وضعیت کیفی و کمی دانشگاه بلخ با گذشت هر روز روبه بهبود است و اساتید این دانشگاه نیز به کمک جامعه ی جهانی و دولت افغانستان با بورس های کوتا مدت به کشور های بیرونی مسلکی میشوند.
این مطلب را مکمل الکوزی رئیس دانشگاه بلخ در مصاحبه ی اختصاصی با خبرنگار خبرگزاری شیعیان افغانستان (شفقنا افغانستان) بیان داشت و در ضمن گفت: اگر وضعیت دانشگاه بلخ را با ده سال قبل آن که تنها 8 دانشکده داشت، مقایسه نماییم، اکنون صد در صد تغییر یافته است.
الکوزی همچنان گفت: روابط اکادمیک این دانشگاه با دانشگاه کشور های امریکا، چین، هند و ایران بر قرار گردیده و همکاری علمی بین دانشگاهها صورت می گیرد.
رئیس دانشگاه بلخ ضمن تاکید براین موضوع که دانشگاه بلخ هنوز نیاز مبرم به گسترش در همه ابعاد خود دارد، افزود: برحال عمده ترین چالش های که دانشگاه بلخ را تهدید میکند، نبود مکان تدریسی مناسب، نبود اساتید تخصصی و کدر، و نبود مواد لابراتورای و کتابخانه میباشد.
دانشگاه ولایت بلخ مرکز شمال افغانستان یکی از بزرگترین دانشگاه های کشور بعد از دانشگاه کابل، هرات و قندهار بحساب میآید که همه ساله در آن بیش از 16000 محصل مصروف آموزش هستند.
متن کامل گفتگوی خبرنگار شفقنا با رئیس دانشگاه بلخ در شرح ذیل:
*ابتدا در مورد تاریخچه ی دانشگاه بلخ معلومات بدهید؟
مکمل الکوزی: دانشگاه بلخ در 2 حوت سال 1366 هجری قمری با سه دانشکده (طب، انجنیری و ادبیات) در بلخ آغاز به فعالیت کرد. در ابتدا با مشکلات زیادی مواجه بود. اما بعد از گذشت زمان آهسته آهسته با کسب موفقیت های خوبی علمی از سوی دولت مورد حمایت قرار گرفت و دانشکده اقتصاد نیز در جمع این سه دانشکده افزود گردید و به تعقیب آن دانشکده زراعت ایجاد شد.
برهمین اساس با اینکه با گذشت هر سال دانشکده ها زیاد شد، بنابراین نیاز اساتید بیشتر محسوس میشد و اساتید جذب گردید و ضمنا لابراتوار ها ایجاد شد.
به همین ترتیب در همین سال دانشکده های زراعت، حقوق و علوم سیاسی و شرعیات نیز اضافه گردید که در این سال دارای هفت دانشکده می باشد.
قسمیکه ما و شما شاهد بودیم در دوران طالبان دانشگاه با یک سلسله مشکلات مواجه بود و به سیر قانونی آن به پیش برده نمیشد.
بر این اساس بعد از حکومت آقای کرزی در سال 1381 یک فضای روشن به کمک جامعه ی مدنی بوجود آمد. اما بازهم این دانشگاه به حالت ابتدایی باقی مانده و هیچ رشد نکرد. تا اینکه در سال 1390 من با رئیس جمهور کرزی و جامعه ی جهانی پیرامون رشد کیفی این دانشگاه نشست کردم و به این نتیجه رسیدیم که بالای کریکولم دانشکده های این دانشگاه باید تجدید نظر صورت بگیرد و خوشبختانه با همکاری دانشگاه های تکزاس، جاپان… موفق شدیم.
*اگر وضعیت کیفی دانشگاه بلخ را نسبت به سال های قبل آن مقایسه کنیم تا چه حد تغییرات بوجود آمده است؟
الکوزی: با گذشت هر روز دانشگاه بلخ نیاز به انکشاف بیشتر داشت و بلاخره ما هم اقدام نمودیم تا این دانشگاه از هر لحاظ گسترش یابد و ما پیشنهادات خویش را به ارگان های مربوطه دولت (رئیس جمهور کرزی، مرحوم محمد قسیم فهیم معاون اول رئیس جمهور، محمد کریم خلیلی معاون دوم رئیس جمهور، سرور دانش وزیر تحصیلات عالی وقت ) نمودیم و به همکاری آنان جهت پیشرفت و انکشاف این دانشگاه طبق ضرورت اقدام به ایجاد دانشکده ی ژورنالیزم نمودیم و در سال 1391 نیز بر حسب ضرورت دانشکده ی کمپیوتر ساینس را پیشنهاد کردیم و بعد از آن پالیسی و اداره عامه که خوشبختانه منظوری داده شد.
دراین سال دانشگاه بلخ دارای 11 دانشکده شد و بعد از آن انکشافات دانشگاه را به وزارت تحصیلات عالی گزارش دادیم که وزارت نیز از ما خشنود شد.
یک موضوع را باید یاد آور شوم که اگر مقام ولایت بلخ و مردم این ولایت با ما همکاری نمیکرد و همکار نمی بود، رسیدن به این انکشافات کار دشواری بود.
بعد از آن در همین سال ما دانشکده های فارمسی، وترنری و چندین دیپارتمنت (محیط زیست، باستان شناسی، هنر های زیبا، خاک شناسی، توسعه زراعتی، اقتصاد، ایکونومیتری و تشبسات خصوصی) را نیز پیشنهاد کردیم که خوشبختانه از سوی دولت منظور شد و بعد از آن در سال بعدی آن ما سه دانشکده ی دیگر (جیولوژی معدن، علوم اجتماعی و …) را نیز پیشنهاد کردیم و در عین حال در این سال دانشگاه بلخ روابط خود را جهت همکاری کشور های بیرونی در قسمت آموزش زبان نیز مستحکم کرد که در دانشگاه بلخ دیپارتمنت زبان آلمانی، فرانسوی، چینایی، جاپانی و اسپانیایی را نیز به کمک جامعه ی جهانی ایجاد کردیم.
بعد از آن کورس های ماستری زبان ادبیات دری و حقوق را مبنی بر اینکه دیپلمات در افغانستان کم است ایجاد کردیم و فعلا بر تشکیلات آن تپ و تلاش داریم.
شایان ذکر است که ارتباطات اکادمیک دانشگاه بلخ را با دانشگاه های تایلند، کوریا، مالیزیا، اندونیزیا، کوریای جنوبی، هند، تاجکستان، ازبکستان، امریکا، آلمان، فرانسه، انگلستان، ایالات متحده عرب و ایران مستحکم کردیم که این کشورها در قسمت ظرفیت سازی اساتید ما همکاری دارد و فعلآ دانشگاه بلخ 12 درصد داکتر و 36 فیصد اساتید ماستر دارد که روز بروز خوشبختانه رو به پیشرفت است.
*تخصصی شدن اساتید چقدر بر وضعیت کیفی دانشگاه نقش دارد و در ضمن عده ای بر این باورند که روند جذب اساتید در دانشگاه بلخ براساس شایسته سالاری نیست و روابط بر آن مقدم می باشد؟
رئیس دانشگاه: این دیدگاه را ما صد درصد رد میکنیم چون در دانشگاه بلخ استاتید حقیقتا براساس روابط انتخاب نمیشود، دانشگاه بلخ یک کمیته دارد بنام کمیته ی پذیریش کادرها که در این کمیته اساتید تخصصی از همه اقوام افغانستان است و هیچ نوع تبعیض قومی، نژادی و سمتی وجود ندارد و هنگامیکه قرار باشد در دانشگاه استاد انتخاب شود توسط این کمیته امتحان گرفته میشود که انتصابی نبوده بلکه رقابتی است.
بطور مثال ما یک بست را در دانشکده ی زراعت در سایت دانشگاه اعلان میکنیم که در این بست فرض مثال 15 نفر ثبت نام میکند که کمیته ی پذیریش از آنان امتحان اخذ میکند و از این میان بهترین استاد را انتخاب میکند.
چندی قبل این شفافیت جارو جنجال های را نیز بوجود آورده بود. در بست های که اعلان شده بود از کسانی ثبت نام کرده بودند و امتحان گرفته شده بود و آنان منحیث استاد انتخاب شده بودند که از قوم هزاره بود که بعضی از دوستان میگفتند: رئیس صاحب خودت پشتون استی چرا از قوم هزار انتخاب کردی که این خود هنوز هم معضله است بر همبستگی ملی، اما حال وضعیت تا حدی خوب است و فضای اکادمیک حفظ میشود، اگر چنین وضعیت را با ده سال قبل آن مقایسه کنیم اصلآ قابل مقایسه نیست. چون در ده سال قبل قوم گرایی و مذهب گرایی به حدی بود که اصلآ کلمه ی اکادمیک بودن بر فضای دانشگاه دروغی بود بر وجدان!
اما اکنون کاملآ تغیر خورده است و اساتید بر اساس رقابت خودشان منصوب میشود. فعلآ اگر بگویم وضعیت که در ده سال قبل در این دانشگاه جریان داشت جریان دارد، دروغ گفتیم.
به هر حال شانزده دانشکده ی که فعلآ در دانشگاه فعالیت دارد در هیچ دانشکده اساتید بر اساس محل، ولایت و قوم تعین نشده بلکه بر اساس رقابت و امتحان شفاف انتخاب میشود.عقل چطور باور میکند که یک اول نمره ی لایق را با آخر نمره بی لایق برابر کنیم, این خود خیانت بزرگ ملی است. بنابراین من به شما اطمینان میدهم که هیچ نوع جریان ترفندی در قسمت انتخاب استاد نهفته نیست.
*لیلیه دانشگاه بلخ با وضعیتی بدی محیط زیستی و نبود مکان قرار دارد و به گفته ی محصلین در لیلیه از سوی دانشگاه تاهنوز هیچ نوع توجه ی صورت نگرفته است؟
الکوزی: دانشگاه بلخ اصلآ هیچ لیلیه ندارد چون ما فعلآ در حدود 4270 شاگرد لیلیه داریم اما به یکی از آنان جای بود و باش نداریم. ما اصلا لیلیه نداریم به این معنا که به واجدین شرایط لیلیه پول داده میشود. پول که قرار است در لیله به مصرف برسد بشکل نقدی به شاگردان داده میشود من از همین جا به وزارت مالیه و دولت افغانستان پیشنهاد میکنم که توجه ی به وضعیتی آنان داشته باشد.
و از سوی هم وزارت تحصیلات عالی چندین بار این مشکلات (نبود مکان، پول اندک، ششصد افغانی بخاطر نان و دوازده صد افغانی بخاطر جای) را به شورای وزیران و وزارت مالیه پیشنهاد کرده است اما از آن سو تاهنوز هیچ توجه ی صورت نگرفته است. من از مسئولین دولت افغانستان تقاضآ دارم که پول این محصلین حد اقل به مبلغ 3000 افغانی در ماه داده شود چون محصلین باید به دولت افغانستان ارزش داشته باشد. این محصلین جوانانی است که افغانستان در آینده ها به قدرت آنان باورمند است از سوی دیگر هر کشور که بالای جوان خود سرمایه گذاری نکند و آنان را به حاشیه براند و به قدرت آنان باور نداشته باشد، پیشرفت در آن کشور محال است. چون امروزه در تمام کشور ها حرف اول را جوانان میزند.
بازهم از دولت افغانستان تقاضامند هستم که از بودجه ی انکشافی کشور به دانشگاه بلخ که یکی از دانشگاه های بزرگ کشور بعد از کابل، هرات و قندهار بحساب میاید، یک لیلیه ی با امکانات مجهز بسازد که اگر چنین نشد, محصلین که فقیر اند و از ولایت های دیگر در این ولایت درس خواندن میآید به آنان سخت تمام خواهد شد.
چون فعلآ در دانشگاه بلخ بیشتر از 15000 محصل مصروف درس خواندن است که از این میان 4270 تن آنان کسانی هستند که از دیگر ولایات به این ولایت جهت فراگیری درس آمدند و واجد شرایط لیله میشوند که متآسفانه دولت با پول اندکی که به آنان ماهوار به عنوان بدل اعاشه میدهد و بسنده نبوده و احتیاجات آنان را مرفوع نمیسازد.
خوشبختانه در این اواخر با استفاده از ارتباطات اکادمیک در این مورد با کشور های آلمان و انگلستان صحبت کردم و آنان نیز به ما وعده داده اند که در قسمت اعمار تعمیر لیله مارا کمک میکنند، که چندی قبل کار عملی آن آغاز گردید و اکنون جریان دارد و به سال آینده تکمیل میسازد و به دانشگاه بلخ تحویل میدهد.
*به نظر شما دانشگاه های خصوصی تا چه حد مثمر ثمر واقع میشود؟
مکمل الکوزی: قانون اساسی دولت افغانستان به بازار آزاد استوار است و باید تاجران سرمایه گذاری آزاد کند که یک بخش آن ارتباط میگیرد به وزارت تحصیلات عالی، دانشگاه های دولتی با این کمیت خود جوابگو نیاز های جامعه نیست، و من به صراحت میگویم که وجود دانشگاه های خصوصی در بلخ صد درصد مثمر ثمر بوده و است. مشروط بر اینکه هدف این دانشگاه ها در پهلوی اینکه سرمایه گذاری اقتصادی است، ظرفیت سازی جوانان نیز باشد. دانشگاه خصوصی که تنها به بنگاهی برای درآمدزایی باشد و غلم آموزی برای آن از اهمیت کمتری برخوردار باشد در بلخ جای ندارد و از طرف ما مسدود میشود.
دانشگاه های خصوصی و روند فعالیت این دانشگاه ها بسیار خوب و قابل قبول است و همیشه دانشگاه بلخ به آنان پیشنهاد کرده است که همکار میباشد و ما از این دانشگاه ها توسط کمیته ی ارزیابی همیشه ارزیابی داریم.
* کدام موارد منحیث چالش سد راه دانشگاه بلخ قرار دارد و راه برون رفت آن چیست؟
رئیس دانشگاه بلخ: دانشگاه بلخ با سه چالش بسیار عمده روبرو است:
1: کمبود مکان تدریس: در گذشته ها دانشگاه بلخ دارای هشت دانشکده بود اما با مرور زمان و با فعالیت این دانشگاه به 16 دانشکده ارتقا یافت که در این میان شدیدآ کمبود جای احساس میشود. فعلآ در تعمیری که دانشگاه بلخ قرار دارد از وزارت تحصیلات عالی نبوده بلکه از وزارت معارف – ریاست معارف ولایت بلخ است. همیشه در جلسات ولایتی فشار وارد میشود که تعمیر باید تخلیه شود. بناعآ من از دولت تقاضا مندم که با توجه به نیاز با این دانشگاه همکاری داشته باشد.
اگرچه کشور های بیرونی بر بعضی دانشکده ها تعمیر ایجاد کرده و میکند، بطور مثال تعمیر دانشکده ی انجنیری از سوی پاکستان، اقتصاد و حقوق از سوی کشور آلمان و ژورنالیزم از سوی کشور امریکا اعمار گردیده و در حال اعمار است, اما بقیه دانشکده ها شدیدآ به مکان تدریسی نیاز دارد.
2: تربیه کدرها: قسمیکه شما میدانید اساتید که در وقت جنگ شامل کدر شده اند، اکنون نیاز به ظرفیت سازی دارد و قادر نیست تا نیاز محصلین را بر آورده سازد. برحال دانشگاه بلخ از خود بعضی محدودیت ها دارد بر فرض اگر یک لیسانس مقرر میشود باید سن آن از 30 سال بالا نباشد.هنگامی که یک ماستر مقرر میشود باید سن آن از 35 سال به بالا نباشد و همینطور اگر دوکتوری مقرر میشود از 40 سال بالا نباشد.
اساتید که در گذشته ها با چالش های فراوان در آن وقت روبرو بود دروازه دانشگاه را باز نگهداشت اما حالا به آموزش زبان نیاز دارد چون در گذشته ها زبان نبود اما حالا منحیث نیاز احساس میشود.
بناعآ بازهم تقاضای ما از جامعه ی جهانی به کمک دولت افغانستان است که این زمینه ها را فراهم نماید تا اساتید دانشگاه ما بیشتر ظرفیت سازی شود، که اکنون بیش از 40 فیصد اساتید دانشگاه بلخ لیسانس است.
3: نبود مواد لابراتواری و کتابخانه: کتابخانه ی مجهز در دانشگاه از ضروریات اولیه محسوب میشود که متآسفانه دانشگاه بلخ یک کتابخانه ی با معیارهای بین المللی ندارد، بازهم این مشکل بر میگردد به دولت افغانستان و جامعه ی مدنی که باید توجه ی لازم را انجام دهد.
محمد قدیر بیات/ مزارشریف شفقنا افغانستان
انتهای پیام