نخستین انجمن ادبی افغانستان ۸۳ ساله شد

انجمن ادبی هرات، نخستین انجمن ادبی در افغانستان است که ۸۳ سال پیش در شهر هرات تأسیس شد.

به گزارش خبرگزاری شیعیان افغانستان (شفقنا افغانستان) به نقل از منابع، انجمن ادبی هرات نخستین انجمن ادبی افغانستان است که 83 سال پیش در 23 قوس 1309 خورشیدی در شهر هرات تأسیس شد.

روز دوشنبه 23 قوس 1309 خورشیدی، برخی از نویسندگان و شاعران هرات به سرپرستی «عبدالکریم احراری» گرد هم آمدند تا برای احیای مفاخر فرهنگی و ترویج فرهنگ و ادب زبان فارسی انجمنی ادبی را تأسیس کنند.

این شاعران و نویسندگان در نخستین اقدام، نام «انجمن ادبی هرات» را برای جمع خود انتخاب کرده و به منظور نظم و هماهنگی بیشتر، در نخستین گام اساسنامه انجمن را تنظیم و برای دریافت مجوز به وزارت فرهنگ افغانستان در کابل فرستادند.

عدم صدور به موقع مجوز فعالیت انجمن ادبی هرات

وزارت فرهنگ، با تأخیر زیاد به شاعران و نویسندگان هرات جواب منفی داد و اجازه تأسیس انجمن ادبی هرات صادر نشد.

در حالی که حدود یک سال از درخواست شاعران و نویسندگان هرات برای تأسیس انجمن ادبی می‌گذشت، دولت افغانستان خبر تأسیس انجمن ادبی کابل را منتشر کرد.

روزنامه «اتفاق اسلام» که در آن زمان در هرات منتشر می‌شد، در سرمقاله 27 تیر 1310 خود در این مورد چنین نگاشته است:

«انجمن ادبی کابل هم به توجهات عرفان دوستی‌های اعلی‌حضرت غازی تأسیس یافت. هراتی‌ها باید شکرگزار باشند که اولین انجمن ادبی که در افغانستان تأسیس یافته انجمن ادبی هرات بود.»

در ادامه این سر مقاله آمده است: «پایه ادبیات و مؤلفات اهل هرات بر همگان پوشیده نیست، کتاب‌های منتشر شده در هرات خدمت بزرگی به ابراز اهل علم و ادب این ولایت نموده، نمونه ادبیات هرات را هر کسی می‌تواند بفهمد و طبع سلیم و استعداد طبیعی اهالی اینجا خوبتر به هر کجا آشکار می‌گردد.»

«سرور جویا» از نویسنگان مطرح افغانستان که در آن زمان مدیریت روزنامه اتفاق اسلام را در هرات بر عهده داشته است در ادامه سر مقاله خود از اینکه مجوز فعالیت انجمن ادبی هرات صادر نشده گلایه مند است و این گونه می‌نویسد: «هرات که می‌خواهد قدم به این سلسله بگذارد به خلاف انتظار، وزارت معارف سنگ به جلو پایمان می‌گذارد؛ مثلاً موضوع انجمن ادبی هرات که به وزارت جلیله معارف اشعار شده بود آقای وزیر نوشته اند که مقصود این انجمن را ندانسته‌ایم و حال اینکه از کلمه انجمن ادبی مقصود خود پر ظاهر است؛ به خصوص اینکه در پیشنهاد انجمن تمام مقاصد هم شرح شده بود.»

در ادامه سر مقاله روزنامه اتفاق اسلام، سرور جویا تأکید می‌کند که باید با فعالیت‌های ادبی میان هرات-مشهد-کابل-تاجیکستان یک پل ارتباطی برقرار شود: «برادران کابلی ما هم بدیهی است از صمیم قلب خرسند می‌شوند که برادران هراتی شان ارباب علم و ادب و مالک سلیقه‌های شیرین ادبی باشند؛ مثل اینکه ما هم حالا خرسندیم که کابل هم دارای انجمن ادبی و مزایای طبیعی می‌گردد؛ لذا بهتر است ادبای کابل از راه مسابقه ادبی با صاحبان ذوق ادبی این ولا پیش آیند.»

انتشار مجله ادبی هرات

بر اساس منابع تاریخی، هر چند اجازه تأسیس انجمن ادبی هرات صادر نشد ولی شاعران و نویسندگان این ولایت جلسات ادبی خود را مرتب برگزار می‌کردند.

بعد از تأسیس انجمن ادبی کابل، مجوز انجمن ادبی هرات نیز صادر شد و این انجمن با بودجه وزارت فرهنگ ، به صورت رسمی فعالیت خود را آغاز کرد.

انتشار «مجله ادبی هرات» از نخستین اقدامات مهم انجمن ادبی در هرات بود که نخستین شماره آن 92 سال پیش در 15 اسفند سال 1310 خورشیدی به زبان فارسی در 40 صفحه و با شماره گان 400 نسخه در چاپخانه «دانش» واقع در «چهار باغ» هرات به چاپ رسید.

به تدریج در سال‌های بعد به کیفت این مجله افزوده شد و شمارگان و تعداد صفحات آن نیز افزایش یافت و تا 120 صفحه نیز رسید.

آنگونه که «رسول پویان» در کتاب «جغرافیای عمومی هرات» نوشته است نخستین کسی که در این دوره کوشید تا در هرات مجله‌ای منتشر و شاعران و نویسندگان را به دور هم جمع کند «عبدالکریم احراری» بود.

در سال 1320 خورشیدی به دلیل بحران اقتصادی ناشی از جنگ جهانی دوم و افزایش قیمت کاغذ، صفحات مجله ادبی هرات به 20صفحه کاهش یافت و در سال 1322 بعد از انتشار 144 شماره به دلیل مشکلات مالی از انتشار باز ماند.

کتابخانه انجمن ادبی هرات

گشایش کتابخانه در هرات که بیش از 2 هزار جلد کتاب ارزشمند را در خود جای داده بود، از دیگر فعالیت‌های مهم انجمن ادبی هرات در سال‌های نخست تأسیس بود، که باعث رونق فرهنگ کتابخوانی در میان مردم این شهر شد.

تغیر نام انجمن به «کلوپ ادبی هرات»

از سال 1322 خورشیدی به مدت 5 سال انجمن ادبی هرات هیچ گونه فعالیتی نداشت و در مرداد سال 1327 انجمن ادبی هرات با نام «کلوپ ادبی هرات» فعالیت خود را از سر گرفت.

مجله ادبی هرات نیز که از انتشار باز مانده بود با نام مجله «هرات» و با سرمایه کلوپ ادبی که توسط «عبدالمجید زابلی» رئیس وقت بانک ملی افغانستان پرداخت می‌شد، دوباره احیا شد.

تمام این تلاش‌ها در این دوره دوران به کوشش «محمد سرور رجایی» مدیر کلوپ ادبی و مجله هرات و برخی دیگر از شاعران و نویسندگان صورت می‌گرفت.

کلوپ انصاری

در آذر 1341 خورشیدی، به مناسبت نهصدمین سال وفات پیر هرات خواجه عبدالله انصاری، کلوپ ادبی هرات به «کلوپ انصاری» تغیر نام داد و تا سال 1345 فعالیتش ادامه داشت.

فعالیت انجمن در دولت کودتا

با کودتای مارکسیستی سال 1357 خورشیدی و در دوران حاکمیت حزب خلق، دولت کوشید که اتحادیه نویسندگان را در این شهر فعال سازد و در سال 1360 «اتحادیه نویسنده گان هرات» زیر نظر «حزب خلق» تأسیس شد و مجله «هرات باستان» زیر نظر «محمد مسعود رجایی» منتشر می‌شد، ولی با استقبال چندانی مواجه نشد و انجمن ادبی نیز در این دوران فعالیت خاصی نداشت.

انجمن در دوره مجاهدین

با روی کار آمدن حکومت مجاهدین در افغانستان، انجمن ادبی هرات در فروردین 1373 به عنوان یک نهاد غیر دولتی فعالیت خود را از سر گرفت و تا سال 1374 به فعالیت خود ادامه داد. در این زمان جلسات انجمن به مدیرت «سید عبدالرئوف فقیری» بر پا می‌شد.

انتشار «اورنگ هشتم» در زمان طالبان

با روی کار آمدن طالبان، فعالیت‌های انجمن که در آغاز حکومت طالبان خاموش شده بود دوباره به مدیریت «احمد ضیا رفعت» احیا شد و در 14 فروردین سال 1377 شاعران و نویسندگان هرات رسماً آغاز به کار مجدد انجمن را اعلام کردند.

از مهم‌ترین اقدامات شجاعانه انجمن ادبی هرات در زمان طالبان انتشار مجله ادبی اورنگ هشتم بود که نخستین شماره آن در تاریخ 14 خرداد 1378 منتشر شد.

انتشار اورنگ هشتم هر چند با وقفه ولی تا چند سال پس از روی کار آمدن حکومت حامد کرزی نیز در هرات منتشر می‌شد.

آثار منتشر شده انجمن

مجله «کودک» از دیگر انتشارات انجمن ادبی هرات بود که در سال 1380 خورشیدی به مدیریت «محمد داود منیر» و با کمک مالی «یونیسف» در هرات منتشر می‌شد.

انجمن ادبی هرات علاوه بر انتشار مجلات ادبی، تاکنون چندین مجموعه شعر و داستان را منتشر و همایش‌ها و سمینارهای ادبی و فرهنگی مختلفی را نیز برگزار کرده است.

این انجمن در حال حاضر به مدیریت «ولی‌شاه بهره» یکی از محققان و پژوهشگران ادبی هرات به فعالیت خود ادامه می‌دهد.

انتهای پیام