شفقنا افغانستان (خبرگزاری شیعیان افغانستان) حجت الاسلام سید محمود صادقی در نوشتاری با عنوان «نهج البلاغه؛ قرآن ثانی» که آن را اختیار شفقنا قرار داده آورده است :
1. شناخت مقام والای ساکنان کوی عصمت و صاحبان منزلت امامت و نیز آثار بر جای مانده از ایشان، از عهد عقل عقال بسته بشری بیرون است؛ گرچه این سخن بهانه عدم تعقل و تفکّر در این باره نیست. با این همه برای فهم این مقام و منزلت و تأمل و تدبّر در آن، باید به سیره و سنت آن ذوات مقدس رجوع کنیم و با اندیشه در منش و رفتار ایشان، اسرار نهفته در کلماتشان را پی گرفت.
به همین منوال تفکر در جلالت قدر و عظمت شأن و جایگاه امیرمؤمنان حضرت علی ابن ابی طالب (علیه السلام)، تنها با تأمل و تدبر در آثار و کلمات بر جای مانده از خود آن حضرت و نیز اشارات و ارشادات دیگر حضرات معصوم (علیهم السلام) میسور است. گرچه فهم آن رتبه، احدی را میسور نیست؛ لیکن آب دریا را اگر نتوان کشید؛ هم بقدر تشنگی باید چشید.
2. امام علی (علیه السلام) در یکصد و نود و دومین خطبه نهج البلاغه (قاصعه)، ضمن تشریح فضای ظهور و ستایش مقام و منزلت حضرت رسول (صلی الله علیه و آله) می فرماید: «يَرْفَعُ لِي فِي كُلِّ يَوْمٍ مِنْ أَخْلَاقِهِ عَلَماً وَ يَأْمُرُنِي بِالاقْتِدَاءِ بِه». به این معنی پیامبر رحمت هر روز دیدگان امیر مؤمنان را به بابی از ابواب علم و اخلاق خود می گشود و ایشان را به بهره گیری از آن فرا می خواند، تا بدانجا که آن حضرت ضمن حضور در خلوت رسول اکرم «لَقَدْ كَانَ يُجَاوِرُ فِي كُلِّ سَنَةٍ بِحِرَاءَإ فَأَرَاهُ وَ لَا يَرَاهُ غَيْرِي»، هم افق با نفس و جان آن حضرت، همه آنچه آخرین پیامبر خدا می دید، مشاهده می کرد: «أَرَى نُورَ الْوَحْيِ وَ الرِّسَالَةِ وَ أَشُمُّ رِيحَ النُّبُوَّةِ وَ لَقَدْ سَمِعْتُ رَنَّةَ الشَّيْطَانِ حِينَ نَزَلَ الْوَحْيُ عَلَيْهِ ص فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا هَذِهِ الرَّنَّةُ فَقَالَ هَذَا الشَّيْطَانُ قَدْ أَيِسَ مِنْ عِبَادَتِهِ»، تا بدانجا که مصطفای الهی درباره ایشان فرمود: «إِنَّكَ تَسْمَعُ مَا أَسْمَعُ وَ تَرَى مَا أَرَى إِلَّا أَنَّكَ لَسْتَ بِنَبِيٍّ وَ لَكِنَّكَ لَوَزِيرٌ وَ إِنَّكَ لَعَلَى خَيْرٍ».
شامه ای که غیب را می بوید و نسیم غیب را استشمام می کند و رائحه نبوت را می شناسد، تنها درانبیا و خاصان حرم امن الهی قابل مشاهده است، چنان که رائحه دل انگیز یوسف تنها مشام یعقوب را نوازش داد و یعقوب زادگان هیچ یک از این نسیم روح بخش بهره ای نبردند.
3. امام علی علیه السلام در خطبه معروف شقشقیه (خطبه 3)، درباره خود می فرماید: «يَنْحَدِرُ عَنِّي السَّيْلُ وَ لَا يَرْقَى إِلَيَّ الطَّيْر»؛ به این بیان، سیل علوم از قله بلند دانش علوی حرکت می گیرند و البته اوج اندیشه انسانی، توان پرواز در حوالی علم علوی را ندارد و به بیکران دانش وی راه نمی یابد، چنان که در برابر هجوم سیل آسای آب در میانه آن نمی توان ایستاد، بلکه باید از کناره های آن، به قدر طاقت بهره برد.
درباره علم علوی باید به این نکته توجه کرد که دانش حضرت دو نشئه غیب و شهادت را شامل می شود و بر اساس آنچه از خود ایشان رسیده است، آگاهی ایشان به غیب از ارتباط آن حضرت به شهادت بیشتر است: «أَيُّهَا النَّاسُ سَلُونِي قَبْلَ أَنْ تَفْقِدُونِي فَلَأَنَا بِطُرُقِ السَّمَاءِ أَعْلَمُ مِنِّي بِطُرُقِ الْأَرْض». (خطبه 189)
گرچه از نگاهی دیگر می توان گفت که احاطه علمی امیرمؤمنان به جهان غیب، علت علم و آگاهی ایشان به عالم شهادت است، چرا که عالم غیب به جهان شهادت سیطره و احاطه دارد.
4. امام علی (علیه السلام) در یکصدو پنجاه و هشتمین خطبه نهج البلاغه، خود را سخن گو و زبان قرآن معرفی می کند: «ذَلِكَ الْقُرْآنُ فَاسْتَنْطِقُوهُ وَ لَنْ يَنْطِقَ وَ لَكِنْ أُخْبِرُكُمْ عَنْهُ أَلَا إِنَّ فِيهِ عِلْمَ مَا يَأْتِي وَ الْحَدِيثَ عَنِ الْمَاضِي وَ دَوَاءَ دَائِكُمْ وَ نَظْمَ مَا بَيْنَكُم». به این معنی عقل عادی بشری توان ایجاد مکالمه و گفتگو با قرآن را ندارد و امیر مؤمنان (و فرزندان او)، به عنوان مخاطبان قرآن مردمان را از محتوای این کتاب آگاه می سازند و دوای دردهای مردمان را به جان ایشان می نوشانند.
امیر مؤمنان و اولاد او (علیهم السلام) کانون و کان علم و حکمت اند؛ بر فطرت توحیدی زاده شده اند: «فَإِنِّي وُلِدْتُ عَلَى الْفِطْرَة» (خطبه 57)، و لحظه ای در حقیقت توحید به شک نیفتاده اند: «مَا شَكَكْتُ فِي الْحَقِ مُذْ أُرِيتُه» (حکمت 184).
با این بیان روشن می شود که امام علی علیه السلام بر مدار فطرت زاده شده و در خانه حکمت پرورش یافته و علوم را از منبع علم و حکمت نوش کرده است؛ چنین حقیقتی وقتی لب به سخن می گشاید جز حکمت نمی گوید و جز حکمت جاری نمی کند، چرا که ایشان افزون بر همه ویژگی های پیش گفته، فرمان روایان سخن و امیران کلام هستند و کلمات با اجازه و اشاره ایشان حیات معنی می یابند: «إِنَّا لَأُمَرَاءُ الْكَلَامِ وَ فِينَا تَنَشَّبَتْ عُرُوقُهُ وَ عَلَيْنَا تَهَدَّلَتْ غُصُونُه» (نهج البلاغه خطبه 233).
با این نگاه می توان دریافت که عنوان قرآن ثانی بر نهج البلاغه امیرمؤمنان (علیه السلام) و نیز سایر کلمات ایشان سخنی گزاف نیست و نیز از همین موضع، لزوم توجه به این کتاب الهی بیش از پیش خود نمایی می کند.
انتهای پیام