حصار از قدیمیترین مناطق تاجیکستان است.
به گزارش خبرگزاری شیعیان افغانستان (شفقنا افغانستان) ؛ منطقه حصار که مهم ترین اثر تاریخی آن «قلعه حصار» متعلق به قرن 17 میلادی است، همه ساله تعداد زیادی از بازدیدکنندگان و جهانگردان را در آغوش خود فرا میگیرد از جمله در سال 2011 میلادی 1527 شهروند خارجی از این قلعه و دیگر اماکن تاریخی آن بازدید نمودند و 11 هزار از مردم تاجیکستان نیز برای بازدید به این شهرستان آمدند.
قلعه حصار در هفت کیلومتری سمت جنوب شهرک حصار واقع شده که نماد فرهنگ باستانی حدود 3 هزار ساله مردم تاجیک و همزمان یکی از بناهای تاریخی آسیای مرکزی محسوب میشود.
آب و هوا در منطقه حصار به شدت قارهای است شهرک حصار را در شمال، کوههای «حصار»، در جنوب، کوههای «قاضی ملک» و در جنوب غربی، کوههای «باباتاغ» احاطه کرده است.
حصار در طول تاریخ خود نامهای گوناگونی داشته که برخی از این اسامی عبارتند از «شومان»، «حصار شومان»، «حصار شادمان» و «حصار». اما امروزه از این شهر تاریخی تنها شهرکی کوچک بر جای مانده که شامل یک دژ مرکزی است که در کنار آن 2 مدرسه و یک رباط وجود دارد.
بقایای شهر باستانی حصار اینک در حدود 30 کیلومتری شمال غربی شهر دوشنبه قرار دارد، تاریخچه این محل شهادت از آن میدهد که مردم در اینجا 40 هزار سال قبل به سر میبردند. اما وجود میراث فرهنگی در قالب فرهنگ مردم حصاری، از تاریخ 3 هزار ساله آن حکایت دارد.
دژ حصار بر روی تپهای ساخته شده است و مانند ارگ بخارا از ورودی و 2 برج تشکیل شده که بنای دروازه ارگ هنوز پابرجای است. آخرین باری که از این دژ استفاده شد، زمان فرار و عقبنشینی امیر «سید عالم خان» در برابر ارتش سرخ در سال 1920 میلادی بوده است که در جریان آن قلعه مدتی تحت محاصره بود و سپس کاملا ویران گردید.
حصار که در مسیر بالای درۀ چغانیان قرار دارد، در گذشته بخشی از ولایت قبادیان بوده است؛ البته برخی محققان همچون نویسندۀ احسن التقاسیم، قبادیان را قسمتی از چغانیان دانستهاند.
در تپه باستانی حصار که دژ حصار بر روی آن قرار دارد، مجموعهای از سفال وجود دارد و نشانههایی نیز از سکونت در آن به چشم میخورد که مربوط به دورههای مختلف اسلامی و پیش از اسلام است. در ضمن موزۀ حصار در مدرسۀ علمیه قدیمی این منطقه واقع شده است.
تا سال های 1921 میلادی حصار مرکز بخارای شرقی بود و در تمام دوران «بیکی گری» قرون( 18 و 19)حصار نسبت به دیگر بیکی گریها، کمی استقلال بیشتر از حاکمیت مرکزی داشت و همچنین در آنجا 2 مدرسه فعالیت میکرد، حصار یکی از 28 بیکی گری امارت بخارا بود که هم به لحاظ هنری و هم تجاری معروفیت داشت.
آخرین حکمران حصار تا قبل از تسلط شوروی، «ابراهیم بیک» نام داشت که در 1926 از مقابل نیروهای شوروی به افغانستان گریخت و پس از آن این ناحیه در تقسیمات اتحاد جماهیر شوروی سابق جزو جمهوری تاجیکستان قرار گرفت.
در داخل قلعه، حوض و باغی نیز جای دارد. پلههای بزرگ و پیش ایوانها که از خشت ساخته شدهاند به قلعه شکوه خاصی میبخشد ولی به مرور زمان این پلهها تخریب شده و از این قلعه تاکنون تنها دروازههای عظیم دارای پیشطاق باقی مانده است که هر کدام دارای دو مناره ستون دار میباشند.
این سبک معماری قرون 15-17 بوده و اکثر بناها و قلعهها و دژهای آسیای مرکزی با این شیوه ساخته شدهاند. در اطراف قلعه بازار و کاروانسرا قرار دارد که محل تجمع تجار و خرید و فروش کالای داخلی و خارجی بوده و یکی از بزرگترین مراکز بازرگانی و تجاری آن دوره بوده است.
بیرون از قلعه در سمت راست، ساختمان مدرسه کهنه قرار دارد که در ورودی آن بسته است و تنها نمای بیرونیاش دیده میشود.
ظاهرا در قرن 17 در این مدرسه قرآن کریم تدریس میشده است این مدرسه کهنه که در قرون 16 و 17 با آجر ساخته شده، دارای مساحت 2 هزار 250 متر مربع است و در اوایل قرن 20 در آنجا، حدود 100-150 طلبه تحصیل میکردند. در سال 1921 روند آموزش طلاب در این مدرسه قطع شد.
در کنار این ساختمان، مدرسه جدید مربوط به قرون 18-19 قرار گرفته است در آن جا همچنین مقبره “مخدوم اعظم” از سدههای 16-17 جای گرفته است، که احتمال میدهند متعلق به «خواجه محمد حیواکی» (نوه خواجه عیسی، نماینده جریان نقشبندیه) باشد.
در کنار این قلعه همچنین 2 درخت چنار است که دارای 500-700 سال عمر هستند. اهالی اطراف قلعه حصار مراسم عروسی خود را معمولا در این محل برگزار می کنند.
از دیگر دیدینی های جالب توجه حصار «کاروانسرای خشتین» است که از آن نیز تنها اثر اندکی تا به روزگار ما باقی مانده است.
در مجموع قلعه حصار همراه با مسجد، کاروان سرا و 2 مدرسه در مساحت 86 هکتار واقع شده است که رودخانههای «کافرنهان»، «قراتاغ» و «شیرکنت» از پایین این قلعه جاری میشوند.
در پایان دهه 80 قرن 20 قلعه حصار به موزه تبدیل یافت که گفته میشود بنای اصلی آن 2500 سال قبل ساخته شده ولی دروازههای آن در قرن 17 ترمیم شدهاند، کاروان سرای خشتی اطراف قلعه در سال 1808 در زمان سلطنت «سعید بی اتالیق»، حاکم حصار ساخته شده است و به عنوان مهمان خانه مورد استفاده قرار میگرفت.
این درحالی است که منطقه حصار، زادگاه شاعران مانند «حسرت»، «عرثی»، «پری حصاری»، «کامل»، «صابر ذکرزاده»، «میرزا تورسون زاده» و علمایی چون «ناصرجان معصومی» و نویسندگانی مانند «حبیب الله نظراف» و … دیگر بزرگان این سرزمین واقع شده است.
در حال حاضر در موزه قلعه حصار بیش از 3200 اشیای تاریخی موجود است اما آنچه تأسف هر بازدید کنندهای را بر میانگیزد، طرز نگهداری نامناسب این آثار است.
این آثار بسیار ارزشمند تاریخی به ویژه چندین جلد کتاب قدیمی بدون در نظر گرفتن شرایط مناسب محیطی نگهداری میشوند و ضروری است تا به حفظ این یادگارهای گرانبهای بشری توجه بیشتری شود.
انتهای پیام
www.afghanistan.shafaqna.com