شفقنا افغانستان- هندوستان از چندی به این سو، بزرگترین مقصد تحصیلی برای دانشجویان افغان محسوب میشود. گفته میشود که امروزه بالای ۱۶۰۰۰ دانشجوی افغان در مقاطع مختلف تحصیلی در ایالات ۲۹ گانه هند مصروف تحصیلاند و سالانه رقم درشتی از دانشآموختهگان افغانی از دانشگاهها و کالجهای این کشور سند فراغت میگیرند و به افغانستان بر میگردند. احتمالاً از آنجایی که هزینه بودوباش و فیس (شهریه) دانشگاهها در هند مناسب است و مهمتر اینکه برای ورود به دانشگاهها، سند تافل و آیلتس نیاز نیست، دانشجویان زیادی در سطح بینالمللی علاقهمند ادامه و اتمام تحصیلات عالیشان در کشور هند هستند. مزایا و سهولتهای تحصیلی در هند به مراتب بیشتر از عیبهای آن است که از یادآوری آن در این نوشته صرف نظر شده است. اینجا تنها از کاستیهای نظام آموزشی، مشکلاتی که دانشجویان افغان به آن گرفتار اند و همچنان روند توزیع بورسها از طرف کشور بورسدهنده (هند) به صورت موردی سخن گفته شده است.
- روند معرفی دانشجویان افغان به دانشگاهها و کالجها
بخش بزرگ بورسیهها در کابل به اساس ملاحظات شخصی و سیاسی به چهرههای بانفوذ و بعضی جریانهای سیاسی اختصاص داده میشود. افرادی که از جانب چهرههای سیاسی معرفی میشوند، بدون اینکه با زبان انگلیسی آشنا و واجد شرایط باشند، کامیاب میشوند و تأسفبارتر اینکه در دانشگاهها و کالجهایی که وضعیت بهتری دارند، راه پیدا میکنند. اما در جانب دیگر، افراد زیادی بدون پشتوانه که از طریق رقابت عمومی موفق میشوند، به دانشگاهها و کالجهایی معرفی میشوند که از امکانات و سهولتهای اندکی برخوردار است و حتا ممکن در ختم دوره تحصیلی، سند فاقد اعتبار و کیفیت به دست آورند که در تأیید آن به هزار و یک مشکل گرفتار میشوند. سفارت جمهوری اسلامی افغانستان اساساً باید در چانهزنیها با دولت هند در خصوص دانشگاهها و کالجها دقت بیشتری به خرج دهد، تا بتواند زمینه تحصیلات عالی بهتری را در دانشگاهها و کالجهای بهتر هند برای دانشجویان افغان فراهم کند. اما متأسفانه تا هنوز این مشکل توسط هیچ نهادی برطرف نشده است و کماکان برای دانشجویان افغان در دانشگاهها و کالجهای معتبر هند و خصوصاً در رشتههای چون فناوری، پزشکی و مهندسی پذیرش داده نمیشود. بسیاری از دانشجویان افغان نه تنها در دانشگاههایی که استانداردهای بالای آموزش را دارد، معرفی نمیشوند، بلکه تعدادی به دورافتادهترین دانشگاههای خصوصی در برخی ایالات نظیر سیگالیا و آسام معرفی میشوند که گفته میشود این دانشگاهها سند جعلی صادر میکنند که ممکن است سفارت افغانستان بر این امر واقف باشد.
- دستاندرکاران، کیفیت درسی را قربانی کمیت میکنند
تعدد بیش از اندازه دانشجویان در صنفهای درسی در مقاطع لیسانس و ماستری نشان میدهد که دستاندرکاران تحصیلات عالی هندوستان کیفیت را قربانی کمیت میکنند. به طور نمونه در دانشگاه آندرا، در صنفهای درسی MBA و M.A Public Administration، به ترتیب ۱۰۰ و ۸۰ محصل برحال روزانه در صنف حاضری دارند. چون تراکم نفوس در هند بالا و رقم متقاضیان تحصیلات عالی زیاد و امکانات تحصیلی ناچیز است، بنابراین دستاندرکاران امور استدلال میکنند که اگر رقم داخله صنفهای درسی را به رقم استاندارد آن کاهش دهند، بخش بزرگی از دختران و پسران هندی از تحصیلات عالی باز میمانند. به هر صورت، در صنفهای ماستری با وضعیتی که وصف آن رفت، قطعاً زمینه پژوهشهای علمی و حتا ارایه سمینار ممکن نیست. نظام درسی هند استاد محور است و متأسفانه استادان نه تنها که قابل دسترس نیستند، بلکه برخورد بسیاری از آنان با محصلان آمرانه است. انصافاً فهم و درک تعدادی از دانشجویان هندی و خارجی در حدی نیست که سند کارشناسی ارشد بگیرند. درک و دانششان در رشتههای مربوطه ناچیز و بیشتر شان با زبان انگلیسی آشنایی ندارند و این مهم باعث شده است که استادان هندی در صنفهای درسی، بیشتر به زبان محلی و هندی صحبت کنند تا زبان انگلیسی.
- غیابت استادان مجرب و سیاستزدهگی بسیاری از دانشگاهها و کالجها
برخلاف تصور رایج در میان ما افغانها، کالجها و دانشگاههایی که حداقل دانشجویان افغانی آنجا معرفی میشوند، تا حدودی سیاستزده است. استادان و دستیارانشان به اساس زدوبندهای سیاسی و حزبی بدون آنکه واجد شرایط باشند و یا توان تدریس رضایتبخش را داشته باشند، استخدام میشوند. رقم اندکی از استادان توانایی پیشبرد کلاسهای درسی را دارند و صاحب معلومات تازهاند؛ اما سایر استادان و دستیاران دانش لازم در بخش مربوطه ندارند و جالبتر اینکه به زبان انگلیسی که یکی از دو زبان رسمی هندوستان است، نمیتوانند به صورت روان صحبت کنند. هرچند دانشجویان خارجی بارها شکایتهایشان را به گوش مسوولان رساندهاند که تدریس به زیان محلی و هندی متوقف شود، اما تاهنوز به این شکایتها توجه نشده است. پیشنهاد ما به دانشجویانی که جدیداً در بورسیههای هند درخواست میدهند این است که در انتخاب کالجها و دانشگاهها دقت بیشتری داشته باشند و دستکم از میان بد و بدتر، بد را انتخاب کنند.
- نبود پایاننامه در ختم دوره تحصیلی
در کنار کاستیها و مشکلات عدیدهای که به آن اشاره شد، نبود پایاننامه در ختم دوره تحصیلی (مقطع ماستری) در بسیاری از دانشکدهها/واحدها ناامیدکننده است و این نشان میدهد که نظام آموزشی هند در چه حدی معیوب و ناقص است. در هند در شماری از برنامههای ماستری چیزی بهنام پایاننامه وجود ندارد. در چنین وضعیتی که زمینه پرسوجو وجود نداشته باشد و دانشجویان نتوانند سمینار ارایه کنند، پژوهشهای علمی انجام دهند و مهمتر از همه اینکه پایاننامه نداشته باشند، قطعاً پس از فراغت نمیتوانند در جامعه مفید واقع شوند.
- درگیریهای روزمرهگی دانشجویان خارجی به مسایل حاشیهای
افزون بر عیبهایی که نظام آموزشی هند دارد و جدا از نقدهایی که بر شیوه تدریس استادان وارد است، کمتوجهی و سهلانگاری دانشجویان افغان نیز نباید از نظر دور بماند. بسیاری از دانشجویان برای حضور در صنف درسی و سهمگیری در فعالیتهای صنفی علاقه ندارند و به جای اینکه با تلاشهای شبانهروزیشان خلاهای موجود را پر و از امکانات دستداشته استفاده حداکثری کنند، استادان و نظام آموزشی را ملامت میکنند. اساساً مسوولیت ما دانشجویان در وهله اول فراگیری درسهای دانشگاهها و در قدم دوم آشنایی با زبان و فرهنگ کشور میزبان و الزاماً احترام به اتباع و قوانین آن کشور است؛ اما متأسفانه برای شماری از محصلان افغان چنین نیست. دانشجویان هر آن رسم و عنعنات مردم هند که به زعمشان درست نمیآید را به تمسخر میگیرند و اکثراً بدون جواز و کلاه محافظتی رانندهگی میکنند. این مسأله باعث شده است که هندیها برای دانشجویان افغان به سختی خانه به کرایه بدهند. عدم آشنایی با زبان انگلیسی، برقرارکردن ارتباط عاطفی، اعتیاد به الکل و رو آوردن به درگیریهای قومی و سمتی مواردی است که دانشجویان افغان را از درس و دانشگاه دور نگه داشته است.
جمعبندی
کاستیهایی که به صورت موردی وصف آن رفت، قطعاً به این مفهوم نیست که تحصیلات عالی در هند خالی از مفاد است. بدون شک مزایای تحصیل در هند به مراتب بیشتر از عیبهای آن است و امکاناتی که در اختیار دانشجویان قرار دارد و سهولتهایی که دانشجویان از آن برخوردار هستند، بیشتر از آنچه است که ما در کابل و در افغانستان داریم. افزون بر این، مخاطب آنچه که در این مقاله به عنوان کاستی به آن اشاره شد، دولت هند و سفارت هند در کابل نیست، چون ما در موقعیتی قرار نداریم که برای کشور میزبان تعیین تکلیف کنیم. مخاطب من در این مقاله سفارت افغانستان است تا در انتخاب دانشگاهها و کالجهایی که با آنان قرارداد میبندد، دقت بیشتر کند و همچنان دانشجویانی که هند را به عنوان مقصد تحصیلیشان انتخاب میکنند باید در انتخاب دانشگاهها دقت لازم داشته باشند.
نویسنده: احمدشاه کهزاد
منبع: روزنامه هشت صبح
