شفقنا افغانستان- پس از سالها نبرد خونین، هیأت مذاکرهکننده دولت و طالبان امروز فصل تازهای را میگشایند تا موضوعاتی که در میدان جنگ حل نشد را در میز مذاکره حل کنند. این فصل در دوحه کلید میخورد و سرنوشت بیش از ۳۰ میلیون شهروند به آن مرتبط خوانده میشود. برنامه گشایش مذاکرات بینالافغانی امروز در هتل «شرایتون» دوحه آغاز میشود.
قرار است عبدالله عبدالله رییس شورای عالی مصالحه ملی، ملا عبدالغنی برادر معاون دفتر سیاسی طالبان در قطر، مایک پمپئو وزیر امور خارجه امریکا و محمد بن عبدالرحمان آلثانی معاون نخستوزیر و وزیر خارجه قطر در این برنامه سخنرانی کنند. پس از پایان برنامه گشایش مذاکرات، دو طرف فردا روی اصول مذاکرات، تسهیلکننده، دارالانشای مشترک و اجندای مذاکرات بحث و توافق میکنند. هر چند تعیین اجندای اصلی مذاکرات با توجه به متفاوت بودن اجندای دو طرف، پیچیده به نظر میرسد، اما بر اساس پیشبینیها، هیأت دولت و طالبان روز دوشنبه، بیستوچهارم سنبله گفتوگوهای رسمی را آغاز خواهند کرد. با آنکه این گفتوگوها «تاریخی»، «استثنایی» و «سخت» عنوان شده است، اما حکومت توقع دارد که این دور از مذاکرات با گروه طالبان به برقراری آتشبس در کشور منجر شود. گفتنی است که بیشتر کشورها و سازمانهای خارجی از آغاز این روند استقبال کردهاند و گفتهاند که رهبران افغان مسوولیت تصمیمگیری پیرامون پایان جنگ «منحوس» و «بیمفهوم» ۴۰ ساله را اکنون خود به دوش دارند.
مذاکرات بینالافغانی با موجی از امیدها امروز شنبه، بیستودوم سنبله در قطر گشایش مییابد؛ مذاکراتی که شهروندان آن را روزنهای برای آینده روشن و عاری از خونریزی میدانند. بر اساس طرحی که برای برنامه گشایش این مذاکرات ریخته شده است، نمایندهگان دولت، طالبان، امریکا و کشورهای همسایه و جهان در این برنامه اشتراک خواهند کرد. از این میان، برخی سخنرانی نیز میکنند. در این برنامه عبدالله عبدالله، رییس شورای عالی مصالحه ملی، حنیف اتمر، وزیر امور خارجه، سلام رحیمی، نماینده ویژه رییس جمهور در امور صلح، سیدسعادت منصور نادری، وزیر دولت در امور صلح، ملا عبدالغنی برادر، معاون سیاسی دفتر طالبان در قطر، مایک پمپئو، وزیر امور خارجه امریکا، زلمی خلیلزاد، نماینده ویژه امریکا برای صلح افغانستان، محمد بن عبدالرحمان آلثانی، نخستوزیر و وزیر امور خارجه قطر، هیأت مذاکرهکننده و گروه فنی دو طرف و نمایندهگان برخی از کشورهای منطقه و جهان حضور مییابند.
پس از پایان برنامه گشایش مذاکرات بینالافغانی، تیم فنی دولت و طالبان روی چگونهگی آغاز گفتوگوهای رسمی بحث و توافق میکنند. این دو تیم قرار است فردا یکشنبه، بیستوسوم سنبله روی تعیین اصول برای مذاکرات، تسهیلکننده، دارالانشای مشترک و اجندای اصلی مذاکرات، بحث و گفتوگو کنند. آگاهان سیاسی این بخش از مذاکرات را یکی از پیچیدهترین مرحله مینامند، زیرا اجندای هیأت مذاکرهکننده دولت و طالبان برای آغاز گفتوگوها متفاوت است. حکومت پیشتر تصریح کرده است که صحبت روی برقراری آتشبس و مشخص کردن مکانیسم نظارتی آن از اولویت هیأت مذاکرهکننده دولت در مذاکرات است. طالبان اما بحث روی «برقراری نظام اسلامی» را از اولویت این گروه برای آغاز مذاکرات خواندهاند. همزمان با این، منابع در گفتوگو با ۸صبح تصریح کردهاند که حکومت مخالف تعیین تسهیلکننده برای این مذاکرات است، اما طالبان به این موضوع تاکید دارند. پیشتر آگاهان سیاسی باور داشتند که پیشبرد مذاکرات بدون گروه میانجی به نتیجه نمیرسد و احتمال دارد که دو طرف حتا روی تعیین اجندا به مشکل بر بخورند.
هر چند این مرحله از مذاکرات بینالافغانی پیچیده به نظر میرسد، اما مسوولان احتمال میدهند که گفتوگوهای رسمی میان هیأت مذاکرهکننده دولت و طالبان روز دوشنبه، بیستوچهارم سنبله آغاز شود. به گفتهی منابع رسمی، قرار است هیأت دو طرف در جریان نشستها روی موضوعات شامل در اجندای مذاکرات بحث کنند، چانه بزنند، مشورت کنند و سرانجام گفتوگوها را با نتیجهای پایان دهند. گفتنی است که تسهیلکننده فنی این مذاکرات را گروه فنی حکومت بر عهده دارد و اعضای این گروه یکجا با هیأت مذاکرهکننده دولت به قطر رفته است. بدین ترتیب، دوحه میزبان اولین دور از مذاکرات بینالافغانی است. با توجه به اینکه حکومت این روند را «طولانی» و امریکا آن را «سخت» پیشبینی کرده است، احتمال دارد که مذاکرات در چندین دور ادامه یابد و امتیاز میزبانی نیز میان گزینههای موجود دستبهدست شود. همزمان با قطر، از تاجیکستان، ازبیکستان، ترکمنستان، ایران، چین، روسیه، ترکیه، اندونیزیا، جاپان، ناروی و جرمنی به عنوان دیگر گزینههای میزبانی مذاکرات بینالافغانی نام برده میشود. دو طرف پیش از این خاطر نشان کردهاند که احتمال دارد مذاکرات به شکلی در همه کشورهای گزینه میزبانی برگزار شود.
این مذاکرات پس از شش ماه جنجال بر سر تبادله زندانیان، کلید میخورَد. بر اساس توافقنامه دوحه که در دهم حوت سال گذشته میان امریکا و طالبان امضا شد، حکومت مکلف دانسته شد که پنج هزار زندانی طالبان را با یک هزار زندانی نیروهای امنیتی تبادله کند، موضوعی که اعتراض دولتمردان افغان را در پی داشت. هر چند حکومت در چندین مرحله این روند را به دلیل ملاحظات به تاخیر انداخت، اما این روند سرانجام در دوازدهم سنبله پایان یافت. از میان پنج هزار زندانی طالبان، چهار هزار و ۶۰۰ تن برای بار اول و حدود ۴۰۰ زندانی «خطرناک» برای بار دوم از زندانهای حکومت آزاد شدند. حکومت برای تصمیمگیری دربارهی این ۴۰۰ زندانی طالبان مجبور شد که لویهجرگه مشورتی صلح را فرا بخواند. این جرگه سرانجام در نُزدهم اسد تصمیم گرفت که روند رهایی ۴۰۰ زندانی طالبان تکمیل و زمینه برای آغاز مذاکرات بینالافغانی فراهم شود. گروه طالبان نیز روند رهایی یک هزار زندانی نیروهای امنیتی را در نهم اسد تکمیلشده اعلام کردند. حکومت اما معتقد بود که ۲۲ کماندو و نیروهای ویژه افغان، از جمله دو پیلوت، آزاد نشدهاند.
بدین ترتیب، روند رهایی ۴۰۰ زندانی خطرناک طالبان به محض رهایی ۸۰ زندانی این گروه، به تاخیر افتاد و دوام آن منوط به رهایی کماندوهای افغان خوانده شد. طالبان سرانجام به رهایی این افسران کماندو تن دادند تا آخرین بنبست برای آغاز مذاکرات بشکند. با این حال، کشورهای فرانسه، آسترالیا و ناروی با رهایی هشت زندانی طالب به دلیل این که در کشتن شهروندان این کشور دست داشتهاند، مخالفت کردند. حکومت با اتکا بر تلاش از راههای دیپلماتیک سرانجام موفق شد که این کشورها را به رهایی مشروط این زندانیان قانع سازد. از میان هشت زندانی، دو زندانیای که در کشتن یک شهروند فرانسوی دست داشتند، به گونه عادی آزاد شدند. این کار واکنش فرانسه را در پی داشت، زیرا این کشور با رهایی این دو زندانی مخالفت کرده بود. شش زندانی دیگر اما روز جمعه، بیستویکم سنبله در یک هواپیما به قطر فرستاده شدهاند و قرار است تا پایان ماه نوامبر در آن کشور زیر نظر گرفته شوند.
آغاز مذاکرات بینالافغانی در سطح بینالمللی با موجی از خوشبینیها روبهرو شده است. مایک پمپئو، وزیر امور خارجه امریکا هر چند این مذاکرات را پیچیده میداند، اما با نشر یک توییت گفته است که آغاز این گفتوگوها در واقع «فرصت تاریخی» برای پایان جنگ ۴۰ ساله در افغانستان است. زلمی خلیلزاد، نماینده ویژه امریکا برای صلح افغانستان نیز روز پنجشنبه، بیستم سنبله با نشر یک رشته از توییتها، تصریح کرده است که راه برای آغاز این مذاکرات طولانی بوده است و «چالشها» در ادامه آن باقی خواهد ماند. وی اما ابراز امیدواری کرده است که رهبران افغان از این «فرصت تاریخی» به عنوان یک مسوولیت استفاده کنند و به جنگ «منحوس» و «بیمفهوم» نقطه پایان بگذارند. همزمان با این، اتحادیه اروپا، دفتر هیأت معاونت ملل متحد در افغانستان «یوناما» و بیشتر نمایندههای خارجی در افغانستان از آغاز فصل تازه گفتوگوها استقبال کردهاند. این در حالی است که رسانهها و فعالان زن در روزهای اخیر در صحبت با نهادهای بینالمللی، بر چگونهگی حفظ ارزشهای ۱۹ سال پسین، به ویژه آزادی بیان و حقوق زنان، تاکید کردهاند. هیأت مذاکرهکننده دولت اما پیشتر کرده است که در این گفتوگوها از نظام جمهوریت، قانون اساسی و حقوق بشری دفاع میکند.
گفتنی است که این مذاکرات اولین گفتوگوی رسمی دولت و طالبان در جریان ۱۹ سال اخیر به شمار میآید که قرار است در آن، دو طرف از ارزشهایی که به آن معتقد اند، دفاع کنند. هر چند این مذاکرات بدون میانجی آغاز میشود، اما شهروندان امید دارند که گفتوگوها میان طرفهای درگیر در جنگ افغانستان بتواند طلسم ۴۰ سال خونریزی در کشور را بشکند. بدین ترتیب، مذاکرات بینالافغانی میتواند صفحه تازهای را در تاریخ افغانستان و زندهگی نسل کنونی باز کند.
