شفقنا افغانستان-عکسهای خندان محمدجواد ظریف، وزیر خارجه ایران و جان کری، وزیر خارجه امریکا، در گوشه میز مذاکرات ۵+۱ حکایت از یک تحول مهم دیپلوماتیک دارد. تایید شده است که در حاشیه نشست گروه ۵+۱، آقای ظریف و کری باهم دیدار داشتهاند. هر دو طرف از این دیدار راضی بهنظر میرسند. در خبرها آمده است که بارک اوباما برای مذاکرات مستقیم با ایران آمادگی میگیرد. در عین زمان حسن روحانی، رییسجمهوری جدید ایران گفته است که مذاکرات با غرب باید طی سه ماه به یک نتیجه منجر شود. نکته جالب اما این است با وجود دیدار آقای ظریف و کری، در داخل ایران واکنشهای منفی در این رابطه خلق نشده است. این بدان معنا خواهد بود که آمادگیهای لازم برای حل معضله با غرب در داخل ایران نیز وجود دارد.
واقعیت این است که حسن روحانی دیپلوماسی ایران را تغییر داده است. سیاست خارجی حکومت روحانی، یک سیاست خارجی «تهاجمی» که احمدینژاد تعریف میکرد، نیست. آنچه احمدینژاد تهاجمی میگفت، در واقع یک سیاست خارجی واکنشی و تدافعی پرخاشگرایانه و بدآیند بود. اما آنچه حسن روحانی دنبال میکند، یک سیاست خارجی فعال و مثبت است. برای همین، از سطح وزارت خارجه تا تیمهای مذاکرهکننده ایران، تغییرات چشمگیری آمده است. تیم جدید، دیدگاه کاملات متفاوت با تیم قبلی وزارت خارجه دارد. حسن روحانی در تلاش است تا دیپلوماسی ایران را تغییر داده، یک دیپلوماسی قابل قبول و کارآمد را در پیش بگیرد.
از جانب دیگر، حسن روحانی و محمدجواد ظریف بهدنبال این نیستند که نقش یک «برادر بزرگ توخالی» را در منطقه داشته باشند. بلکه تلاش دارند تا مشکل ایران و غرب را حل کنند، فشار تحریمها را بردارند و با کشورهای منطقه و همسایه وارد یک تعامل مثبت شوند. در سیاست خارجی حسن روحانی، گسترش روابط سیاسی، اقتصادی و فرهنگی با کشورهای همسایه، به مثابه حوزههای نفوذ نزدیک، از اهمیت خاصی برخوردار است. در تاریخ دیپلوماسی جهان، رهبران عاقل همواره توجه خاصی نسبت به حوزههای نفوذ نزدیک خود داشتهاند. بهترین ابزار برای حوزههای نزدیک، همکاری و اعمال قدرت نرم میباشد. در این چارچوب، حسن روحانی در تلاش است تا تعامل ایران با همسایهها را سازنده و مثبت سازد.
در عرصه بینالمللی نیز تلاشها برای تغییر هویت دیپلوماسی ایران آغاز شده است. بهعنوان مثال، در ۱۴ سنبله امسال، محمدجواد ظریف در صفحه تویتر خود، سال نو عبری را برای یهودیان تبریک گفت. اما او بیپاسخ نماند. کریستی پلوسی، دختر نانسی پلوسی رهبر حزب دموکرات در مجلس نمایندگان امریکا، در پاسخ آقای ظریف نوشت: «سال نو میتوانست شیرینتر باشد اگر شما به انکار هولوکاست از سوی ایران پایان میدادید.» آقای ظریف در پاسخ نوشت: «ایران هیچگاه هولوکاست را انکار نکرده است، مردی که تصور میشد این کار را (انکار هولوکاست) کرده است، دیگر رفته است. سال نو مبارک.»
اینها تلاشهاییاند که ظریف میخواهد هویت دیپلوماسی ایران را تغییر داده تنشها را کاهش بدهد. در عین زمان، چهره بینالمللی ایران را بازسازی کند.
در یک تصویر بزرگتر، امریکا و ایران میتوانند متحدان طبیعی در یک خاورمیانه بحرانی باشند. در یک خاورمیانهی پر از گروههای تندرو و افراطی که منابع امریکا و ایران را هدف قرار میدهند، دوستی بیمزه نخواهد بود. از نظر سیاست جغرافیایی، غرب و امریکا بعد از فروپاشی عثمانیها، بر خاورمیانه تسلط دارند. اما این تسلط هیچگاهی خالی از درد سر نبوده است. اختلاف غرب با ایران، قیمت سیاست جغرافیایی خاورمیانه را خیلی بالا برده است. در عین زمان، نفوذ ایران در خاورمیانه نیز بسیار پرهزینه بوده است. در این تصویر، حل مشکل میان امریکا و ایران، کلیدیترین استراتژی برای کاهش هزینهها میشود و سیاست جغرافیایی در خاور میانه شکل متفاوتی به خود خواهد گرفت.
در یک تصویر منطقهای، اگر مشکل میان ایران و امریکا حل شود، پیچدگیهای امنیتی منطقه به سود افغانستان نیز تغییر خواهد کرد. در طول یک قرن، اقتصاد جغرافیایی (geoeconomics) افغانستان، همواره تحت تاثیر سیاست جغرافیایی (geopolitics) افغانستان و منطقه بوده است. به زبان سادهتر، نقش جغرافیای افغانستان برای اقتصاد منطقه، تابع استراتژیهای سیاسی- امنیتی در منطقه بوده است و به این دلیل عملا عقیم شده است. پس از یکی از راهحلها، باز شدن گرههای امنیتی و سیاسی در منطقه است تا سیاست جغرافیایی منطقه، برای افغانستان مطلوب گردد. حل مشکل میان ایران و امریکا، بخشی از راهحل برای افغانستان میتواند تلقی شود.
اما در چارچوب نفوذ و رقابت منطقهای، این احتمال نیز وجود دارد که حل مشکل میان ایران و امریکا، منجر به کاهش نقش استراتژیک افغانستان در منطقه گردد. بهخصوص که اگر ایران دهلیزی برای آسیای میانه، در چارچوب جدید اقتصاد و سیاست جغرافیایی تعریف شود، افغانستان وضعیت مناسبی نخواهد داشت. آسیای میانه حوزه استراتژیک برای افغانستان است. ولی فرصت در جهتی باید تعریف شود که حل معضل میان ایران و امریکا، در جهت ارتقا سیاست و اقتصاد جغرافیایی افغانستان در منطقه باشد. بنابراین، برای حکومت افغانستان لازم است تا انکشافات در دیپلوماسی ایران را تحت نظر قرار داده و بررسی مناسبی از آن داشته باشد. در صورتیکه ایران و امریکا وارد یک مرحله جدید از روابط سیاسی میشوند، افغانستان باید بداند که در آن چارچوب، در چه موقعیتی قرار خواهد گرفت. در عین زمان، بهبودی در روابط ایران و امریکا، ممکن گزینههای منطقهای افغانستان در برابر پاکستان را افزایش بدهد. تحول در رابطه امریکا و ایران، بر روابط دوجانبه افغانستان ممکن تاثیرات مثبت برجای بگذارد، اما در سطح منطقهای و چارچوبهای استراتژیک، این تحول را از نظر افغانستان میتوان اینگونه خلاصه کرد: بهبودی روابط ایران و امریکا، از یک طرف تهدیدی بالقوهای است برای حوزه استراتژیک آسیای میانه، و اما از طرف دیگر، فرصتی است برای تعامل متفاوت با حوزه استراتژیک جنوب آسیا. اما عجالتا افغانستان میخواهد در چارچوبهای امنیتی در منطقه، ثباتش را حفظ کند و تحولات ثباتساز را نیک بنگرد و در چارچوبهای ثباتساز هویت استراتژیک منطقهای خود را تثبیت کند.
بنابراین، اینکه بهبودی روابط ایران و امریکا، چه تاثیری بر وضعیت افغانستان میگذارد، چه فرصتها و محدودیتها را فراهم میکند، باید بهصورت روشمند و دقیق بررسی شود. اما هر لحظه احتمال این وجود دارد که این تحول در رابطه ایران و امریکا، به صخرهای اصابت کرده بار سنگینتری را بر منطقه تحمیل کند.
در هر حالت، ما باید یاد بگیریم که تحولات سیاسی در سطح منطقهای و بینالمللی که بر امنیت و سیاست جغرافیایی افغانستان تاثیر میگذارد، مهماند و باید در محاسبات سیاست خارجی ما قرار داشته باشد. چه بخواهیم و نخواهیم، افغانستان مشمول حوزه نفوذ کشورهای منطقه است، و همینگونه، منطقه باید به حوزه و عرصه نفوذ و منافع افغانستان نیز تعریف شده در راستای افزایش یا کاهش گزینههای منطقهای افغانستان تلقی شود. ما به سه منطقه نزدیک مثل آسیا میانه، خاورمیانه و جنوب آسیا در یک رابطه معنادار و پیوسته قرار داریم و این حوزهها عمق استراتژیک منطقهای ما را تعریف میکند.
امنیت و سیاست جغرافیایی افغانستان ایجاب میکند تا برای افغانستان یک ساحه دید استراتژیک تعریف شود و بدون شک، این ساحهی دید همان عمق استراتژیک است که باید در منطقه و بیرون از مرزهای سیاسی افغانستان تعریف شود. در این چارچوب، افغانستان باید بررسی دقیق از تحولات دیپلوماتیک در منطقه داشته باشد.
منبع:مختار مسرور-8صبح
انتهای پیام
www.afghanistan.shafaqna.com