقل از ابن اثیر،النهایه، 3/ 357.
7.جلاء العیون، 387.
8.كافی، 1/ 456.
9.همان.
10.بحار الانوار،26،14.
11.الگوی رفتاری حضرت فاطمه (سلام الله علیها) / 233 ،به نقل از تأویل الایات2.
12.همان/ 45 ،به نقل از انساب الاشراف، 3/ 5.
13.زندگانی امام حسین علیه السلام / 43 ،به نقل از شعر ابو كبیر هذلی.
14.بحار الانوار،44/ 207 ـ 208.
15.جلاء العیون،باب پنجم/ 506.
16.علامه عسكری ، آیه تطهیر / 47.
17.همان.
18.علامه طباطبائی،المیزان، 16 / 496.
19.كافی،ج2 و المیزان ،4 / 657.
20.محمد باقر ،محقق،شان نزول آیات/ 848 و المیزان،ج29.
21.المیزان، 15 / 200 ـ 201.
22.شیخ جعفر شوشتری،خصائص الحسنیه/ 345 .
23.تفسیر عیاشی، 2 / 290،مناقب ابن شهر آشوب ،3/ 206.
24.تفسیر قمی، 2/ 422 ؛بحارالانوار ،44 / 218.
25.بحار / 44،عیون اخبار الرضا/ 1.
26.مقتل خوارزمی 1/ 218؛منتخب طریحی، 2/24.
27.راغب اصفهانی/ 514.
28.همان.
29.المیزان،17 / 31.
30.همان/ 32.
31.مصطفی دلشاد تهرانی،سیره نبوی2 /70 ـ 71.
32.فرهنگ معین،1/ 125.
33.همان
34.سیره نبوی، 2 / 446.
35.همان/ 452.
36.سیره نبوی/ 472 ـ 483.
37.نفس المهموم / 353.
38.مفاتیح الجنان،زیارت اربعین.
39.نفس المهموم/ 190.
40.همان/ 247.
41 . سیره نبوی،2 / 537 .
42.نفس المهموم/242.
43.محمد ابراهیم آیتی،بررسی تاریخ عاشورا/ 82.

منبع : فصلنامه بینات، شماره 64

انتهای پیام

www.afghanistan.shafaqna.com