شفقنا افغانستان-پروفسور جفری ساکس، کارشناس مطالعات توسعه و مبارزه با فقر است که در این زمینه تالیفات زیادی دارد. وی نقش مهمی در توسعه کشورهای اروپای شرقی داشته است.
او در گفت وگو با الشرق الاوسط بر این نکته مهم تاکید می ورزد که رمز موفقیت هرحکومتی را باید در میزان ایجاد خوشبختی در مردمانش دانست. اگر مردمان کشوری احساس خوشبختی می کنند قطعا حکومت نیز موفق بوده است و یکی از سریع ترین راه ها برای خوشبخت کردن ملت ها توجه و رسیدگی به کودکان است. این کودکان هستند که از ابتدای زندگی خود باید مزه خوشبختی را چشیده و با آن رشد کنند.
– چه طرح یا پروژه هایی هست که ملت ها احساس خوشبختی می کنند؟
* اگر بخواهیم به لحاظ فلسفی بحث کنیم باید گفت ارسطو کتابی نوشته است که از 2000 سال پیش تاکنون برای بشریت الهام بخش بوده است. وی درکتاب خود اشاره می کند که انسان هماره در جست وجوی خوشبختی است. او این پرسش را مطرح می کند که معنای خوشبختی چیست؟ در این زمینه تاکنون بحث های زیادی شده است. او می گوید خوشبختی این نیست که ما چیزی را به دیگران تقدیم کنیم. همچنین خوشبختی این نیست که فقط به نیازها یا تمایلات ما پاسخ داده شود بلکه خوشبختی نوعی تلاش برای زندگی است. انسانی خوشبخت است که تلاش می کند برای خود یا جامعه اش نوعی زندگی را به ارمغان آورد. از این رو حکومت ها کاری را که می توانند انجام دهند این است که افراد بشر را تشویق کنند تا به دنبال خوشبختی شان باشند و این خوشبختی را نه تنها برای خودشان که برای کل جامعه به ارمغان بیاورند.
بنابراین مفهومی را که ارسطو می گوید به نظر من خیلی مهم است. او می گوید بشریت که عبارت باشد از موجودات انسانی که در جوامعی زندگی می کنند باید برای خوشبختی جامعه شان با هم تلاش کنند. به تعبیر دیگر مسوولیت ما این است که در جوامع خودمان اعضای خوبی باشیم. این امری طبیعی نیست هرچند جزو طبیعت ماست. خوشبختی درواقع تلاشی فردی است اما نه فقط برای کسب دستاوردهای فردی. بلکه سعادت به معنای فضیلت است. متاسفانه این تفکر از جوامع ما رخت بربسته است. حال آنکه خیلی مهم است و باید آن رادوباره برگرداند. انسانی خوشبخت است که زندگی با فضیلتی داشته باشد واین زندگی با فضیلت بدست نمی آید مگر اینکه شما تلاش کنید و پیوسته متعهد بمانید.
این فکری است که ما الان در جهان معاصر نمی بینیم. در ایالات متحده ما از کسی نمی خواهیم با فضیلت باشد بلکه می خواهیم به دنبال کسب پول و ثروت باشد. دولت به دنبال گسترش فضیلت نیست. کمتر رهبرانی پیدا می شوند که دنبال این باشند. یادم می آید جان کندی رییس جمهور اسبق آمریکا یکی از این افراد بود. او می گفت: به این نگاه نکن که جامعه چه چیزی دراختیار تو گذاشته است بلکه به این فکر کن که تو چه چیزی تقدیم جامعه ات می کنی. او از جمله اندک رهبرانی بود که تلاش می کرد مردم تحرک داشته باشند و خودشان خدمات ارایه دهند. از شهروندان می خواست به این فکر کنند که چه چیزی می توانند به کشورشان بدهند.
ارسطو تاکید داشت که فضیلت یک مساله اخلاقی نیست. بلکه چیزی است که باید آن را به وجود آورد و این به نظر من خیلی اهمیت دارد. فضیلت را باید ما به عنوان یک الگوی برتر بیاموزیم. باید تمرین کنیم. باید آن را از طریق آموزش یاد بگیریم. اما چنین فکری در جهان حضور ندارد و خیلی گسترش نیافته است. آزادی باید همه جا وجود داشته باشد. شما باید از آزادی تان استفاده کنید و به تمایلات تان پاسخ دهید. اما باید به یاد داشت که این فضیلت نیست و درنهایت منجر به خوشبختی نمی شود. درنهایت اینکه ارسطو ازیک نوع مفهوم میانجی سخن می گوید و معتقد است نباید رفاه مادی را انکار کرد اما آن را نباید به عنوان یک هدف نهایی در نظر گرفت. او می گوید ما نباید سستی به خرج دهیم. نباید ترسو باشیم. باید به دنبال یک راه میانه باشیم یعنی راهی که به اعتدال می رسد و این بسیار مهم است.
نظریه ای وجود دارد که می گوید ما به عنوان بشر دارای سلسله نیازهایی هستیم. نردبانی از این نیازها هست که هر روز نیز طویل تر می شود. در قاعده این نردبان نیازهای مادی و فیزیولوژیک جای گرفته اند. کسانی که گرسنه هستند نمی توانند احساس خوشبختی کنند. کسانی که کودکان شان به دلیل بیماری جان می دهند نمی توانند احساس خوشبختی داشته باشند. میلیون ها نفر در قاعده این نردبان هستند که راهی برای پاسخگویی به نیازهای اولیه شان نمی یابند. همچنین درمناطقی جنگ و خون ریزی جریان دارد. یکی دیگر از این نیازها امنیت است. هرچه ما از این نردبان بالاتر برویم نیازها معنوی تر می شود. مساله عشق و تعلق خاطر به یک جامعه داشتن و ارج نهادن به خود. در این رابطه چیزی هست به نام اثبات خود یعنی اینکه انسان بتواند خودش مشکلاتش را حل کند. چنین انسانی باید آزادی آن را داشته باشد که برای تحقق اهدافش تلاش کند. نقطه شروع در گسترش خوشبختی جوامع همین جاست.
در این میان باید خوشبختی کودکان جزو اولویت های نخست یک دولت باشد. یک دولت پیشرفته از این جا شناخته می شود. یعنی از روی میزان اهتمامی که به کودکان می ورزد زیرا اگر کودکان از ابتدا این خوشبختی را درک نکنند مشکل بتوان در بزرگسالی به آنها آموخت. تامین نیازهای مادی و معنوی کودکان در همان سنین نخست سهم مهمی در تحقق خوشبختی آنها دارد. 25درصد از کودکان آمریکا در محیطی فقیرانه زندگی می کنند و بنابراین با احساس خوشبختی بیگانه خواهند بود. درمورد سایر کشورها وضع از این هم بدتر است.
– یکی از مسایلی که اینجا قابل توجه است مساله درآمدهای مادی است. آیا می توان خوشبختی را به میزان درآمد یک فرد نسبت داد؟ آیا کشورهای ثروتمند احساس خوشبختی بیشتری نسبت به بقیه کشورها دارند؟
* طبعا مال و ثروت مهم است. اما همه چیز نیست. فقر طبعا آزار دهنده است. اشخاص ثروتمند زندگی خوبی دارند اما در سطحی معین. این مساله با سایر جوانب زندگی قابل مقایسه نیست. ایالات متحده آمریکا به رغم داشتن ثروت های جهانی خوشبخت ترین کشور دنیا نیست. در آنجا آدمی برای تامین نیازهای مادی خودش خیلی تلاش می کند. البته تلاشی یک جانبه. در آمدهای زیاد برخی از جوامع را از مسایل بسیاری دور نگه می دارد. مثل اهمیت کمک رساندن به جامعه و تشویق به رفاه کودکان و تقویت شیوه های ملاطفت جویانه. بنابراین درآمد مهم داشتن برای رفع نیازهای اساسی مهم است اما کافی نیست.
– چگونه دولت ها می توانند سطح خوشبختی ملت ها را بالا ببرند؟
* دولت ها می توانند نقش بسیار مهمی دراین رابطه داشته باشند. برای همین مسوولیت سنگینی دراین راه دارند. به اعتقاد من نیت حکومت ها البته از این هم مهم تر است. دولت هایی هستندکه به دنبال نیت های خیرخواهانه بوده و قابل اعتمادمی شوند. این گونه دولت ها می توانند تغییرات زیادی را به وجود آورند. من به جاهای مختلفی رفته ام و با بحران های اقتصادی و سیاسی زیادی آشنا هستم. ما تلاش کردیم تا به کمک دولت ها این بحران ها را حل کنیم و درمواردی موفق و درمواردی موفق نشدیم اما یک مساله اساسی که توجه مرا جلب می کرد اینکه برای تحقق چنین آرزویی اعتماد متقابل دولت ها و ملت ها لازم است. یک دولت باید از طریق شفافیت و وضوح به چنین جایگاهی برسد که به او اعتماد کنند. ممکن است مردم دولتی را دوست نداشته باشند اما براین اتفاق نظر داشته باشند که دولت هرکاری از دستش برمی آید انجام می دهد. وقتی تا حد به دولتی اعتماد شود می تواند همه گونه تغییراتی به وجود آورد. چون مردم بر این باورند که دولت آنها را به سمت درستی هدایت می کند هرچند این حرکت کند باشد.
– طی سه سال گذشته با وقوع جنبش های عربی، بحث و جدل های زیادی مطرح شده مبنی براینکه اصلاحات تدریجی بهتر است یا انقلاب های ناگهانی. شما دراین باره چه نظر ی دارید؟
* به باور من این مساله ای پیچیده است. وقتی کشورهایی مثل مصر را می بینم، در این کشور دو گروه هستند که می گویند برای پیشرفت باید یکی دیگری را حذف کند. بین دو طرف درگیر هیچ گونه گفتگویی نیست. چون هرکدام دیدگاه های مختلفی دارند. درمصر اختلافات دینی، گروهی، اجتماعی، طبقاتی و…. وجود دارد و تا الان نتوانسته است فضایی از گفت وگو به وجود آورد. مصر کشوری کهن و مربوط به 7 هزار سال پیش است. این وضعیت برای من نگران کننده است چون طرف های خارجی هم یکی علیه دیگری حمایت می کنند. نتیجه این همه اختلافات دودی است که به چشم مردم می رود.
باید بگویم در کشورهای عربی ازجمله مصر هر گروهی تلاش می کند استفاده خودش را ببرد به جای اینکه سعی کند بین هویت های مختلف جامعه پلی بزند. باید به این نکته توجه داشت که هرگروهی درواقع نماینده بخشی از جامعه است و نباید هیچ گروهی را از میدان حذف کرد. اگر بخواهد این وضعیت ادامه داشته باشد مصر همچنان نا آرام خواهد بود.
– رابطه تورم و خوشبختی یک جامعه چیست؟
* اگر شما در کشوری زندگی کنید که از تورم بالا رنج می برد این چنین کشوری هرگز نمی تواند خوشبخت باشد. اما اگر در کشوری زندگی می کنید که ناگهان یک انفجاری در قیمت ها به وجود می آید دراینجا مردم هم سعی می کنند خوشبختی شان را محدود و کنترل کنند. یکی گفته است « هیچ راهی مطمئن تر از این برای تغییر یک جامعه نیست که قیمت ارز آن کشور را بیاورند پایین. زیرا تورم منجر به شورش های اجتماعی می شود» و این کاملا درست است. من در کشورهایی بوده ام که نرخ تورم بالایی داشتند. اکثر کشورهای جهان سعی می کنند سطح تورم را کنترل کنند. وقتی شما به کشورهای با تورم بالا می نگرید به روشنی می بینید که مردم درچنین کشورهایی اصلا احساس خوشبختی نمی کنند.
منبع: الشرق الاوسط
ترجمه: شفقنا
انتهای پیام
www.afghanistan.shafaqna.com