شفقنا افغانستان- به تاریخ دوم اکتوبر ۲۰۱۳ ملاقاتی میان سرگی لاوروف وزیر امور خارجهی روسیه و همتای هندی اش سلمان خورشید در مسکو صورت گرفت. در پایان این ملاقات دو جانب اعلامیهی برنامه سازی را صادر کردند. سرگی لاوروف حمایتش را از امکان پیوستن هند به سازمان همکاری شانگهای بحیث عضو دایمی اعلام کرد. سلمان خورشید تصریح کرد که دهلی علاقمند پیوستن به سازمان همکاری شانگهای است و مناسبات روسیه و هند از تحکیم روابط میان هند و ایالات متحدهی امریکا آسیب نخواهد دید. ملاقات در سطح عالی میان روسیه و هند که قرار است در ماه اکتوبر سال ۲۰۱۳ برگزار شود، ادامه ی این مذاکرات خواهد بود.
تا کنون مسکو و دهلی عملاً هیچ نوع مذاکرهی دو جانبهیی را در مورد افغانستان برگزار نکرده اند. نبود چنین مذاکرات دوجانبه به دلیل گرایش مناسبات روسیه و هند به سردی که از ۲۰۰۵ به بعد اتفاق افتاد، منطقی به نظر می رسید. حالا وضعیت در حال تغییر است. میدانی برای گفتگو در مورد مشکل افغانستان میان هند و کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای دارد به وجود می آید.
در جریان چار سال آخر ادارهی باراک اوباما هند را وارد فرایند حل و فصل وضعیت افغانستان کرده است. ریچارد هولبروک نمایندهی ویژهی بارک اوباما در امور افغانستان و پاکستان در ششم جون ۲۰۰۹ طرح سهمگیری گستردهی هند را در فرایند حل و فصل مسألهی افغانستان ارایه کرد. به تاریخ ۱۹ جون ۲۰۰۹ هیلاری کلینتن وزیر امور خارجهی امریکا اعلام کرد که دهلی مصمم است مشارکت هند را در فرایند حل رویارویی در افغانستان گسترش دهد. با میانجیگری دیپلوماسی امریکا به تاریخ ۴ اکتوبر ۲۰۱۱ حامد کرزی رییس جمهور افغانستان و من موهن سنگ نخست وزیر هند موافقتنامهی همکاری استراتیژیک را امضا کردند. جانب هند وعده کرد که به فرایند آماده کردن ارتش، نیروهای مسلح و اداره استخبارات افغانستان کمک می کند و تجهیزات نظامی-فنی این نهادها را تامین می نماید. به تاریخ ۲۳ می ۲۰۱۳ حامد کرزی رییس جمهور افغانستان فهرست سلاح و تجهیزات نظامی مورد نیاز کشورش را که انتظار دارد در چارچوب موافقتنامه ۲۰۱۱ به دست بیاورد، به جانب هند ارایه کرد.
از اواسط سال ۲۰۱۲ به بعد سیاست امریکا در امر جلب هند به منازعهی افغانستان فعالتر شد. به تاریخ ۲۳ می ۲۰۱۲ در سومین کنگره بین المللی گاز در شهر ترکمنباشی (ترکمنستان) شرکت هندی GAIL Ltd. و شرکت پاکستانی Inter StateGas System (Private) Ltd.2 موافقتنامهیی را با مؤسسهی ترکمن گاز در زمینه ی خرید و فروش گاز به امضا رساندند. این موافقتنامه که انتظار می رود بنیاد اقتصادی طرح تاپی (لولهی گاز ترکمنستان-افغانستان-پاکستان- هند) را تشکیل دهد، مورد حمایت وزارت امور خارجه ی امریکا قرار دارد. به تاریخ ۵ جون ۲۰۱۲ وزیر دفاع سابق ایالات متحدهی امریکا لیون پانیتا اعلام کرد که کشورش توقع دارد سهم هند در باثبات سازی اوضاع در افغانستان و تحکیم امنیت منطقهیی افزایش یابد. به تاریخ ۱۲ نوامبر ۲۰۱۲ رییس جمهور حامد کرزی و من موهن سینگ موافقتنامهی همکاری را در عرصهی صنایع استخراج معادن، کار با کودکان زیر سن بلوغ افغان، توسعه ی اقتصادی و زراعت امضا کردند.
چنین راهبرد واشنگتن در مناسبات با هند در طرح «افپاک» گنجانیده شده بود. این طرح که ظرف سالهای ۲۰۰۸-۲۰۰۹ توسط ریچارد هولبروک که ذکرش در بالا رفت، تدوین شده بود، نه تنها اتحاد افغانستان و پاکستان را در یک گسترهی سیاسی در نظر گرفته بود، بلکه سهمگیری گستردهتر هند را در حل منازعهی افغانستان نیز پیشبینی کرده بود. به تاریخ ۲۴ جنوری ۲۰۰۹ دهلی به صورت رسمی از سهمگیری در طرح «افپاک» کنارهگیری اش را اعلام کرد. اما در عمل، جانب هند از راه کمک به اجرای عملی این طرح در تعامل با واشنگتن قرار داشت.
در قدم اول، موافقتنامهی افغانستان و هند به عنوان گزینه ی بدیلی برای مشارکت کابل با سازمان پیمان امنیت جمعی که در آغاز ۲۰۱۱ شروع شد، در نظر گرفته شده بود . در موافقتنامهی روسیه و افغانستان در مورد همکاری در عرصه ی تجارتی-اقتصادی که به تاریخ ۲۰ جنوری سال ۲۰۱۱ امضا شد، توسعه تعامل دو جانبه مسکو و کابل در عرصهی مبارزه با قاچاق مواد مخدر و خریداری سلاح در نظر گرفته شده بود. کارشناسان امریکایی با این سند برخورد منفی داشتند و آن راشبیه موافقتنامهی شوروی- افغانستان در مورد همکاری متقابل که در سال ۱۹۷۸ امضا شده بود، تلقی کردند. چنین دورنمایی در کاخ سفید با توجه به خروج نیروهای ناتو از افغانستان که قرار است در سال ۲۰۱۴ صورت گیرد، نگرانی برانگیز بود. همکاری کابل و هند به واشنگتن این امکان را میسر ساخت که گزینهی بدیل واقعی برای فعالتر شدن سازمان پیمان امنیت جمعی به وجود بیاورد.
در قدم دوم، مشارکت دهلی در طرح تاپی، رقابت را در زمینهی صادرات منابع انرژی کشورهای آسیای مرکزی شدیدتر ساخته است. این طرح، بی توجه به دورنمای اجرایی آن، نارضایتی جمهوری مردمی چین را برانگیخت: پیکن نگران شد از این که ترکمنستان و قزاقستان اولویت های سیاست صادراتی خود را از شرق به جنوب تغییر خواهد داد. طرح تاپی به صورت غیر مستقیم نگرانی روسیه را نیز برانگیخت از آنجا که این طرح با موافقتنامه ی ساختن لولهی انتقال گاز کسپین که در سال ۲۰۰۷ امضا شده بود، چندان همخوانی نداشت.
این واقعیت ها بی توجه به نیت های جانب هند، مناسبات حکومت حامد کرزی را با پیکن و مسکو دچار مناقشه می کند. مسکو مبتنی بر این واقعیت، موانعی را در راه امکان تغییر جهت کابل به سوی تعامل با سازمان همکاری شانگهای و سازمان همکاری در عرصه ی امنیت همهگانی ایجاد کرد.
همگرایی هند با سازمان همکاری شانگهای می تواند وضعیت را در جهت هماهنگی بیشتر دهلی، روسیه، پیکن و کشورهای آسیای مرکزی تغییر بدهد. در این صورت منابع و ظرفیت های دهلی، بیش از آن که به عنوان گزینهی بدیل در نظر گرفته شوند، به عنصر ممد در جهت برنامههای تعامل افغانستان با سازمان پیمان امنیت جمعی تبدیل خواهند شد. روسیه و جمهوری مردمی چین همچنان طرفدار پیوستن همزمان هند و پاکستان به سازمان همکاری شانگهایند. در صورت موفقیت، این امر امکان می دهد که همایش منطقه یی را در چارچوب وسیعتری دوباره احیا کرد: مثلآ از درک پیوستن هند، جمهوری مردمی چین و احتمالآ ازبکستان به «چارگانهی دوشنبه».
گزینه ی دیگری نیز مستثنی نیست: از خزان سال ۲۰۱۱ به این سو اداره ی باراک اوباما در پی امکان به دست آوردن موقعیت «شریک برای گفتگو» در چارچوب سازمان همکاری شانگهای است. شریک برای گفتگو دسترسی به اسناد سری اینسازمان ندارد.
اما چنین شریکی می تواند از طریق یکی از اعضای آن سازمان دسترسی به این اسناد را پیدا کند. تمام سال گذشته، کارشناسان مشغول ساختن فرضیه هایی در مورد این بودند که آیا واشنگتن چنین موقعیتی را به دست خواهد آورد یا نه. اما نمی توان بعید دانست که هند چنین همکاری را به امریکا خواهد کرد. در این صورت اداره ی باراک اوباما امکان نفوذگزاری را بر تصامیم سازمان همکاری شانگهای به دست خواهد آورد، از جمله در موارد مسائلی که به افغانستان پیوند دارند.
انتهای پیام