شفقناافغانستان- امیکو جوزوکا خبرنگار تلویزیون سی ان ان از شهری در ژاپن گزارش تهیه کرده که برای افزایش جمعیت سیاست ویژه ای دارد و آن هم چیزی نیست مگر پرداخت پول به والدینی که فرزندان زیادی دارند. این گزارش را که در شهری کوچک به نام ناگی ژاپن و توسط مرکز بحران موسسه پولیتزر گرفته شده با هم می خوانیم.
به گزارش سرویس ترجمه شفقنا از سی ان ان، ناگی، ژاپن، زمانی که کاتسونوری و کائوری اوزاکا برای اولین بار صاحب فرزند شدند، در آپارتمانی کوچک در شهر ناگویا زندگی می کردند، شهری با بیش از دو میلیون نفر جمعیت که در مرکز ژاپن فرار دارد.
کاتسونوری و کائوری نیز مثل دیگر زوج های جوان سعی کردند بچه شان را در شهر بزرگ کنند، اما زندگی در شهر شلوغ در میان بلوک های پرجمعیت آپارتمان دشوار و گران بود. خصوصا که گزینه های محدودی برای بچه داری پیش رویشان بود. در نهایت این زوج خسته شدند و تصمیم گرفتند زندگی شان را تغییر دهند.
کاتسونوری می گوید: آدم ها در سنین بیست سی سالگی نمی توانند از پس هزینه های زندگی در آپارتمانی بزرگ در شهرهای بزرگ برآیند. ما هم فهمیدیم که اگر بخواهیم بچه های بیشتری داشته باشیم، قطعا نمی توانیم این کار را در ناگویا انجام دهیم.
چهارده سال بعد از آن روزها خانواده اوزاکا به شهر ناگی، شهری که کاتسونوری در آن جا به دنیا آمده و بزرگ شده، نقل مکان کردند. یک شهر آرام کشاورزی در غرب ژاپن که توانسته کارنامه موفقی در زمینه مقابله با کاهش تعداد موالید رقم بزند و سرمشقی شود برای شهرهایی که می خواهند سیاست افزایش جمعیتی ژاپن را پی بگیرند.
ناگی با جمعیتی در حدود شش هزار نفر دنیایی کاملا متفاوت از شهر ناگویاست؛ شهری که در بین مردم به عنوان بهترین جا برای بزرگ کردن بچه ها معروف شده و ساکنان این شهر آرامش و خیابان های آرام و خالی از ترافیک ناگی را مهم ترین دلیل برای این موضوع می دانند.
اما این آرامش تنها مزیت این شهر برای بچه داران نیست. ناگی برای زوج هایی که در آن شهر بچه دار شوند، مبالغی قابل توجه می پردازد.
خانواده ها بعد از صاحب اولین فرزند شدن صد هزار ین معادل هشتصد و هفتاد و نه دلار دریافت می کنند. این رقم برای دومین فرزند به صد و پنجاه هزار ین معادل هزار و سیصد و سی و پنج دلار می رسد و البته خانواده ای که پنجمین فرزندش را در ناگی به دنیا آورد، چهار صد هزار ین معادل سه هزار و پانصد و هجده دلار دریافت می کنند. ناگی که این پرداخت ها را از سال ۲۰۰۴ آغاز کرده، امکانات دیگری نیز برای بزرگ کردن فرزندان در اختیار والدین قرار می دهد و اتفاقا با اتکا به همین مشوق هاست که میزان ثبت موالید در این شهر با سرعت هیجان انگیزی بالا رفته؛ مشوق هایی چون اختصاص یارانه برای اسکان خانواده های پر جمعیت، واکسیناسیون رایگان، مدارس دولتی رایگان باکیفیت و البته کمک هزینه های پرستاری از کودکانی که مادران شاغل دارند؛ که نتیجه این حمایت ها مثبت بوده و این می تواند سرمشقی باشد برای ژاپن که با پیر شدن جمعیتش نیازمند اتخاذ سیاست هایی مشابه است.
در محله ای که خانواده اوزاکا زندگی می کنند، بیشتر زوج ها سه فرزند یا بیشتر دارند؛ تنها به این دلیل ساده که آن ها می توانند از پس بزرگ کردن این بچه ها برایند. این باعث شده که ناگی از حیث نرخ موالید با بقیه شهرهای ژاپن تفاوت های عظیمی داشته باشد.
بین سال های ۲۰۰۵ و ۲۰۱۴ نرخ باروری شهر – که بر اساس متوسط تعداد فرزندانی محاسبه می شود که یک زن در طول عمرش به دنیا می آورد – دو برابر شده و از ۱٫۴ به ۲٫۸ رسیده؛ که یک دستاورد بزرگ است. البته از ۲۰۱۴ به بعد نرخ باروری کلی شهر به حدود ۲٫۴ پایین آمده، که اگرچه در قیاس با نرخ ده ساله منتهی به ۲۰۱۴ که ۲٫۸ بود، کمتر است، اما همین هم در قیاس با نرخ ۱٫۴۶ کل ژاپن به نحو قابل ملاحظه ای بالاتر است.
آب رفتن ژاپن
ژاپن از دهه ۱۹۷۰ به این سو به نحو ثابت و مستمر دچار کاهش رشد جمعیتی بوده است. به گزارش وزارت سلامتی ژاپن، در سال ۲۰۱۷ در این کشور حدود نهسد و پنجاه هزار کودک به دنیا آمده، در حالی که ثبت بیش از یک میلیون و سیصد هزار مرگ باعث شده این کشور بیشترین آمار مرگ و میر بعد از سال های جنگ دوم جهانی را شاهد باشد. در حال حاضر جمعیت ژاپن صد و بیست و هفت میلیون نفر است که تنها ۱۲٫۳ درصد از کل این جمعیت کودک هستند. این رقم در مقایسه با آمریکا که حدود نوزده درصد جمعیتش در سنین کودکی قرار دارند، یا چین که حدود هفده درصد و هند که بیش از سی درصد جمعیتش کودک به شمار می آیند، رقم بسیار ناامید کننده ای است. به گزارش منابع دولتی اگر نرخ کاهش جمعیت ژاپن ادامه داشته باشد، در سال ۲۰۶۵ جمعیت این کشور حدود هشتاد و هشت میلیون نفر خواهد شد.
توکیو که بیش از نه میلیون نفر جمعیت دارد، با نرخ باروری ۱٫۱۷ پایین ترین نرخ باروری را در میان تمام ایالت های ژاپن دارد. این شهر هم چنین دارای بالاترین آمار کودکانی است که برای بهره گیری از خدمات پرستاری ثبت نام کرده و در نوبت انتظار دریافت خدمات قرار گرفته اند. در این شهر بیش از پنج هزار و چهارصد کودک منتظر پذیرش در مراکز پرستاری کودک ( مهدکودک ها و مراکزی شبیه این که از فرزندان مادران شاغل نگهداری می کنند ) هستند که حدود سی درصد از آمار کل ژاپن را شامل می شود.
هیروکازو کاتو، استاد اقتصاد در دانشگاه توکیو می گوید که «سیاست های دولتی به طور سنتی مانع پدران و مادرانی هستند که می خواهند با کار روزانه منابع مالی خانواده را افزایش داده و هم زمان توازنی میان زندگی کاری با زندگی خانوادگی خود ایجاد کنند».
علاوه بر کمبودهای موجود در زمینه مراکز پرستاری از کودک؛ کاهش معنادار نرخ باروری ژاپن می تواند معلول سیاست های کاری سختگیرانه کارفرمایانی هم باشد که با کار تمام وقت، زنان و مردان را محبور می کنند ازدواجشان را مدام به تعویق انداخته و در صورت ازدواج کردن نیز سالیان سال از بچه دار شدن جلوگیری کنند. انستیتوی ملی جمعیت و تحقیقات اجتماعی در گزارشی آورده که در سال ۲۰۱۵ میزان مردان و زنانی که تا سن پنجاه سالگی ازدواج نکرده اند، به رکورد حیرت انگیز ۲۳٫۳۷ درصد مردان پنجاه ساله ای که هرگز ازدواج نکرده اند و ۱۵ درصد زنان مجرد پنجاه ساله یا بیشتر رسیده است.
اما کاتو اوزاکا در این زمینه فاکتورهای دیگری را نیز دخیل می داند. به گفته او عامل کلیدی دیگر در کاهش میزان موالید در ژاپن مهاجرت است. مهاجرت از روستاها و شهرهای کم جمعیت به آپارتمان های گران قیمت شهرهای شلوغ- که کل زندگی مهاجرین را تحت تاثیر قرار می دهد.
بیش از نود و سه درصد از جمعیت ژاپن در مناطق شهری زندگی می کنند، جایی که داشتن یک یا چند فرزند برای بسیاری از زوج ها دشواری های بی شماری را موجب می شود. او می گوید « در ژاپن هزینه زندگی در شهرهای بزرگ با هزینه های مناطق کم جمعیت روستایی قابل مقایسه نیست و هزینه های این دو نوع زندگی تفاوت های زیادی با هم دارند. هم چنین زوج هایی که در شهرهای بزرگ زندگی می کنند، فاصله زیادی از خانواده هایشان دارند و این باعث می شود زوج های جوان از کمک های خانواده هایشان در بزرگ کردن بچه ها بی بهره بمانند».
آیا این رشد کافی است؟
از دهه ۱۹۹۰ به این سو ژاپن رو به سیاست هایی آورده تا نرخ تولد را افزایش دهد. سیاست هایی که مواردی از قبیل بهبود خدمات و سرویس های پرستاری از کودکان و افزایش امکانات عمومی و اسکان برای خانواده های پر فرزند را شامل می شوند.
سال گذشته از این نظر پیشرفت هایی را در این کشور شاهد بودیم؛ مثلا به گزارش وزارت بهداشت و نیروی کار سال گذشته برای اولین بار در ده سال اخیر شمار کودکان منتظر در صف دریافت خدمات پرستاری از بیست هزار نفر کمتر شد.
هم چنین دولت ژاپن اعلام کرد که دو تریلیون ین معادل هجده میلیارد دلار برای آموزش بچه های پیش دبستانی ( سه تا پنج ساله ) اختصاص داده. البته این حمایت ها شامل کودکان دو ساله خانواده های بی بضاعت نیز خواهد شد. این بودجه می تواند زمان انتظار کودکان ژاپنی برای پذیرش در مراکز پرستاری بچه را کاهش دهد.
زنان ژاپنی نیز مثل زنان دیگر نقاط دنیا بعد از فرزند آوری با این انتظارات مواجهند که کارشان را رها کرده و به خانواده هایشان برسند. البته چنین توقعات و البته چنین رفتارهایی در سال های اخیر کم شده اند، اما با این حال بسیاری از خانواده ها با مشکلاتی از این دست دست و پنجه نرم می کنند. یوکیکو اینو اسمیت، استاد روان شناسی تخصیلات در دانشگاه گوام در این زمینه می گوید: افکار سنتی از این قبیل که مردان باید کار کنند و زنان خانه داری؛ در تاریخ ژاپن ریشه دارد. این روزها اما زنان ژاپنی دوست دارند کارشان را بعد از مادر شدن هم ادامه دهند و البته مردان ژاپنی هم به این امر راضی هستند، چون این جوری درامد خانواده ها دو برابر می شود.
در این زمینه دولت هم برای ادامه کار زنان بعد از تولد فرزندانشان سیاست هایی را پی گرفته است. گزارش های دولتی حکایت از این دارند که در سه دهه اخیر میزان زنان سی تا سی و چهار ساله ای که بعد از استفاده از مرخصی زایمان توانسته اند سر کار سابق خود برگردند، از پنجاه درصد دهه هشتاد میلادی به هفتاد و پنج درصد در سال ۲۰۱۶ رسیده است.
اما به گزارش سازمانی به نام همکاری و پیشرفت اقتصادی که در سال ۲۰۱۷ منتشر شده؛ نباید فراموش کرد بیشتر زنانی که بعد از استفاده از مرخصی زایمان سر کار سابق خود بر می گردند ناچارند با حقوق پایین تر یا در موقعیت شغلی نازل تری به فعالیت بپردازند.
یوکیکو اینو اسمیت می گوید که « برای این که زنان بتوانند دوباره کارشان را ادامه دهند، مردان خانواده نقش مهمی بر عهده دارند و این مردان باید نقش بیشتری در بچه داری و انجام وظایف خانه داری بر عهده بگیرند » . این موضوع خود دشواری هایی را موجب می شود. در ژاپن پدرانی که صاحب فرزند شده اند، می توانند از یک سال مرخصی بدون حقوق استفاده کنند – که در دنیا شاید بالاترین مدت زمان اختصاص مرخصی به تازه پدران باشد. اما نکته در این جاست که فقط سه درصد پدران از این مرخصی استفاده می کنند؛ چون آن ها از آینده کاری و مالی خود به هراس می افتند و نمی دانند بعد از یک سال خواهند توانست موقعیت سابق خود را در محل کارشان دوباره به دست آورند یا نه.
آینده خانواده دوستانه
شهر کوچک ناگی که در میان تپه هایی زیبا و سرسبز جای گرفته به زندگی های سنتی ساکنینش معروف است. در این شهر بیشتر جوانان در سنین پایین، زیر بیست و پنج سالگی ازدواج می کنند.
زنان شاغل این شهر با این که می دانند در این شهر چندان نمی توان در زمینه کاری و حرفه ای بلند پروازی کرد، اما از این نظر که زنان ناگی بهتر از زنان شاغل دیگر شهرهای ژاپن قادر به حفظ توازن میان زندگی حرفه ای و خانوادگی خود هستند، از شرایطشان راضی به نظر می رسند.
Nagi-cho strives to create a family-friendly setting for all age groups.
Kozue Kobayashi relaxes with her child in the Nagi Child Home.
An older volunteer watches over a busy mother’s child.
در این شهر بیش از هفتاد درصد زنان می توانند بعد از تولد فرزندانشان به سر کارهای خود – که اغلب یا دفتری است یا معلمی در مراکز آموزشی – بازگردند. این جا خبر از مشکلاتی چون هدر دادن وقت در رفت و آمد به سر کار، حجم کار خسته کننده و البته کمبود مراکز نگهداری و پرستاری از کودکان وجود ندارد. و البته یک شرکت محلی هم وجود دارد که برای مادرانی که می خواهند فقط چند ساعت در هفته کار کنند، کارهایی از قبیل وارد کردن اطلاعات اینترنتی و نیز بسته بندی انواع محصولات را ارائه می دهد؛ که مادران می توانند در زمان هایی که فرزندان کوچکشان در مراکز نگهداری هستند این کارها را ختی در منزل انجام دهند.
شهر همچنین بخش قابل ملاحظه ای از بودجه اش را در بخش هایی چون اعطای سرویس ها و خدمات خانوادگی صرف می کند؛ که بخشی از این هزینه ها از محل بودجه ای که دولت برای تشکیل یک نیروی دفاعی به این شهر اختصاص داده، تامین می شود.
در سال های گذشته مقامات شهرداری این شهر حتی به این راضی شده بودند که خودشان حقوق های کمتری دریافت کنند و ما به التفاوت این ارقام را به امور مربوط به پیشرفت و به اصطلاح به آینده ناگی اختصاص دهند.
در این شهر هنوز هم می توان خانواده های گسترده و پرجمعیتی را دید که زیر یک سقف یا حداقل در یک محله زندگی می کنند و بنا بر این مادر بزرگ ها و پدر بزرگ ها می توانند در اوقاتی که پدر و مادرها سر کار هستند، از نوه هایشان مراقبت کنند.
ناگی در تلاش است فضایی خانواده محور برای تمام گروه های سنی ایجاد کند. نوبوئه ساساکی، یکی از سخنگویان شهرداری این شهر در یکی از مراکزی که برای کمک به مادران شاغل از طریق همیاری مردمی اختصاص داده شده، میگوید که «ما بر ایجاد فضایی خانواده محور و خانواده دوستانه در شهر ناگی تمرکز کرده ایم».
کازوئه کوبایاشی، مادری در حدود سی ساله که از شهر بزرگ اوکایاما به ناگی نقل مکان کرده می گوید که یکی از به درد خورترین خدمات ارائه شده در این شهر همین مراکز نگهداری از کودکان است که باعث شده او هر روز بتواند با خیال راحت سر کار برود. او که هر روز فرزندش را به این مرکز می سپرد، می گوید که این مراکز از نیروهای داوطلب استفاده می کنند و حتی خود او نیز در روزهایی که قرار نیست سر کار برود به این مرکز آمده و در نگهداری از کودکان به پرستاران این مرکز کمک می کند: « بهتر از خونه نشستن و تنها ماندن است. من اگر در اوکایاما زندگی می کردم، قطعا به چنین مراکزی دسترسی نداشتم ».
ناگی از سال ۲۰۱۲ یک کمپین عظیم روابط اجتماعی برای تبلیغ در زمینه موفقیت های این شهر در زمینه سیاست های خانواده محور ایجاد کرد؛ که این کمپین به سرعت موفق شد و به نقاط دیگر ژاپن هم تسری پیدا کرد.
وقتی سی ان ان قصد کرد گزارشی از این شهر تهیه کند، متوجه شد که شماری از مدیران شهری ژاپن برای پی بردن به راز موفقیت های این شهر به ناگی آمده اند. سیاستمداری که از شهر همسایه ناگی، یعنی شهر شوجی به این شهر آمده، می گوید که «جمعیت ما ثابت مانده، ولی ما هم می توانیم از فضایی مانند ناگی درس های زیادی بگیریم. بودن در فضایی که در آن سه نسل مختلف در کنار هم زندگی کرده و به هم کمک می کنند، لذت بخش است ».
علاوه بر سیاست های حمایتی از والدین، ناگی با تمرکز روی تغییر دادن رفتارهای اجتماعی نیز توانسته فضایی مساعد برای فرزند آوری ایجاد کند. توقعات سنتی از زنان از قبیل این که زن باید بعد از مادر شدن کارش را رها کرده و به امور خانه داری برسد، در این شهر جایی ندارد. اینو اسمیت، استاد روان شناسی تحصیلات می گوید که « برای مادران این شهر این که در خانه بمانند یا کارشان را ادامه دهند، یک انتخاب شخصی است تا یک اجبار اجتماعی » .
کائوری با این که زندگی در این شهر کوچک را انتخاب کرده، اما می گوید که الزاما این نوع زندگی چیزی نیست که او فرزندانش را به آن مجبور کند : « من انتظار ندارم دخترانم هم در ناگی زندگی کنند. برعکس ترجیح می دهم از این شهر رفته و جاهای دیگر دنیا را نیز ببینند».
