شفقنا افغانستان – آزادگان ؛ در سال 1924 با دسیسه پانترکست ها و سیاست تاجیك ستیزی دولت امپراطوری روسیه مرزبندی بی عدالتانه صورت گرفته ،در تعیین سرنوشت سیاسی ملت نقش منفی ایفا کرد .در سال 1926 این دو اشغالگران سابق سرزمین خراسان شمالی،در قبال حقّ تاجیکان باز یک جنایت مهمی صادر کردند : در این سال 70 درصد اهالی یکی از مرکزهای قدیمی فرهنگی تاجیکان – سمرقند و بخارا و چند نواحی دیگر تاجیکنشین را در اسناد ازبک نوشتند .
دراسناد ازبک نوشتن تاجیکان در سالهای بعد نیز ادامه داشت .حالا تقریبا 90 درصد مردم سمرقند ،بخارا و دیگر نواحی در اسناد و شناسنامهها ازبک ثبت شدهاند .تا آخر سالهای سی قرن بیستم معارف و دبیرستانها نیز به زبان فارسی تاجیکی خیلی کم بودند. با کوشش فداکارانه بعضی ملت دوستان تاجیک که در آن سالها در مقامات حکومت تاجیکستان بودند (مثل عبدالقادر محی الدیناف ،عبدالرحیم حاج بایف ،شیرینشاه شاهتیمور ،چنار امام اف ) تعداد مدارس تاجیکی در ازبکستان افزود .تا آخر سالهای چهلم تخمیناً 85 درصد تاجیکان ازبکستان به زبان مادری در دبیرستانها تحصیل میکردند .
ولی از آخر سالهای چهلم قرن بیستم تعداد مدارس تاجیکی در حال کاهش بود .در هر دهساله از سالهای پنجاهم آغاز کرده، هم در دهات و هم در شهرها تقریبااً در بعضی محلها 5 درصد و در بعضی دیگر 10 درصد کاهش می یافتند .به این رویداد ناخوش ضدتاجیكی نه خود ملت تاجیک توجه می کرد و نه دولت ابرقدرت شوروی .چنین وانمود میکردند که در کشور شوروی همه ملتها با هم دوستانه زندگی میکنند و همه مسائل ملی حل شدهاند .همه با خیال راحت به سر میبرند ،کلّ ملتها خوشبختند .همه ملتها برابرند ،در حقّ آنها عدالت و انصاف حکمران است .
رژیم مستبد دولت ابرقدرت که از دموکراسی،آزادی سخن و آزادی انسان فرسنگ ها دور بود ،تاجیک بیچاره حقّ و امکان نداشت که از پایمال شدن حقوق و منافع ملی اعتراض کند .زیرا در این صورت او را به ملتگرایی متهم میکردند و محکوم هم شاید می شدند. همین طریق ،از آخر سالهای چهلم تا پایان سالهای 80 – ام در بسیار نواحی ازبکستان تعداد دبیرستانهای تاجیکی از 85 – 90 درصد سالهای چهلم به 50 درصد کاهش یافتند .وضعیت در آخر دهه 80 و اول دهه 90 – قرن بیستم خیلی تغییر یافت .در این سالها به خاطر وجود سیاست دموکراسی و آشکاربیانی رهبر دولت شوروی گورباچف تعداد مدارس تاجیکی افزایش یافت .البته ،این روند مثبت خود از خود به وجود نیامدهاست .اشخاص وطندوست ملت در این جاده خیلی از خود کار و پیکار و فداکاری نشان دادند .
برای مثال در سمرقند در آن ایام در بعضی مدارسی که هنوز در آخر سالهای چهلم و اول سالهای پنجاهم به زبان ازبکی برگردانده شده بودند ،باز مجددا درس های تاجیکی خود را به روی دانش آموزان باز کردند .از جمله آنها مدارس شماره 10 در محلههای چهارراه و خجندیان ،در مدارس شماره 21 در محلههای دهبیدی ،شربتداران و قرابای آقسقال ،در مدارس شماره 27 در محلههای ضامنی ،یامینی و میرزا پولاد ،در مدارس شماره 9 در محلههای دیوار كوندلنگ ،مسجد زنگولدار و غیره در قسمت شهر قدیمی سمرقند تعداد دبیرستانهای تاجیکی زیاد شدند .این گونه دگرگونیها در بخش معارف فارسی در دهات ولایت نیز به عمل آمدند .
این همه پیشرفتهای چشمگیر در بخش معارف و فرهنگ تاجیکان از بالا رفتن فرهنگ خودشناسی ملی مردم مربوط بود .اما بعد از اعلام شدن استقلالیت جمهوری در سال 1991 و به ویژه به مقام دولتی (سال1990 ) رسیدن زبان ازبکی از اول دهه 90 تعداد مدارس تاجیکی سال به سال در حال کاهش یافتن قرار گرفت.در حال حاضر در شهرهای باستانی تاجیکنشین سمرقند و بخارا هیچ مدرسه ای تاجیکی وجود ندارد .در دیگر شهر و نواحی تاجیکنشین وضع همین گونه است .مثلاً ،طبق معلومات در ناحیه تاجیکنشین نورتا مدرسه تاجیکی نزدیک به نابودی رسیدهاست و حال آن که دو – سه دهساله پیش در این ناحیه چند دبیرستانهای فارسی – تاجیکی وجود داشتند .
وضعیت در ولایت “سرخان دریا” کمی بهتر است .در این جا بسیار مدارس تاجیکی نگاه داشته شدهاند .در این ولایت نیز در برخی از محلات و روستاها مدرسه تاجیکی از ابتدا وجود نداشتند ،بعضی از اینها بعداً تعطیل شدند .مطابق گزارشها تنها در ناحیه سوخ ولایت فرغانه هیچ مدرسه تاجیکی بسته نشدهاست .همه سوخیان به زبان مادری تحصیل میکنند .در دهات ولایت سمرقند نیز تقریباً 10 دبیرستان کاملا تاجیکی و 15 – 18 مدرسه آمیخته تاجیکی و ازبکی وجود دارد .اما اگر در حال حاضر و آینده در این بخش مبارزه و تلاشی صورت نپذیرد ،ترس باز هم کم شدن و در آخر از بین رفتن مدرسه و کلاسهای تاجیکی به میان خواهد آمد .
یکی از دلایل کاهش دبیرستانهای تاجیکی در ازبکستان چنانکه در بالا نیز ذکر کردیم ،به مقام دولتی ارتقا یافتن زبان ازبكی است .در بین مردم درباره زبان دولتی چنین عقیده پیدا شد که گوئیا در همه جای ،در کلّ بخشهای حیات سیاسی ،اجتماعی و فرهنگ کشور زبان ازبکی استفاده شده ،زبانهای دیگر از جمله فارسی تاجیکی دیگر استفاده نمیشود .چنین فکر غلط در نتیجه ناآگاهی خلق از قانون زبان دولتی حاصل شدهاست و حال آن که در قانون زبان دولتی مقام و حقوق زبانهای دیگر که در جمهوری رایج هستند ،مشخص شدهاست .
از 24 ماده قانون زبان در 17 – 18 آن راجع به زبانهای ملی خلقهای ساکن جمهوری بیان شده است .پس در این جا گناه روشنفكران ،علیالخصوص ،آموزگار است که به مردم مضمون و ماهیت قانون زبان دولتی را درست توضیح ندادهاند . کمبود کتابهای درسی در مدرسهها باز یک دلیل جزئی این رویداد منفی، میباشد .قبل از استقلالیت ازبکستان کتابهای تعلیمی برای دبیرستانهای تاجیکی این کشور در دوشنبه چاپ میشد .بعد استقلالیت این موسسه برهم خورد .نشر کتابهای درسی فارسی – تاجیکی به دوش خود جمهوری ازبکستان گذاشته شد .بسیار کتب درسی لازم بود که از نو ترجمه کنند یا که عالمان کشور خود تالیف نمایند .این عمل البته فرصت و زمان معین میخواست .از همین طریق بسیار دانش آموزان تاجیک در مدت 10 – 15 سال بدون وسایل تعلیمی ماندند .این هم بهانهای شد برای بعضی پدر و مادران ،معلمان و مدیران مدرسهها برای تعطیل کردن کلاس و دبیرستانهای تاجیکی .
انتهای پیام
www.afghanistan.shafaqna.com