حضرت آیتالله العظمی نوری همدانی در درس خارج فقه خود بیان کرد: اگر شخص جنسی را برای شخص دیگر بخرد و پولی را به عنوان قرض به مالک بدهد در این صورت اگر از مشتری اضافه بر قرض به عنوان ربح پولی را بگیرد این اضافه ربا و حرام است.
به گزارش خبرگزاری شیعیان افغانستان(شفقنا افغانستان)، حضرت آیتالله العظمی نوری همدانی یک شنبه، 28 اردیبهشت ماه، در درس خارج فقه خود با موضوع «مَن باع شیئاً فضولیاً ثمَّ ملکه» بیان کرد: محل بحث روایاتی است که دلالت بر این دارند چیزی که انسان مالک نیست بخواهد بفروشد و بعدا برود آن را از مالکش بخرد. اهل بیت فرمودند که چیزی که انسان مالک نیست اگر بخواهد بفروشد اشکالی ندارد اما معاملهای نباید برای آن انجام داده باشد و فقط صحبتی کرده باشد مبنی بر این که معامله بین بایع و مشتری انجام شده باشد که مثلا مشتری گفته باشد اگر این را بروی بخری و به من بفروشی من چقدر به تو منفعت میدهم.
وی افزود: روایات دلالت بر این دارند که اگر دلال با شخص اول بیع انجام داده باشد و بعد برود مبیع را از صاحب اصلیاش بخرد بیع اول باطل است. در روایت یحیی ابن حجاج امده است که «سالت اباعبدلله عن رجل یقول لی اشتری لی هذا الثوب و هذه الذابه و بعنیها اربحک کذا و کذا قال لا باس بذالک اشترها و لا تواجبه بیع قبل ان تستوجبها» از امام پرسیدم در مورد مردی که به من گفت لباس مشخص یا حیوان مشخصی را در حالی که مالک آن نیستم بخرم و بعد او آن حیوان یا لباس را از من بخرد تا به من فلان مقدار سود بدهم آیا این بیع درست است. امام میفرماید اشکالی ندارد اما به شرط اینکه قبل از اینکه بخواهی آن لباس یا حیوان را بخری به او نفروشی یعنی ایجاب و قبول نکرده باشد و فقط قبل از خرید صحبتی کرده باشی.
این مرجع تقلید اظهار کرد: بر اساس اخبار خاصه در این باب که قبلا بیان شد شیخ انصاری استفاده کرده است که اگر بیع اول ایجاب و قبول بوده است و به صورت یک بیع کامل محقق شده است در صورتی که فروشنده مالک نبوده بیع باطل است اما اگر بیع اول به صورت گفتگو بوده و به صورت ایجاب و قبول نبوده است بیع باطل نیست. شیخ انصاری دلیل این سخنش را اخبار و تعبدی بیان میکند اما به نظر میرسد دلیل حرمت آن این است که در این صورت شبهه تحقق ربا به وجود میآید و اگر دلیلی بر بطلان وجود داشته باشد بر اساس روایات همان مساله رباست. این در حالی است که مرحوم حجت و امام خمینی (ره) نیز این مسئله را از باب ربا بررسی کردهاند.
وی افزود: در حقیقت این معامله چند نوع دارد اول این است که دلال روز جمعه با مالک عین را میخرد و روز شنبه به مشتری میفروشد که این مرابحه است و اگر اضافه گرفته شود هم اشکالی ندارد چرا که دو معامله انجام شده است. نوع دوم این است که دلال روز جمعه از طرف آمر و مشتری معامله کرده یعنی پول را قرض داده به مشتری و شنبه اگر به مشتری بفروشد و اضافه بگیرد در این صورت این اضافه ربا است و ربای قرضی است چرا که روز شنبه پولی را در حقیقت به مشتری قرض داده و برای او جنسی را خریده و روز شنبه که جنس را به او میدهد علاوه بر قرض خود پول اضافهای به عنوان ربح را از مشتری میگیرد که این پول اضافه ربا است. نوع سوم این است که مال را برای خود خریده اما پول را در ذمه مشتری قرار داده اما وقتی میخواهد پول را از او بگیرد پول بیشتری میگیرد به عنوان ربح که این اضافه در این صورت هم ربا محسوب میشود. نوع چهارم همان گونه است که در حدیث بیان شده است به این صورت که من با کسی صحبت میکنم البته بیع انجام نمیدهم بعد میروم و مبیع را از مالک میخرم و بعد از اینکه خریدم آن را با مشتری بیع میکنم که در این صورت هر گونه ربحی گرفته شود معامله صحیح است و امام نیز در روایت به این مساله اشاره کرده است.
آیتالله نوری همدانی تصریح کرد: شیخ انصاری در ادامه بحث و در تشریح روایات میگوید این نوع بیع که شخص مال دیگری را بخواهد به دیگر بفروشد سه نوع متصور میشود. نوع اول این است که شخص مالی که برای خودش نبوده را روز شنبه منجزا و تاما به مشتری بفروشد و بعد برود آن را از مالک اصلی بخرد، در اینجا اشکال به وجود میآید و معامله اول باطل است چرا که بنابر قول علامه حلی در این نوع معامله مسئله غرر است و هر جا که غرر باشد معامله باطل است علاوه بر این در اینجا کسی که مال غیر را فروخته قدرت تسلیم ندارد که این دو دلیل باعث بطلان این نوع از معامله میشود. نوع دوم این است که شخص مال دیگری را به مشتری بفروشد به شرط اجازه مالک اصلی یعنی بیع را معلق کند بر اجازه بر فروش مالک اصلی و نوع سوم از این نوع معامله این است که بیع کند اما این بیع را مشروط به اجازه خودش بکند یعنی خودش مال را فروخته به شرط اینکه خودش اجازه دهد و این در صورتی محقق است که خودش بتواند مال را از مالک خریداری کند. بعد شیخ انصاری معتقد است که قدر متقین از روایات همان صورت اول را شامل میشود بنابراین دو صورت دیگر در روایات داخل نمیشوند و صحیح هستند.
انتهای پیام
www.afghanistan.shafaqna.com