حجتالاسلام والمسلمین سید صاحب خویی، در گفت و گو با شفقنا، با اشاره به رفتارهای افراطی در غرب از سوی برخی به ظاهر مسلمان یا غیر مسلمان، گفت: مسأله افراطگری در عقاید دینی و تندرویها و اختلافات مذهبی که متأسفانه در میان مسلمانان دیده میشود، و همچنین اقداماتی که در جهت تقریب بین مذاهب صورت گرفته است، موضوعی جدید نیست و از گذشته دور، این موضوع از مسائل مهم مسلمانان بوده و بزرگان مذهبی چه از شیعیان و چه از اهل تسنن اقداماتی را در جهت رفع افکار افراطی و پایان دادن به تندروی های مذهبی و درگیری های میان پیروان مذاهب از یک سو و تحقق ایده تقریب بین مذاهب از سوی دیگر انجام دادهاند.
عربستان سعودی هم از بعد سیاسی و هم از بعد مذهبی به مسأله اختلاف و درگیری دامن میزند
وی با اشاره به اقدامات علمایی هم چون مرحوم حضرت آیت الله العظمی بروجردی و آیت الله قمی و حتی علما و شیوخ الازهر از جمله شیخ محمود شلتوت در راستای تقریب بین مذاهب، گفت: مسأله اقدامات مذهبی و وجود تعصب افراطی بین برخی از پیروان اهل تسنن و تشیع از دو زاویه قابل بررسی است. یک زاویه صرفا دینی است و زاویه دیگر که مهمتر است، سیاسی است. در رابطه با زاویه دینی متأسفانه وهابیت عامل اساسی شعلهور کردن این اختلافات است والا شیعیان و پیروان مذاهب چهارگانه در کشورهای مختلف سال های سال به طور مسالمتآمیز در کنار یکدیگر زندگی کرده اند که نمونه آن در عراق، ایران، لبنان، بحرین و اغلب کشورهای اسلامی دیده میشود.
خویی در ادامه افزود: از نگاه عقیدتی مسائل اختلافی را باید در سطح علمای اهل تسنن و علمای شیعه مورد مناقشه و بحث قرار داد تا این اختلافات منجر به درگیری بین اتباع مذاهب نشود. سابقا هم نشستها و کنفرانسهای تقریب بین مذاهب بوده و تا به الان هم ادامه دارد اما به عقیده بنده و با کمال تأسف عربستان سعودی هم از بُعد سیاسی و هم بُعد مذهبی به مسأله اختلاف و درگیری دامن میزند. ریشهدار بودن مذهب وهابیت در عربستان سعودی و افکار تند افراطی علیه مذاهب دیگر سبب شده است تا در میان تمام کشورهای اسلامی، عربستان مدرسه و تربیت گاه اصلی تروریسم دینی و افراطیگری باشد و سرنخ تمام افراطیهای مسلمان دنیا در این کشور یافت شود چراکه تربیت شدهی آن مکتب و مدرسه و علمای آن هستند. متأسفانه نمونههای آنها را میتوان در پاکستان، الجزایر، هند، افغانستان، لیبی و دیگر کشورها دید.
عربستان در میان تمام کشورهای اسلامی مدرسه و تربیت گاه تروریسم دینی و افراطگری است
وی با تاکید بر تأثیر بیشتر بُعد سیاسی نسبت به بُعد دینی در دامن زدن به اختلافات، خاطرنشان کرد: از نقطه نظر سیاسی، سیاست مدارانی هستند که مسائل دینی و علمای دین را وسیلهای برای رسیدن به مقاصد خود قرار میدهند. اگر این مسأله حل شود، می توان بر بُعد دینی افراطگری نیز راحتتر غلبه کرد. هر ساله کنفرانسهای متعددی در کشورهای مختلف در رابطه با تقریب بین مذاهب، و با هدف رد یا نفی افراطگری و رد یا نفی تکفیر برگزار میشود، اما تاثیر چندانی نداشتهاند و در سالهای اخیر هم وضع بدتر شده است. زیرا دو بخش سیاسی و دینی هماهنگی ندارند و تأثیرگذاری بخش سیاسی قویتر از بخش دینی است. بنابراین سیاستمداران میتوانند با مال و یا با زور و یا هر وسیلهی دیگر، بعضی از به ظاهر علمای دینی را بخرند و تأثیرگذار باشند.
خویی عربستان سعودی را سردمدار قضیه افراطگری مذهبی در دنیای اسلام دانست و اظهار کرد: کشورهای امارات و قطر هم برای مصالح سیاسی خود این جهت را پشتیبانی مالی و سیاسی میکنند. با تأسف بیشتر باید گفت: در سالهای اخیر افراطگریها محدود به دنیای اسلام و کشورهای اسلامی نمانده است و کشورهای غیر اسلامی هم وارد این کارزار شدهاند. مثلا مسأله تروریسم خوب و تروریسم بد مطرح شده و سیاستمداران آن را اختراع و ایجاد کردهاند. لذا میبینیم که آمریکا با کمک عربستان مؤسس القاعده و طالبان میشود و در یک دوره از آنها حمایت می کند و در دورهای دیگر که علیه منافع آمریکا اقدام میکنند، با آنها برخورد میکند.
وی افزود: اخیرا سیاست مداران کشورهای غربی مانند فرانسه در کشورهایی هم چون مالی علیه تندروهایی که خود را مجاهدین نامیده اند و فعالیتهای افراطی دارند، وارد جنگ شدهاند و صراحتا آن ها را تروریست خطاب میکنند ولی همان تروریستها وقتی از کشور مالی به سوریه میآیند، مجاهد خوانده میشوند و همان کشور فرانسه به آن ها اسلحه میدهد و در سازمان های بینالمللی از آنها حمایت میکند. لذا ضرورت دارد تا این موضوع بین سیاستمداران حل و فصل شود.
خویی با تأکید بر این که اگر مشکلات سیاسی بین ایران و عربستان سعودی حل شود، بسیاری از معضلات و مشکلات دیگر نیز حل خواهد شد؛ گفت: ایران به عنوان یک کشور شیعی و به اصطلاح تنها کشوری که رسما شیعه مذهب است و به عنوان مدافع شیعیان تلقی میشود اگر مشکلات خود را با عربستان سعودی حل کند، بسیاری از مشکلات نیز حل خواهد شد. قبل از انقلاب روابط بین نظام ایران و عربستان تنظیم شده بود. اما امروزه به خاطر مسایل سیاسی، عربستان فشارهایی را روی شیعه و حتی حجاج میگذارد که شرایط را بدتر میکند.
وی با بیان اینکه در تنظیم روابط بین مسلمانان، قدرتهای منطقهای مؤثرتر از قدرتهای فرامنطقهای عمل می کنند، تصریح کرد: اگر روابط منطقهای حل شود، روابط فرامنطقهای هم حل میشود. زیرا قدرت های خارجی از شکاف بین مذاهب بهره میبرند.
سرنخ تمام افراطیهای مسلمان دنیا در عربستان سعودی است
خویی با اشاره به وضعیت مسلمانان در غرب نیز خاطرنشان کرد: کشورهای پشتیبان افراطگری مثل عربستان سعودی و دیگر کشورها، تلاش دارند تا با این توجیه که شیعیان تابع ایران هستند، شیعیان را در هر نقطه از جهان سرکوب و محدود کنند و بر آنها فشار وارد نمایند. مثلا در قضیه بحرین هیچ کشوری در جهان به آنها کمک نکرد چون شیعه هستند. البته دلیل کمک نکردن غربی ها شیعه بودن آنها نیست؛ بلکه این اقدام تحت تأثیر لابی گری کشورهایی مثل عربستان صورت می گیرد. آنها غربی ها را توجیه و راهنمایی میکنند که اگر شیعهها بیایند، یعنی ایران حاکمیت یافته است و اگر ایران بیاید چه و چه خواهد شد. آنها قصد دارند تا این مقوله را برای غربی ها اثبات نمایند. درصورتی که ما در تماس با مسئولان کشورهای غربی تلاش میکنیم تا موضوع مذهب و تشیع را از موضوع سیاست و نظام ایران جدا کنیم تا مسائل سیاسی و روابط سیاسی جمهوری اسلامی ایران با کشورهای منطقه حسنه شود.
خویی تصریح کرد: اگر در زمینه روابط سیاسی میان ایران و کشورهای پشتیبان افراطگری در منطقه، فضای گفت وگو ایجاد شود و روابط حسنهای حاکم باشد؛ بعد ازآن است که میتوان در زمینه تقریب قدمهایی عملی برداشت.
سلفی های اروپایی و غربی که امروز در سوریه میجنگند، روزی به کشور خود باز خواهند گشت و به احتمال زیاد همین رفتارها و اقدامات ضد بشری را در آن جا تکرار می کنند
وی با اشاره به رفتار افرادی که خود را مسلمان می دانستند اما یک سرباز را در انگلستان به بدترین شکل به قتل رساندند و سپس در برابر دوربین ظاهر شدند و دلیل خود را قصاص در برابر قتل خواندند، گفت: در رابطه با افرادی که این کار را مرتکب شدند و مسأله قصاص و چشم در برابر چشم را مطرح کردهاند، باید گفت که این برداشتی کاملا غلط و نادرست از موضوع است و این شیوهی قصاص نیست. بر فرض این که غربی ها کاری در کشورهای اسلامی کردند چه ربطی به آن فرد مقتول به صورت خاص دارد . آن فردی که این کار را کرده چه سمتی در حکومت اسلامی دارد که بخواهد به عنوان مسئول تطبیق احکام اسلامی در یک کشور غربی، اقدام به اجرای این حکم کند.
خویی با بیان این که باید در دو بخش کار اساسی صورت گیرد، تصریح کرد: یک بخش به فعالیتهای مراکز اسلامی و مسئولان آن ها و روابط ایشان با مسئولان دولتی و سیاسی باز میگردد. ما باید با نهایت توان خود تلاش کنیم و با استفاده از منطق، مسئولان سیاسی را روشن کنیم و توضیح دهیم که این اتفاقات ارتباطی با دین و مذاهب و مفاهیم صحیح دینی ندارد و مرتکبان چنین اقداماتی یا عده ای جاهل افراطی هستند که از مفاهیم اسلامی سوء استفاده میکنند و یا وسیلهای برای سوء استفاده گروهها و دولتها و افراد مشخص هستند. ما باید برای آنها روشن کنیم، کشتارها و قتل هایی که به نام دین و مذهب صورت می گیرد و با وقاحت تمام فیلم های آن ها هم بر روی سایتها قرار داده می شود، این کارها عریان ترین و افراطی ترین اقدامات ضد بشری و ضد انسانی است که از طرف وهابیها و تندروها و سلفیها صورت میگیرد. ما قصد داریم تا به غربی ها بگوییم که آن ها هم در اتفاقاتی که رخ میدهد، مسئول هستند.
خویی در ادامه چنین افزود: روزی سلفی های اروپایی و غربی که امروز در سوریه میجنگند، به کشور خود باز خواهند گشت و احتمال زیادی دارد که همین رفتارها و اقدامات ضد بشری را انجام دهند. چراکه این گونه رفتارهای ضد بشری جزو ذات آن ها میشود و انجام هرگونه قتل برای آنها طبیعی خواهد بود. ما قصد داریم که با منطق این مسائل را برای سیاست مداران غربی روشن کنیم.
ممکن است یک فرد متعصب افراطی شیعی به لحاظ عقیده و ذهنیت، یک سنی و یا یک وهابی را کافر بداند، اما برای او حکم قتل صادر نمیکند
وی فعال شدن رسانهها در جلوگیری از افراطگری را نیز ضروری دانست و در ادامهگفت وگوبا شفقنا اظهار کرد: علاوه بر رسانهها، مراکز اسلامی و شخصیتهای عاقل و معتدل اسلامی از همه مذاهب هم باید فعال باشند. ما با اهل تسنن جلسات مشترکی داریم که این کارها را مشترکا محکوم میکنیم. به عنوان مثال؛ ما از دو مرکزی که در انگلیس به آنها حمله شد چه سنی و چه غیرسنی بازدید کردیم و با آنها همدلی نمودیم. بنابراین رسانهها هم میتوانند فکر صحیح و عدم ارتباط افراطگری با دین، و کارهای ناشایستی را که به اسم دین صورت میگیرد، برای مردم روشن کنند و بگویند که این افراد جاهل و متحجر یا واقعا از روی اعتقاد جاهلانه این جنایات را مرتکب میشوند و یا وسیلهای برای منافع دیگر کشورها هستند.
خویی با اشاره به این که مسأله افراط و افراطگری و تعصب در همه مکتب های اعتقادی وجود دارد و نمیتوان منکر شد که شیعهها افراط و تعصب ندارند، چنین تصریح کرد: تفاوتی که میان افراطیهای شیعه و غیر شیعه وجود دارد این است که افراطگری این دسته از شیعیان منحصرا در اعتقاد و ذهن و بیان آن ها است و عملی نیست. مثلا ممکن است یک فرد متعصب افراطی شیعی به لحاظ عقیده و ذهنیت، یک سنی و یا یک وهابی را کافر بداند، اما برای او حکم قتل صادر نمیکند. اما آن ها این کار را هم در عقیده و هم در عمل انجام میدهند. مثلا در انگلیس جماعت هایی از متعصبین شیعه ایجاد شد که به نظر من به نوعی عکسالعمل بود. یعنی به قدری آن ها به ناحق ظلم کردند و فشار آوردند و تبلیغات عقیدتی کردند که این کار در حقیقت عکسالعمل بعضی شیعیان در مقابل آن ظلم ها بود.
رییس بنیاد الخویی لندن با بیان این که این روشنگریها از طریق رسانهها باید صورت گیرد، یادآور شد: نوشتن مقاله در روزنامهها و یا راهپیمایی و ابراز انزجار از قتلی که صورت گرفت، از جمله اقدامات عملی است که انجام گرفته است.
وی با اشاره به ارتباط جامعه مسلمان و شیعه با جامعه غرب خاطرنشان کرد: مباحث افراط و تفریط، کاملا دوطرفه هستند و هر دو مقصر شناخته میشوند. به عنوان مثال؛ ریش گذاشتن مردان و نقاب گذاشتن زنان در انگلیس به عنوان جامعه آزاد پذیرفته شده است و آن را اقدامی شخصی میدانند. لذا از نظر اصول و عرف غرب اینها مشکل نیست. کما اینکه میبینیم سیکها هم در همین غرب از نظر ظاهری متمایز هستند و بر اساس سنت مذهبی خود لباس می پوشند و کسی هم معترض آن ها نمیشود و یا یهودیها به هر شکل که تمایل دارند ظاهر میشوند. بنابراین به مسلمانان هم کسی معترض نمیشود. اگر کسی هم معترض بشود از طرف افراطی ها است.
وی ادامه داد: این رفتارها مشکل نیست، بلکه مشکل در عمل است که کارهای خلاف عُرف و قانون از طرف کدام گروهها انجام می شود. اگر از طرف افراد ریشدار و نقاب زده باشد به اسلام صدمه میزند. اما این حرکات افراطگری هیچ وقت از طرف شیعیان در غرب انجام نشده است. زیرا هیچ شیعهای کاری خلاف متعارف و یا کاری خلاف بر اساس اعتقادات مذهبی نکرده است که به نام دین تمام شده باشد و به دین صدمه زده باشد.
وی با اشاره به جرائمی که در کشورهای غربی صورت میگیرد، گفت: از آنجا که ما با زندانها و زندانیان ارتباط داریم، بیشتر جرائم مربوط به تربیت خانوادگی و سوابق خود جامعه مسلمانان است که از چه کشورهایی هستند. مثلا در مورد عربها اغلب جرمها که به خاطر آن زندان میروند، درمورد درگیری های فیزیکی بین خانواده است. زیرا در این کشورها مقررات خاصی در خصوص روابط خانوادگی وجود دارد. اما مراکز اسلامی همواره جلساتی را برگزار میکنند که مسائلی مانند وظایف همسر نسبت به همسر و رابطه با فرزندان را آموزش دهند.
مسلمانان در غرب دندان عاریتی نیستند
وی خاطرنشان کرد: مدارس اسلامی وابسته به موسسه مرحوم حضرت آیت الله العظمی خویی در غرب در زمینه آموزش به نوجوانان و جوانان کلاسهایی برگزار کرده تا به آنها تعلیم دهند چگونه یک فرد مسلمان میتواند مسلمان و شهروندی خوب در این کشورها باشد. همچنین جلسات و برنامههای مشترکی بین مدارس اسلامی و غیر اسلامی برگزار میشود و بازدید از مدارس صورت میگیرد تا اعمال عبادی مسلمانان توسط دیگران دیده و شناخته شود.
وی در پاسخ به این سؤال که مزایای حضور مسلمانان در غرب چه بوده است، اظهار کرد: اگر چنین سؤالی مطرح شود که مسلمانان تاکنون به چه درد غرب خوردهاند و یا چه افتخاراتی را داشتهاند؟! باید در پاسخ گفت که نسبت کثیری از مسلمانان و شخصیتهای اسلامی در تمام زمینههای زندگی در غرب موثر هستند و به ارائه خدمات مشغول هستند. ضوابط مهاجرت پذیری، آزادی و امکانات علمی و مالی این کشورها باعث می شود تا مغزها و افرادی که امکان خدمات رسانی دارند به آن جا جذب شوند.
خویی با بیان این که تاکنون آمار درستی از محصول عمل مسلمانان که تا چه اندازه تولیدات داشتهاند و یا چه مقدار ثروت و قدرت برای غرب ایجاد کردهاند، نداشتهایم؛ گفت: قطعا نشست فرهیختگان برای روشن شدن این مسأله در همه زمینههای پزشکی، اقتصادی، مهندسی و نخبگی کار بسیار بزرگی است که احتمال میرود عملی نشود. این شناسایی کار علمی و چند محقق میخواهد که باید از طرف مراکز اسلامی مکلف به انجام آن کار شوند. در عین حال این مسأله فکر بسیار خوبی است و پیشنهاد چنین شناسایی باعث می شود تا در الگوی مراوده ما با غرب تغییری صورت بگیرد.
وی در ادامه به برخی فتواها از جمله طهارت اهل کتاب و یا رعایت حق و حقوق و محترم بودن جان و مال آن ها، اشاره و تصریح کرد: درخصوص برخی فتواها که اخیرا تغییر کردهاند، باید گفت که فتوا تغییر نکرده، بلکه شکل تطبیق و یا برداشت از وضع موجود تغییر کرده است. والا اصل فتوا سر جای خودش است. به عنوان مثال فتوای حضرت آیت الله العظمی سیستانی در مورد مالکیت غیر مسلمان تغییر نکرده است اما ایشان معتقد هستند وقتی یک مسلمان به سفارت کشور غربی میرود و ویزا میگیرد، متعهد به رعایت مقررات و قوانین آن کشور میشود و نباید خلاف تعهدش عمل کند.
وی با بیان این که مراکز اسلامی در غرب سعی دارند تا این مسأله را آموزش داده و ترویج دهند که هیچ مسلمانی حق ندارد تقلب کند و یا خلاف مقررات کشوری که مسلمان نیست، عمل کند، خاطرنشان کرد: کتاب های متعددی در زمینه فتوای مراجع عظام تقلید در خصوص شرایط زندگی شیعیان در کشورهای غربی و احکام فقهی آن وجود دارد که باید به آنها مراجعه شود.
خویی تصریح کرد: مسلمانان در غرب دندان عاریتی نیستند. اغلب مسلمانانی که در اینجا زندگی میکنند، نسلهای چندم مسلمانانی هستند که سال ها پیش و یا بعد از جنگ جهانی اول و دوم آمدهاند. این ها انگلیسی محسوب میشوند و زندگی خوبی هم دارند. چراکه بسیاری از آنها اجدادشان مهاجر بودند و امروزه مسلمانانی که از قدیم در اینجا بودهاند، با هیچ چالش مهمی مواجه نیستند.
وی با بیان این که تنها قشر کمی که به عنوان پناهنده به غرب سفر میکنند، دچار چالش میشوند، تصریح کرد: متأسفانه مسلمانان به دلیل مسائل سیاسی و اختلافات و تفرقه و دیگر مسائل به اندازه سهمی که باید در غرب داشته باشند، از حقوق سیاسی برخوردار نیستند. اگر از این جهت مسلمانان با یهودیها مقایسه شوند، نسبت یهودیها بسیار کم تر است ولی امکانات بسیار بیش تری دارند. اگر مسلمانان سهم بیشتری ندارند به این خاطر است که خودشان آگاهی به حقوقشان ندارند و یا انگیزهای ندارند که دنبال این کار بروند.
وی با تأکید بر این که ما به عنوان شیعه باید برای گرفتن حقوق خود فعال باشیم، خاطرنشان کرد: انجام این کار بسیار دشوار است و ما به اندازه آن ها قدرت نداریم. برخی مشکلات ریشهدار در بین شیعیان وجود دارد که حل آن ها چندان آسان نیست. شیعیان به لحاظ قومیتی از کشورهای مختلفی هستند و این اختلاف، اختلاف عملی است و نه اختلاف اسمی و نظری.
خویی در پایان گفت وگوبا شفقنا چنین افزود: شیعیان صرف نظر از قومیت کشوری، مسائل قومی را آن چنان در بین خود راسخ کردهاند که قومیت شهری هم در اعمال آنها تاثیر میگذارد. لذا ما از نظر قومیتی، دینی و تقلیدی و به لحاظ سیاسی اختلافات زیادی داریم که نمونه آن نظرات متفاوت درخصوص ولایت فقیه است و یک شخص مقلد یک مرجع و شخصی دیگر مقلد مرجعی دیگر است. البته به لحاظ حیثیت و منفعت در غرب مشترک هستیم و باید قدرت تحمل بالاتری در این فضا داشته باشیم. اما در عمل این گونه نیست.
وی در پایان تاکید کرد: باید تدابیری برای بهرهبرداری از ظرفیتهای تشیع و نظاممند کردن جامعه شیعی اندیشیده شود که البته کار آسانی نیست اما میتوان اقداماتی انجام داد.
انتهای پیام
www.afghanistan.shafaqna.com