استاد سروش محلاتی: عزاداری امام حسین(ع) تعطیل نمی شود اما اشکال مختلفی دارد

شفقنا- امسال در شرایط ویژه و خاصی ماه محرم را آغاز می کنیم؛ شیوع بیماری، تأثیر بر شکل گیری مجالس و محافل عزاداری در این ایام می گذارد و ما با تجربه جدیدی در این زمینه مواجه ایم. این تجربه سوالات مختلفی را در جامعه ایجاد کرده و دیدگاه های متنوعی را در پی داشته است.

استاد سروش محلاتی در سخنرانی در حسینیه شفقنا، با استناد به احادیث و روایات بررسی می کند: در شرایطی که به لحاظ بهداشتی امکان سرایت یک بیماری مهلک مانند کرونا وجود دارد، عزاداری اباعبدالله الحسین (ع) را باید چگونه برگزار کرد؟

به گزارش شفقنا، استاد سروش محلاتی ضمن تسلیت ایام محرم الحرام و شهادت امام حسین(ع) و اصحاب ایشان بیان کرد:

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحيمِ

الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی سَيِّدِنا وَ نَبِیِّنَا أَبِی ‌الْقَاسِمِ المُصطَفی مُحَمَّد صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِه وَ سَلَم وَ لَعنَةُ اللهِ عَلی اَعدائِهِم اَجمَعين

قالَ الله تَبارَکَ و تعالی فی مُحکم کِتابه أعوذ بِاللَّهِ مِنَ الشَّیطَانِ الرَّجِیمِ وَ أَنْفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ لا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا اَباعَبْدِاللَّهِ وَ عَلَى الاَرْواحِ الَّتى حَلَّتْ بِفِناَّئِکَ

امسال در شرایط ویژه و خاصی ماه محرم را آغاز می کنیم؛ شاید در طول تاریخ کمتر اتفاق افتاده باشد که ماه محرم در چنین شرایطی آغاز شود. شیوع بیماری، تأثیر بر شکل گیری مجالس و محافل عزاداری در این ایام می گذارد و ما با تجربه جدیدی در این زمینه مواجه ایم.

این تجربه سوالات مختلفی را در جامعه ما ایجاد کرده و این سوالات و دیدگاه های متنوع، در طول هفته های اخیر در رسانه ها انعکاس پیدا کرده تا جایی که از علما و مراجع استفتائاتی صورت گرفته که در شرایط موجود عزاداری اباعبدالله الحسین (ع) چگونه باید برگزار شود.

همین مساله را به شکل اصولی تر و مبنایی تر در این جلسه مورد بحث و گفت وگو قرار می دهیم.

بحث خودم را با طرح یک سوال آغاز می کنم، در شرایطی که به لحاظ بهداشتی امکان سرایت یک بیماری مهلک مانند کرونا وجود دارد، عزاداری اباعبدالله الحسین (ع) را چگونه باید برگزار کرد؟

این سوال ناشی از یک نکته است، آن نکته این است که آیا اهمیت عزاداری امام حسین(ع) در حدی نیست که ما از خطرات احتمالی استقبال و بدون اینکه عزاداری را محدود کنیم، مانند سالهای گذشته مراسمات را داشته باشیم حتی اگر برگزاری این مراسم خطراتی را هم برای عده ای از مردم داشته باشد.

شاید در ذهن برخی از عاشقان و شیفتگان حسینی چنین ذهنیتی وجود داشته باشد که اهمیت این موضوع در حدی است که همه باید مشتاقانه و عاشقانه، فداکاری و ایثارگری کنند و از جان خود مایه بگذارند، اما اجازه ندهند صدمه و آسیبی به عزاداری حسین بن علی(ع) وارد شود.

در بحثی که در خدمت شما ارایه می کنم به لحاظ مبانی دینی و فقهی این مساله را مورد کند و کاو قرار می دهیم تا ببینیم آیا یک شرایط خطیر مانند امروز تأثیری بر مناسک دینی دارد یا ندارد؟ لذا عنوان صحبت من «خطرپذیری و خطر گریزی در انجام مناسک دینی» است.

مقدمتاً عرض کنم، یک اصل و مبنای فقهی وجود دارد که انسان در برگزاری و انجام مراسمات دینی و تکالیف شرعی، باید صیانت از نفس و حفاظت از سلامتی خود داشته باشد حتی اگر انسان در معرض آسیب جسمی قرار دارد، تکلیف دینی او به این مناسبت تغییر و تخفیف پیدا می کند، مثلاً در مساله نماز، کیفیت نماز از نظر قیام و عقود اگر برای شخص سخت و دشوار است یا بالاتر، زیان و ضرری را متوجه شخص می کند، قهراً تکلیف او از نماز ایستاده به نماز شکسته و از نماز شکسته به نماز خوابیده تغییر پیدا می کند.

روشن تر از آن در مساله روزه، اگر این تکلیف مهم برای یک فردی موجب بیماری شود یا نگرانی و خوف از بیماری وجود داشته باشد، تکلیف از او برداشته می شود و او می تواند روزه خود را افطار کند.

در مساله حج هم همینطور است، خوف از ضرر و زیان، تکلیف را ساقط می کند. حتی این مساله در باب جهاد هم به شکلی مطرح است.

حال آیا این اصل و قاعده در مساله امام حسین(ع) و مناسک مربوط به حضرت مانند زیارت و عزاداری نیز حاکم است و به واسطه خوف از ضرر و بیماری از این مناسک مذهبی و سوگواری تکلیف برداشته می شود و باید برنامه را تعطیل کرد؟

به نظر برخی از افراد میان عزاداری امام حسین(ع) با همه تکالیف دیگر، یک تفاوت وجود دارد، همه وظایف و تکالیف شرعی در اثر خوف از ضرر، مرض و بیماری ساقط می شود و یگانه تکلیفی که در هیچ شرایطی ساقط نمی شود و تحمل هر خطر و ضرر برای آن شایسته است و در هر شرایطی با پرداخت هر هزینه ای باید آن را حفظ کرد و با شکوه به جا آورد، مناسک مربوط به امام حسین(ع)، عزاداری و زیارت و امثال آنهاست.

آیا واقعاً چنین است؟ آیا تفاوتی وجود دارد یا خیر؟

ابتدا به سراغ ادله و روایاتی که می تواند مستند این تفاوت باشد، می رویم. ابن قُوْلُوْیه که از قدمای محدثین و فقهای ماست و استاد شیخ مفید بودند، در یازده قرن قبل کتاب «کامل الزیارات» را تألیف می کند و روایات مربوط به امام حسین(ع) و زیارت حضرت را می آورد و یک باب در این کتاب اختصاص به همین موضوع دارد که حتی با وجود خطر و ضرر زیارت حضرت را نباید ترک کرد.

در کتاب «کامل الزیارات» عنوان این فصل چنین است: «ثواب من زار الحسين(ع) و علیه خوف (باب 45)؛ پاداش کسی که در حال خوف، ترس و نگرانی به زیارت امام حسین(ع) نایل می شود.» روایت اول این باب از زُرَارَةَ است که به امام باقر(ع) عرض کرد: «مَا تَقُولُ فِیمَنْ زَارَ أَبَاکَ عَلَى خَوْفٍ؟ هر کس پدر بزرگوار شما اباعبدالله الحسین را در حال ترس و وحشت زیارت کند، درباره او چه نظری دارید؟»

امام باقر(ع) نفرمودند، در حال خوف و نگرانی نباید به زیارت برود؛ او را تخطئه نکردند و نفرمودند کار بیهوده ای انجام داده و ثواب و بهره ای نمی برد، بلکه بالعکس تشویق کردند و فرمودند: «یُؤْمِنُهُ اللَّهُ یَوْمَ الْفَزَعِ الْأَکْبَرِ؛ او در دنیا در حال ترس و وحشت رفت، وقتی احساس خطر می کرد به زیارت نایل شد، در قیامت در حالی که همه جزع و فزع دارند، خداوند او را مشمول امن خود قرار می دهد. وَ تَلَقَّاهُ الْمَلَائِکَةُ بِالْبِشَارَةِ وَ یُقَالُ لَهُ: لَا تَخَفْ وَ لَا تَحْزَنْ؛ ملائکه الهی از او استقبال می کنند و به او می گویند نترس و نگران مباش.» این یک تشویق است که در شرایط ترس و وحشت هم نباید زیارت امام حسین(ع) را ترک کرد.

روایت دوم از عبدالله ابْنِ بُکَیْر است که به امام صادق(ع) عرض کرد: من گاهی در منطقه کربلا هستم و دلم هوای زیارت امام حسین(ع) را می کند، ولی در عین حال نگران هستم، خَوْفاً مِنَ السُّلْطَانِ وَ السُّعَاةِ وَ أَصْحَابِ الْمَسَالِحِ؛ می ترسم بروم و مأموران حکومتی مرا شناسایی کنند و برای من اسباب زحمت و مزاحمت فراهم کنند. {این مطلب نشان می دهد که در همان زمان امام باقر(ع) و امام صادق(ع) زیارت اباعبدالله الحسین با چه سختی ها و فشارهایی همراه بوده است.}

به هر حال ابْنِ بُکَیْر از حضرت سوال کرد با این ترس و وحشت چه کنم؟ به زیارت بروم یا خیر؟ حضرت فرمودند: یَا ابْنَ بُکَیْرٍ أَ مَا تُحِبُّ أَنْ یَرَاکَ اللَّهُ فِینَا خَائِفاً؛ آیا دوست نداری که خداوند تو را در راه و مسیر ما در حالی که تحمل ترس و وحشت و نگرانی داری، ببیند؟ بگذار خداوند تو را در همین حال مشاهده کند، زیارت امام حسین را ترک نکن، أَ مَا تَعْلَمُ أَنَّهُ مَنْ خَافَ لِخَوْفِنَا أَظَلَّهُ اللَّهُ فِی ظِلِّ عَرْشِهِ؛ مگر نمی دانی هر کس برای ما و در راه ما ترس و وحشت را تحمل می کند، خداوند او را در سایه عرش خود امنیت می دهد، در زمانی که هیچ کس امنیت ندارد، او در آرامش قرار می گیرد.

در این روایت هم باز تشویق است که زیارت امام حسین(ع) را به خاطر ترس و وحشت ترک نکنید.

روایت سوم از معاویة بن وهب است که امام صادق(ع) به او فرمودند: «یَا مُعَاوِیَةُ لَا تَدَعْ زِیَارَةَ قَبْرِ الْحُسَیْنِ(ع) لِخَوْفٍ؛ معاویه مبادا زیارت قبر امام حسین(ع) را به خاطر ترس و وحشت ترک و رها کنی؛ هر چه ترس و وحشت بیشتر، ثواب زیارت امام حسین هم بیشتر»

این روایات نشان می دهد که اساساً این علاقه به اباعبدالله الحسین و سوگواری برای حسین بن علی(ع) و آنچه که مربوط به حضرت است، نباید در شرایط ترس و نا امنی هم ترک شود. فشارها نباید شیعه را وادار به عقب نشینی کنند، آنها باید بمانند و بایستند و پای این بیرق مقاومت و این بیرق و عَلَم را در تاریخ حفظ کنند.

روایت چهارم؛ محمد ابن مسلم می‌گوید: امام باقر(ع) به من فرمودند: «محمد بن مسلم، هَلْ تَأْتِی قَبْرَ الْحُسَیْنِ؟ آیا به زیارت کربلا و امام حسین(ه) می روی؟ قُلْتُ: نَعَمْ عَلَى خَوْفٍ وَ وَجَلٍ؛ بله. اما با ترس، وحشت و نگرانی می روم. حضرت فرمودند: مَا کَانَ مِنْ هَذَا أَشَدَّ فَالثَّوَابُ فِیهِ عَلَى قَدْرِ الْخَوْفِ؛ محمد بن مسلم هرچه در این راه ترس، فشار، وحشت و اذیت و آزار بیشتر، ثواب این زیارت هم بیشتر، مبادا به خاطر این ترس و وحشت زیارت حسین بن علی(ع) را ترک کنی.»

این احادیث و روایات مجموعاً چنین ذهنیتی برای عده ای از شیعیان در طول تاریخ به وجود آورده است که قضیه امام حسین(ع) با باقی مناسک دینی و مذهبی کاملاً متفاوت است.

نماز، روزه، حج و هر عمل دیگر از مناسک اسلامی در شرایط خوف، ترس، وحشت و آسیب دیدن تعطیل می شود و  انسان از روزه، حج و نماز معذور است، اما یک استثناء بر این قاعده وجود دارد و آن قضیه کربلا و امام حسین(ع) است که اگر بنا بود شیعه در اثر ترس، وحشت و فشار در این موضوع عقب نشینی کند، اساساً از مکتب اباعبدالله الحسین چیزی باقی نمی ماند و ظالمان و ستمگران در طول تاریخ آن را محو می کردند و از بین می بردند.

آنچه محل صحبت است اینکه اگر ماجرای امام حسین(ع) استثناء است، اگر اهمیت خاص و ویژه دارد، ما در قبال قیام و عزاداری برای امام حسین(ع) در شرایط موجود، چگونه باید عمل کنیم؟

قبل از اینکه به شرایط خود بپردازیم، توضیح دهم که قصه امام حسین(ع) که حضرت در این روایات فرمودند با ترس هم بروید، با فشار هم ترک نکنید و با سختی هم مداومت نسبت به آن داشته باشید و رابطه آن با قاعده کلی که ابتدا عرض کردم، ضرر و خطر هر حکم شرعی را بر می دارد. قرآن کریم فرموده: «وَلَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ؛ خود را به هلاکت نیفکنید» و این مبنا در سراسر فقه و برای همه احکام قاعده قرار گرفته، اما حال این تفاوت از چه جهت است؟ قلمرو این تفاوت چیست؟ به عبارتی استثنائی که در اینجا اتفاق افتاده است، چیست؟

واقعاً سخت و ثقیل است که ما بگوییم وَلَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ؛ همه احکام دینی را فرا می گیرد، ولی قصه امام حسین(ع) متفاوت است، چه تفاوتی است؟ چرا حج را می توان تعطیلی کرد در صورتی که خطر داشته باشد، اما زیارت امام حسین(ع) را نمی توان تعطیل کرد؟

دو پاسخ به این سوال وجود دارد؛ پاسخ اول را مرحوم علامه مجلسی می دهد. با توجه به اینکه علامه مجلسی غواص بحار روایات اهل بیت(ع) است و عمر خود را برای احیای امر ولایت صرف کرده، دیگر نمی تواند چنین شخصیتی متهم به ضعفِ ایمان، اعتقاد و ولایت باشد.

علامه مجلسی که این روایات و امثال این روایات را نقل می کند، تفسیری هم در این زمینه ارایه کرده، بعد از اینکه روایات را در بحار آورده، می گوید که درست است که در روایات ائمه فرموده اند، در شرایط خوف هم زیارت امام حسین(ع) را ترک نکنید، اما منظور ائمه ترس جانی یا خوف نفس نیست. خوف و ضرر در حد آسیب رسیدن به مال برای زیارت امام حسین(ع) عیبی ندارد و قابل تحمل است، یا ضرر و زیان به آبرو مانعی ندارد، یا مزاحمت هایی که دولت های جائر احیاناً برای زائرین امام حسین(ع) فراهم می کنند، قابل تحمل است، اما آیا اسلام اجازه داده شخص به زیارت امام حسین(ع) برود و خطر جانی را تحمل کند؟ علامه مجلس می گوید: خطر جانی در هیچ کجا برای هیچ عبادتی در هیچ مناسکی مجوز ندارد.

مرحوم مجلسی بعد از اینکه روایت معاویة بن وهب را نقل می کند که حضرت فرمودند: لَا تَدَعْ زِیَارَةَ قَبْرِ الْحُسَیْنِ(ع) لِخَوْفٍ

علامه می فرماید: شاید منظور روایت این باشد که اگر احتمال خطر کم و ناچیز است و انسان ظن به سلامت دارد، اینجا زیارت امام حسین(ع) را ترک نکند. مرحوم علامه مجلسی نمی تواند بپذیرد که شخصی با وجود خطر جانی به زیارت امام حسین(ع) برود، با اینکه در روایات هم بود که عَلَى الْخَوْفِ بروید، ولی می گوید که این خوف، خوفی نیست که شخص سلامتی خود را از دست می دهد و احتمال مرگ برای او وجود دارد.

من تعجب می کنم از کسانی که استناد به برخی از روایات می کنند، چگونه تحلیل و تأملات بزرگان ما که اهل حدیث هستند را نادیده می گیرند. چه کسی بهتر از علامه مجلسی که عمر خود را در روایات صرف کرده و می تواند غرض اهل بیت(ع) را در این روایات بفهمد. مرحوم علامه می گوید: این خوف در اینجا منظور این نیست که جان شخص به خطر بیفتد، خطر جانی حتی برای زیارت امام حسین(ع)، پذیرفتنی نیست و باید زیارت را ترک کرد. سلامت و حفظ جان انسان اولویت بر زیارت پر فضیلت امام حسین(ع) دارد.

یا منظور از خوف این است که انسان آبرویش در معرض خطر قرار گیرد نه اینکه خود در معرض خطر باشد، علامه مجلس می فرماید که تلف نفس در زیارت امام حسین(ع) قابل استثناء نیست و چنین زیارتی ممنوع است چون قاعده که خدا در قرآن فرمود وَلَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ استثناء بردار نیست، عزاداری امام حسین(ع) و زیارت کربلا هم قابل استثناء نیست. هیچ کسی در هیچ شرایطی حق ندارد برای امام حسین(ع)، به نام امام حسین(ع)، زیارت و عزاداری امام حسین(ع) و هر برنامه ای که منتسب به امام حسین است از خطر جانی استقبال کند. علامه همه روایات را آورده و بیان می کند که خطر نفس، خط قرمز است، باید از مال صرف نظر کرد و آبرو را داد، اما اگر خطر جدی و جانی است، باید این خطر قرمز را حتی در مساله زیارت امام حسین(ع) رعایت کرد.

بنابراین ما باید ابتدائاً براساس معیارهایی که از نظر عقل و قرآن کریم وجود دارد روایات را فهم و بر آن تأمل کنیم.

پاسخ دوم در این زمینه مطلبی است که مرحوم استاد بزرگوار شهید مطهری فرمودند و ایشان هم این مطلب را از عالم بزرگوار مرحوم میرزا مهدی اصفهانی استفاده کردند و آن نکته این است که اگر در روایات ما تأکید بر امام حسین(ع) حتی در شرایط سخت و دشوار شده، فلسفه خاصی دارد و بدین معنا نیست که هر کسی در هر شرایطی باید این برنامه و عزاداری و زیارت را به همین شکل با خطرات خودش حفظ کند.

تفاوت را مرحوم میرزا مهدی اصفهانی فرموده و آقای مطهری نیز تأیید کرده و درست هم هست و آن اینکه یک زمانی می خواستند نام امام حسین(ع) را محو کنند و زیارت امام حسین(ع) را نابود کنند، امام حسین(ع) را به شهادت رساندند و مرحله دوم این بود که شخصیت، هدف و امام حسین(ع) نیز نابود شود لذا اجازه نمی دادند که کسی به زیارت امام حسین برود و برای حضرت عزاداری داشته باشد که در این زمینه قضایایی به خصوص در دوران متوکل عباسی و هارون الرشید اتفاق افتاده بود و در منطقه کربلا مأمورین و جاسوسانی قرار داده بودند که کسی به قبر امام حسین(ع) نزدیک نشود، چندین مرتبه قبر امام حسین را شخم زدند تا این آثار را از بین ببرند، در این شرایطی که می خواهند اصل ماجرای امام حسین(ع) را نابود و نام حضرت را محو کنند، باید ایستاد و مقاومت کرد و از خطرات استقبال کرد تا مبادا اصل این نام و نهضت فراموش شود.

مرحوم آقای مطهری به تبع آن بزرگوار می فرمایند: این روایات در هر شرایطی مطلق نیست بلکه با تغییر شرایط کاملاً موضوع تغییر پیدا می کند.

لذا در شرایط موجود از یک سو باید توجه داشت که ما می خواهیم عزاداری امام حسین(ع) بماند و از سوی دیگر عقلاً و شرعاً موظف هستیم به گونه ای عزاداری را برگزار کنیم تا خطراتی که در اثر بیماری و اجتماع افراد است به حداقل کاهش پیدا کند و مجالس امام حسین(ع) زمینه ای برای ظهور و بروز این خطر نباشد.

این یک سخن منطقی است، فقهای ما که عمر خود را در تحلیل این روایات و امثال اینها صرف کرده اند، بُتره و گزاف سخن نمی گویند. یک مرجع تقلید بزرگواری مثل حضرت آیت الله العظمی سیستانی و مراجع بزرگواری که اینک در قم هستند و خداوند به همه آنها سلامت و طول عمر دهد، وقتی این مساله را مطرح می کنند که هرگونه عزاداری که موجب سرایت بیماری و خطرزایی باشد، این عزاداری در این شرایط باید ترک شود، این سخن کاملاً سنجیده است.

عزاداری اشکال مختلفی دارد که در بیانیه آیت الله سیستانی هم آمده بود. عزاداری امام حسین(ع) تعطیل نمی شود، اما به شکل محدود، در خانه و با استفاده از فضای مجازی به گونه ای که عوارض و تهدیدی برای سلامت وجود نداشته باشد، اما آنجا که تنوع و انعطاف در مناسک دینی نیست مثل حج که دیگر نمی توان از فضای مجازی استفاده کرد یعنی عملی است که اولاً شخص حاجی باید انجام دهد ثانیاً این اعمال را باید با هم انجام دهیم یعنی در یک مکان و زمان، حجاج باید در صحرای عرفات، منا و مسجد الحرام با هم جمع شوند و حضور فیزیکی لازم است، فقها در اثر خطر چه می فرمایند؟

امسال این اتفاق افتاد، به جای میلیون ها نفر، چند هزار نفر در حج حضور پیدا کردند و توانستند حج را براساس همین مبنا تعطیل کردند و هیچ اشکالی هم نداشت. تعبیراتی درباره حج است که امام صادق(ع) فرمودند: «لایزال الدین قائم مادامت الکعبة؛ تا کعبه استوار است، دین استوار است».

امام صادق(ع) این ملازمه را بیان می کنند که اگر کعبه قائم است، دین قائم است، استواری اینها با هم تلازم دارد. یا امیرالمومنین علی(ع) فرمودند: «اللَّهَ اللَّهَ فِي بَيْتِ رَبِّكُمْ لَا تُخَلُّوهُ مَا بَقِيتُمْ؛ مبادا خانه خدا را تنها بگذارید، فَإِنَّهُ إِنْ تُرِكَ لَمْ تُنَاظَرُوا؛ اگر خانه خدا را تنها بگذارید عذاب الهی می رسد و دیگر به شما مهلت داده نمی شود».

با وجود این تأکیدات و بالاتر از این تأکیدات که در روایات است، قرآن نیز می فرماید: «جَعَلَ اللَّهُ الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ قِيَامًا لِلنَّاسِ؛ خداوند این کعبه و بیت الحرام را موجب قیام و ایستادگی برای مردم قرار داده است». قوام دین و دنیای مردم در این است که برنامه حج برگزار شود، آیه قرآن و روایات اهمیت مساله را بازگو می کند که هرگز نباید حج تعطیل شود، اما در عین حال امسال در شرایط خاص بودیم و در این شرایط، فقهای ما هم پذیرفتند که برای حفظ سلامت حجاج برنامه حج تقلیل پیدا کند تا حدی که همانند تعطیل بود، در واقع حج امسال به شکل نمادین با چند صد نفر برگزار شود.

شگفت آور است که افرادی خود را متدین، مسلمان و شیعه بدانند، اما در این موضوعات بدون تأمل اظهار نظر کنند و نظراتی را که برخلاف مسیر معارف اهل بیت(ع) و موازین قرآنی است، ابراز کنند که نمونه های آن را در این هفته های اخیر در رسانه ها کم و بیش در جریان قرار گرفتید.

شگفت آور است وقتی همین مساله ضرر و خطر جانی در مساله حج و برای حجاج مطرح می شود، برای این آقایان تعطیلی آن هیچ مشکلی ندارد، جزع و فزع هم نمی کنند و می گویند اشکالی ندارد و تعطیلی حج را می پذیرند، اما وقتی می گویند که مراسم امام حسین(ع) نه تعطیل بلکه به شکل محدودی برگزار شود، جزع و فزع اینان بلند می شود. اگر غصه دینداری وجود دارد، وقتی می بینیم که در اطراف کعبه در موسوم حج افراد اندکی وجود دارند باید غصه بخوریم و ناراحت شویم و جزع وفزع کنیم و داد بزنیم و بگوییم که با استقبال از خطر اجازه نباید داد مسجدالحرام، منا و عرفات خلوت شود، چرا این آقایان در این زمان ساکت هستند و وقتی صحبت از عزاداری امام حسین می شود، ادعا و اظهار دینداری می کنند؟ چه تفاوتی وجود دارد؟ همه اینها بخش های مختلف یک آیین و شریعت است و از یک منطق پیروی می کند.

از سوی دیگر آن روایاتی هم که مساله خوف در قضیه زیارت امام حسین را مطرح می کند، مربوط به همان زیارتی است که شخص می خواهد از نزدیک زیارت کند وگرنه کسی بخواهد از خانه خود زیارت کند خوف و ترسی وجود ندارد. این خوف از حاکم جائر و مأمورین امنیتی ظالم می باشد که در روایات هم به آن اشاره شده است

حتی با صرف نظر از توضیحی که مرحوم علامه مجلسی دادند، ظاهر روایات هم که عرض کنیم، خوف سیاسی است نه اینکه یک بیماری فراگیر و همه گیر وجود دارد و نه تنها جامعه شیعی و اسلامی بلکه جامعه بشری را نیز تهدید می کند و روزی هزاران نفر در شهرهای مختلف در معرض تلف شدن هستند، ما چطور می توانیم برای این مساله توجیهی از نظر روایات داشته باشیم و بگوییم که روایات گفته که در هیچ شرایطی نباید عزاداری امام حسین(ع) ترک کرد؟! در کدام روایات و در چه شرایطی و با چه خوفی چنین مساله ای وجود دارد؟!

یکی از افتخارات ما پیروان مکتب اهل بیت(ع)، همین است که به دلیل اینکه اسلام را از زبان اهل بیت(ع) اخذ کرده ایم بسیاری از توهمات، جهل ها و خرافاتی که در فرقه و مذاهب مختلف ولو به نام اسلام وجود دارد، در این مکتب وجود ندارد چرا که ائمه چنین اجازه ای ندادند، یک مکتب عقلانی معرفی و ما را تربیت کردند.

روایاتی وجود دارد که اگر انسان ماشیاً (پیاده) به حج رود فضلیتش از حج راکباً بیشتر است، مرحوم مجلسی اول، ملامحمد تقی مجلسی، در شأن «من لایحضر» در بحث حج مطلبی دارد و توضیح می دهد؛ پیاده رفتن بدین منظور نیست که انسان خود را به خطر بیاندازد و حاضر نباشد هزینه کند بلکه منظور این است که شخص در حالی که حاضر است در راه خدا خرج کند و خطری هم جان او را تهدید نمی کند، ماشیاً کردن نوعی احترام است. سپس مرحوم مجلسی به این تناسب نکته ای را می گوید و آن اینکه عده ای از مسلمانان هند و ماوراءالنهر پیاده به حج می آیند، اکثریت تلف می شوند و از بین می روند و برگشت نیز برخی دیگر از بین می روند و در بسیاری از اوقات اصلاً هیچ کسی از کاروان بر نمی گردد. آیا اسلام و دین تأکید کرده که باید این چنین به حج رفت؟!

مرحوم علامه مجلسی می فرمایند: شریعت سمحه سهله با این وضع کاملاً منافات دارد و نمی توانیم چنین مساله ای را به اسلام نسبت دهیم و بگوییم اسلام از ما خواسته یک برنامه و مناسک دینی و مذهبی را برگزار کنیم که عده زیادی از انسان ها در آن تلف شوند و از بین بروند.

خلاصه ای از آنچه بیان کردم:

نکته اول اینکه قاعده اساسی که در شریعت اسلامی وجود دارد این است که مناسک دینی، تکالیف و وظایف اسلامی در مواردی که ضرر و زیان یا خوف قابل توجه عقلایی ضرر وجود دارد، این تکالیف ساقط می شود. فقهای ما این مساله را به عنوان یک قاعده بیان کردند. حال در قضیه عزاداری امام حسین(ع) آیا این قاعده استثنائی برداشته است یا اینجا هم باید همین قاعده مورد ملاحظه قرار داد؟

بررسی کردیم که هر چند در روایات استقبال از خوف پذیرفته شده، اما دو نکته در ذیل آن وجود دارد، یکی اینکه آیا این خوف جانی است یا یک مزاحمت هایی در حد تحمل سختی ها یا ضرر و زیان مالی است.

نکته دیگر هم اینکه این خوف برای شرایطی است که باید ضرر را تحمل و استقبال کرد که اساس ماجرا و نام امام حسین(ع) در خطر باشد و گرنه در شرایط عادی که خطر و تهدیدی از ناحیه دشمن نیست بلکه بیماری است و مدت محدودی وجود دارد و یک سال شعائر ظهور و بروز کمتری پیدا می کند و عزاداری ها به شکل علنی کمتر است، در این شرایط به آن روایات هم نمی توان استناد کرد.

از خداوند می خواهم همه ما را از علاقه مندان، شیفتگان، محبین، پیروان و تابعین اباعبدالله الحسین(ع) قرار دهد.

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا اَباعَبْدِاللَّهِ وَ عَلَى الاَرْواحِ الَّتى حَلَّتْ بِفِناَّئِکَ عَلَیْکَ مِنّى سَلامُ اللَّهِ (اَبَداً) ما بَقیتُ وَ بَقِىَ اللَّیْلُ وَ النَّهارُ وَ لاجَعَلَهُ اللَّهُ آخِرَ الْعَهْدِ مِنّى لِزِیارَتِکُمْ؛

اَلسَّلامُ عَلَى الْحُسَیْنِ وَ عَلى عَلِىِّ بْنِ الْحُسَیْنِ وَ عَلى اَوْلادِ الْحُسَیْنِ وَ عَلى اَصْحابِ الْحُسَیْنِ(ع).