شفقنا افغانستان-جشنواره یا مجموعه جشنهای نوروز، از قدیمیترین وقایع اجتماعی و فرهنگی در تاریخ بشر محسوب میشود.
بر اساس بیشتر برآوردها، بیش از سه هزار سال از عمر این مراسم میگذرد، و اینک دامنه آن به تمام قارههای جهان نیز کشیده شده است. در مجموع این مراسم از سوی ۳۰۰ میلیون نفر در سراسر جهان به طور کلی و منطقه خاورمیانه، آسیای میانه و قفقاز، بالکان و جنوب آسیا (شبهقاره هند) به طور خاص برگزار میشود.
نوروز موسوم به سال نوی پارسی که در افغانستان، ایران و کشورهای دیگر توسط گروه های قومی-زبانی مختلفی جشن گرفته و گرامی داشته می شود.
نوروز مجموعهای است از مراسم و آیینهایی متعدد که در بازه زمانی حدود دو هفته برگزار میشود. در مناطقی مانند مزار شریف افغانستان این بازه زمانی تا چهل روز نخست بهار را در بر میگیرد (در قالب جشن گل سرخ) و در مناطقی دیگر در حد یک روز تعطیل عمومی است.
در افغانستان، آیین تهیه «هفت میوه» پی گرفته میشود، سفرهای شامل هفت میوه، ترکیبی از میوههای خشکشده و دانههای مغزدار (مانند کشمش، سنجد، پسته، فندق، آلو بخارا، گردو، و انواع بادام). در جمهوری آذربایجان خنچه تهیه میشود، شامل یک سینی نقرهای یا مسی، با ظرف سبزه در میانه سینی و تخممرغهای رنگشده به تعداد اعضای خانواده که دور تا دور سبزه چیده میشود. در ایران چیدن سفره هفتسین برای لحظه تحویل سال از آیینهای نوروز محسوب میشود. اقلامی هفتگانه که عمدتا نامشان با حرف سین آغاز میشود، شامل سبزه، سمنو، سنجد، سرکه، سیب، سیر و سماق. علاوه بر اینها، سفره یا میز هفتسین بسته به منطقه، شامل این موارد نیز است: آینه، شمع، تخممرغ رنگشده، کاسهای آب، ماهی قرمز، سکه، سنبل، و شیرینیهای سنتی. کتاب نیز بخش دیگری از این سفره یا میز است، که بسته به مذهب و قومیت و تاریخ گروههای برگزارکننده، شامل قرآن، انجیل، اوستا، شاهنامه فردوسی و دیوان حافظ میشود.
تصور بر این است که هفتسین به خصوص در یک قرن اخیر به این شکل مفصل و پر از جزئیات درآمده باشد.
از دیگر آیینهای نوروز عمو نوروز و حاجی فیروز است که بیشتر در ایران دیده میشود و با تغییر سبک زندگی، حضور آنها اینک کمرنگتر شده است. عمو نوروز و حاجی فیروز طلایهداران بهارند (نقش آنها به خصوص در دورهای که تقویم به سهولت امروز در دسترس نبود، اهمیت دوچندانی داشت) و پیش از رسیدن سال نو در معابر عمومی از فرارسیدن سال نو و مراسم نوروز خبر میدهند. عمو نوروز هم مانند بابانوئل مسیحیان به کودکان هدیه میدهد. او همسر ننه سرما (نماد زمستان) است و ظاهر پیرمرد مهربانی را دارد. حاجی فیروز که صورت و دستهایش با دوده پوشانده شده، همراه عمو نوروز است و لباسهای عمدتا به رنگ قرمز میپوشیده. در افغانستان، کامپیراک و همراهانش طلیعهداران بهار بودهاند.
دیگر آیین مهم نوروز چهارشنبهسوری است که در آخرین سهشنبه پیش از سال جدید برگزار می شود. در آذربایجان، از یک ماه مانده به نوروز، هر سه شنبه غروب بزرگداشت یکی از عناصر چهارگانه – آب، باد، خاک، آتش – است. چهارشنبه سوری خود شامل مراسم برافروختن آتش با فرارسیدن تاریکی و قاشق زنی است. در جمهوری آذربایجان، کودکان ظرف یا سبدی بیرون از خانه همسایگان قرار می دهند و پس از در زدن، پنهان می شوند و انتظار می رود همسایه ظرف آنها را با آب نبات، شیرینی و آجیل پر کند. مراسم پریدن از روی آتش به خصوص در ارمنستان با جدیت اجرا می شود.
نوروز به طور رسمی روز اول فروردین در تقویم جلالی و ۲۱ مارس در تقویم گریگوریان است و در واقع، لحظه اعتدال بهاری و شروع فصل بهار در نیمکره شمالی محسوب میشود. (در نیمکره شمالی، این روز آغاز پاییز محسوب می شود.)
سه هزار سال است که در این مقطع سال، خانواده های بی شماری در مناطق مختلفی از جهان گرد هم می آیند تا آیین تحویل سال جدید را برگزار کنند. در سال ۲۰۱۰ سازمان ملل با صدور قطعنامه ای این روز را با عنوان «روز بین المللی نوروز» به رسمیت شناخت.
نوروز در کشورهای بسیاری تعطیل عمومی است، از جمله افغانستان، آلبانی، آذربایجان (پنج روز)، ایران (سیزده روز)، کردستان عراق، قزاقستان (چهار روز)، کوزوو، قرقیزستان، مغولستان، تاجیکستان (چهار روز)، ترکمنستان (دو روز) و ازبکستان.
در کانادا نیز لایحه ای به تصویب پارلمان این کشور رسید که بر اساس آن، نوروز در تقویم ملی کانادا گنجانده شد.
از چشم اندازی جامع تر، نوروز برای گروه های اجتماعی مختلفی در کشورهای مختلف، عید و مناسبتی گرامی است، شامل افغانستان (عید ملی)، آلبانی (مسلمانان بِکتاشی)، ارمنستان (ارامنه، کردها و ایزدی ها)، آذربایجان، بنگلادش (شیعیان و گروه های دیگر)، چین (تاجیک ها و ترک ها)، گرجستان (آذربایجانی ها)، هند (ایرانی ها، پارسیان و برخی مسلمانان این کشور)، ایران (عید ملی)، عراق (کردها و ترکمن ها)، کشمیر، قرقیزستان، قزاقستان، شمال قبرس (قبرس ترک)، پاکستان (بلوچ ها و پشتون ها)، روسیه (طبرسرانی های داغستان)، سوریه (کردها)، تاجیکستان، ترکیه (آذربایجانی ها، کردها و یوروک ها، از زیرگروه های قومی ترک ساکن آناتولی و بالکان)، ترکمنستان، اوکراین (تاتارهای کریمه) و ازبکستان (عید ملی).
