در حالی آمریکا در پی یافتن پایگاهی جدید در منطقه به دنبال کسب پشتیبانی برخی از کشورهای آسیای مرکزی از جمله ازبکستان است که ازبکستان در حال حاضر سیاستی مبتنی برمنافع را در پیش گرفته است.
به گزارش خبرگزاری شیعیان افغانستان(شفقنا افغانستان) به نقل از پایگاه خبری «تاپ وار»، آمریکا که به دلیل برنامههای خروج نیروهای نظامی خود از افغانستان و تخلیه پایگاه ماناس در قرقیزستان به شدت نگران از دست دادن موقعیت خود در منطقه است، به دنبال کسب پشتیبانی برخی از کشورهای آسیای مرکزی از جمله ازبکستان میباشد. این در حالی است که ازبکستان، خود را بر سر دوراهی روسیه-آمریکا میبیند و در حال حاضر سیاست مبتنی برمنافع را در پیش گرفته است.
ازبکستان کشوری است که اسلامگراهای افراطی به شدت در این کشور فعالیت زیرزمینی دارند و با وجود تهدیدهای «جنبش اسلامی ازبکستان»، کاخ سفید با شتابزدگی میخواهد روابط استراتژیک خود را با این کشور تقویت نماید.
اما آیا واشنگتن در دامی دیگر نخواهد افتاد؟ و آیا ازبکستان افغانستانی دوم برای او نخواهد شد؟ و در مجموع چرا آمریکا به متحدی مثل ازبکستان نیاز دارد؟
کاهش تعداد نیروهای نظامی پس از خروج نیروهای آمریکا از افغانستان در درجه اول کاهش حضور نظامی آمریکا در منطقه آسیای مرکزی را به دنبال خواهد داشت و این موضوع با تخلیه پایگاه ماناس از نیروهای نظامی آمریکا، تشدید خواهد شد. با این حال، کاخ سفید به دنبال کسب پشتیبانی برخی از کشورهای آسیای مرکزی از جمله ازبکستان میباشد.
به نظر میرسد آمریکا به خاطر بیثباتی، قرقیزستان را ترک میکند. در واقع ماناس فقط برای حفظ و حمایت از نیروهای اشغالگر افغانستان لازم بود، ولی زمانیکه جنگ پایان می یابد هیچ دلیلی باقی نمیماند که پایگاه نظامیای در این کشور بیثبات وجود داشته باشد که تبدیل به یک نقطه خطر شود.
به باور برخی کارشناسان، در قرقیزستان هر لحظه ممکن است که انقلابی اتفاق بیافتد و قیامی آغاز شود. در این صورت نیروهای نظامی آمریکا به کنار زده خواهند شد و یا در مرکز حملات و تیراندازیها قرار خواهند گرفت.
در چنین شرایطی واشنگتن میخواهد متحد با ثباتتری داشته باشد و ازبکستان که برای سالهای متمادی رژیم خود را حفظ کرده است و قادر به محافظت از خود در برابر نیروهای مخالف اسلامگرا و یا سکولار نیز میباشد، میتواند گزینه مناسبی باشد.
بازی با ازبکستان میتواند اولین قدم در جهت ایجاد پایگاههای نظامی آمریکا در آسیای مرکزی باشد و این پایگاه آنالوگ پایگاه نظامی ماناس خواهد بود.
بنا به اطلاع بهدست آمده از مراکز تحلیلی و مطالعاتی فرآیندهای اجتماعی در فضای پس از اتحاد شوروی، آمریکا همواره در تلاش بوده است که چندین پایگاه نظامی را در ازبکستان ایجاد کند ولی این اقدام سالها به تعویق افتاد.
در رابطه با آمادگی آمریکا برای ایجاد پایگاه در ازبکستان، این واقعیت نهفته است که آمریکا باید این کشور را از لیست کشورهای خطرناک حذف کند. طبق قانون در کشورهایی که سطح تهدیدات و خطر بسیار بالا است، نیروهای نظامی ایالت متحده باید هزینههای اضافی صرف کنند. به نظر میرسد اگر آمریکا بخواهد در ازبکستان شبکهای از پایگاههای نظامی را ایجاد کند، کاخ سفید باید در دستمزد نظامیان صرفهجویی نماید. زیرا ازبکستان حالا رسما یک کشور آرام و امن اعلام شده است.
جای هیچگونه شکی نیست که بودجه عملیات نظامی در خارج از کشور به شدت خزانهداری آمریکا را تخریب کرده است و برای کاهش هزینهها مقامات مجبور هستند که به هر روش صادقانه و یا غیر صادقانهای متوسل شوند.
حذف کشور ازبکستان از لیست کشورهای خطرناک، هدف دیگری نیز داشت و آنهم نزدیک شدن به تاشکند و البته مهر صحتگذاشتن بر سیاستهای دولت ازبکستان بودهاست.
با اینحال، آمریکا برای نزدیک و همگراشدن با ازبکستان از هیچ روشی برای تعارفات در رابطه با این کشور کوتاهی نمیکند به طوریکه مکررا اعلام میکند که ازبکستان کشوری امن و باثبات است. این گامهای اولیه آمریکا است.
در سال 2005، شکافی بین آمریکا و ازبکستان ایجاد شد. زمانیکه شورش «اندیجان» شروع شد و عملکرد دولت ازبکستان در رابطه با قیام مردم اندیجان از طرف آمریکا محکوم شد. زیرا دولت ازبکستان برای سرکوب مردم بیدفاع از سلاح گرم استفاده کرد و علاوه بر شبه نظامیانی که تظاهرات کردند، عده زیادی از مردم بیدفاع نیز کشته شدند. غربیها با انتقاد از عملکرد دولت تاشکند، سرکوب غیرنظامیان را محکوم نمودند. پس از این واقعه دولت ازبکستان نیز دیپلماتهای غربی را به دخالت در امور داخلی کشورش محکوم نمود.
این واقعه باعث شد که چندین سال روابط بین آمریکا و ازبکستان تیره شود. «اسلام کریماف» به عنوان رئیس دولت، ادعا میکرد که کشورش یک کشور بیطرف است. بعد از سال 2005، ازبکستان روابط خود با مسکو را نیز کاهش داد و به کشوری نسبتا منزوی در صحنه بینالملل تبدیل گشت. از عضویت «سازمان پیمان امنیت جمعی» خارج شد و یک سیاست بسیار پیچیده خارجی را پیگیری نمود.
به عقیده «الکساندر ولوسوف» با وجود تلاشهای اخیر آمریکا، ازبکستان هنوز انتخاب خود را انجام نداده است و با در نظر گرفتن منافع خود، گاهی با آمریکا و گاهی با روسیه همکاری میکند.
با این حال آمریکا بازی خود را شروع کرده است و زمینه را برای حل و فصل مسائل با تاشکند فراهم نمودهاست. در این راستا کمکهای بشردوستانه از خارج به ازبکستان سرازیر میشود و صندوقهای مالی غیردولتی در تأمین مالی سازمانهای سیاسی و دولتی ازبکستان فعال شدهاند.
میتوان به جرأت گفت، همه این فعالیتها که علاقمندی آمریکا را در همکاری با ازبکستان نشان میدهد، حکم ضربالمثل «پنیر رایگان فقط در تله موش است» را دارد و باید دید که این هزینهها و سرمایهگذاریها تا چه وقت ادامه دارد!
آمریکا چه منافعی در ازبکستان دارد؟
پاسخ روشن است: پس از خروج نیروهای نظامی از افغانستان و بستهشدن پایگاه نظامی ماناس در قرقیزستان، آمریکا میخواهد حضور نظامی خود را در آسیای مرکزی حفظ کند و از بین تمام کشورهای منطقه، ازبکستان کم و بیش نقش یک متحد را برای آمریکا بازی میکند. تاجیکستان ضعیف است و همیشه در تهدید وقوع جنگ داخلی است. قرقیزستان در لب پرتگاه قرار دارد. قزاقستان متحد روسیه است و ترکمنستان بارها اعلام کرده که یک کشور بیطرف است و حضور آمریکا و روسیه را در خاک خود تحمل نمیکند.
تنها ازبکستان باقی میماند که اگرچه خیلی هم ایدهآل نیست، زیرا نه تنها در آستانه جنگ بین قرقیزستان و تاجیکستان بر سر دره فرغانه قرار دارد بلکه نیروهای جنبش اسلامی ازبکستان نیز از افغانستان به این کشور وارد میشوند که شرکت فعال در جنگ افغانستان دارند و جنگجویان با تجربه و مبارزی هستند، با این حال ازبکستان انتخاب شده است.
اسلام کریماف علیرغم مخالفتهای داخلی توانسته حکومت را سرپا نگهدارد و در جنگ احتمالی با قرقیزستان و تاجیکستان امیدوار است که با مشارکت آمریکا پیروز میدان باشد. اسلام کریماف که تهدید یک جنگ بزرگ در دره فرغانه را احساس میکند و مخالف کمکها و حمایتهای نظامی آمریکا نیست، هرچند که اگر ازبکستان نیروهای نظامی آمریکا را به کشورش راه دهد، وابسته به آمریکا خواهد شد.
ظاهرا تاشکند در یک میدان انتخاب قرار گرفته است. یا باید رعیت آمریکا شود که به طور اتومات از شر همسایگان در امان خواهد ماند و یا باید یک ازبکستان مستقل باقی بماند. در این صورت قادر به مقاومت در برابر نیروهای جنبش اسلامی ازبکستان و تاجیکستان و قرقیزستان نخواهد بود.
در وضعیت کنونی روسیه تنها در صورتی میتواند در برابر حضور نظامی آمریکا در ازبکستان مقاومت نماید که به ازبکستان شرایط بهتر همکاریهای نظامی را پیشنهاد بدهد.
همسایگان ازبکستان که حضور پایگاههای نظامی آمریکا را بر علیه خودشان میبینند، قطعا مخالف حضور نظامی آمریکا در ازبکستان میباشند در حالی که اگر ازبکستان همکاریهای مختلف نظامی را با آمریکا داشته باشد و ارتش خود را به تجهیزات مدرن تجهیز کند و قراردادهای دیگر اقتصادی را با آمریکا ببندد، در اینصورت، اسلام کریماف خود را حفاظت شده حس میکند و میتواند در درگیریهای دره فرغانه پیروز میدان باشد.
برای اینکه این همکاریها ایجاد نشود، مسکو باید تضمین کند که با تاشکند مخالفتی ندارد و از مخالفین این کشور هم حمایت نمیکند و همه توان خود را برای حفظ موقعیت تاشکند بکار خواهد گرفت.
بدین ترتیب اسلام کریماف به دنبال حامیانی از خارج از منطقه نخواهد بود و لزومی ندارد که نظامیان ارتش آمریکا و دیگر کشورهای متخاصم را در کشورش جای دهد.
انتهای پیام
www.afghanistan.shafaqna.com