شفقنا افغانستان – کوچه کاه فروشی کابل، محلی است که پرندههای اسیر در قفس مینالند، میخوانند و از چوبی به چوب دیگر قفس میپرند. اینجا صدای صدها پرندهای شنیده میشود که در قفسهای رنگارنگ زندانی شدهاند. خریداران با لباسها و چهرههای متفاوت به قفسها خیره میشوند و هرکدام میخواهد پرندهای را خریداری کند. باری در مخیلهام گذشت که دنیای پرندهگان نیز مانند دنیای انسانهای دربند کشیده میماند، آیا قانونی وجود دارد که با تمسک به آن درب این قفس را باز کرد؟ به کندوکاو پرداختم که بدانم چگونه میشود که دیگر پرندهگان صید یا هم زندانی نشوند. یک فروشنده در این بازار گفت، به پرندهای که ضرورت داشته باشد، شکارچیان آن را به راحتی میآورند. او گفت که از قانون منع شکار چیزی نمیداند، اما میفهمد که زندانی کردن پرندهگان کار خوبی نیست. او میگوید که زندهگیاش با پرندهگان گره خورده است.
براساس یافتههای اداره حفاظت محیط زیست، ۵۷ نوع پرنده به دلیل شکار غیرقانونی با تهدید انقراض نسل روبهرو اند. با آنکه قانون منع شکار وجود دارد؛ اما به علت جنگ، ناامنی و عدم تنفیذ قانون، هنوز هم شکار پرندهگان به گونه بیرویه و غیرقانونی از طرف مردم ادامه دارد. شفیقالله، باشنده ولسوالی صیاد، به روزنامه ۸صبح گفت: «به خاطر نبود کار، تنگدستی و دریافت مقدار غذا برای خانوادهام، پرندهگان را شکار میکنم». او افزود: «شکارچیان همین منطقه پرندهها ره با تفنگ چرهای و بادی میکشند و یا برایشان دام میاندازند. در صورتی که پرندهای را زنده به دست بیارند، از ۱۵ تا ۵۰۰ افغانی میفروشند».
شکرالله، یکتن از شکارچیان گفت: «پرندهگانی چون بودنه، مرغابی، لک لک، قرچه، قزلاق و انواع مختلف پرندهگان را بهگونه شوقی، خوش دارم شکار کنم». او افزود که صبحگاهان با شنیدن صدای اذان، با تفنگ چرهای و چند کارتوس (مرمی) برای شکار پرندهگان میرود و روزانه به طور معمول تا ده پرنده را شکار میکند. فروشندهگان پرنده میگویند که شکارچیان از هر راه ممکن برای شکار استفاده میکنند و بیشتر پرندهگانی در کشور به فروش میرسند که در بسیاری از کشورها کمنظیر هستند.
در همین حال، رییس محیط زیست کابل، با ابراز نگرانی از شکار غیرقانونی پرندهگان میگوید که شکار بیرویه و غیرقانونی، سبب نابودی نسل پرندهگان شده است. جلالالدین ناصری، رییس میراثهای طبیعی اداره حفاظت محیط زیست، تأیید میکند که نسل انواع پرندهگان در کشور در حال انقراض است. او گفت :«براساس گزارشهای دریافتی از ولایتهای کشور، کبک، بودنه، میشمرغ، کلنگ معمولی، قرقره، انواع مختلف مرغابی، باز و عقاب، پرندهگانی هستند که به دلیل شکار غیرقانونی در معرض انقراض نسل قرار دارند.» ناصری گفت که مردم نظر به فرهنگ و عنعنهای که دارند، شکار را به عنوان شوق و علاقه انتخاب میکنند و دست به شکار غیرقانونی پرندهگان میزنند. به گفته او، شماری دیگر نیز به دلیل فقر و برای پیدا کردن غذای خود، پرندهگان را به گونه بیرویه شکار میکنند و همچنان پرندهگان توسط شکارچیان برای تجارت نیز شکار میشوند.
او افزود: «دو نوع پرنده بومی و مهاجر، به شکل غیرقانونی از طرف مردم شکار میشوند». وی تصریح میکند که «میشمرغ» پرنده مهاجر است که در دشتها وجود دارد و از لحاظ اقتصادی ارزش بلند دارد که در این اواخر حتا عربها به گونه غیرقانونی این نوع پرندهگان را شکار میکنند. با آنکه قانون تنظیم شکار وجود دارد؛ اما به دلیل ناامنی، فقر و پایین بودن آگاهی مردم، به ویژه آنانی که در روستاها زندهگی میکنند، شکار پرندهگان همچنان ادامه دارد. ناصری میگوید که گروههای نظارتی ریاستهای محیط زیست ولایتهای سمنگان، بغلان، جوزجان، بامیان، ننگرهار، غزنی، قندهار، کابل و پنجشیر، انواع مختلف پرندهگان را با همکاری مسوولان امنیتی از نزد شکارچیان و قاچاقبران حیات وحش ضبط و دوباره به طبیعت رها کردهاند.
به گفته او، عاملان آن به پنجه قانون سپرده شدهاند. ناصری خاطرنشان کرد که دولت افغانستان عضویت کنوانسیونهای متعدد در مورد مسأله قاچاق، شکار و در کل حفاظت تنوع حیات را دارد. او افزود که اداره حفاظت محیط زیست سالانه دهها مورد را به کنوانسیونها گزارش میدهد و با آنانی که به شکل غیرقانونی و بیرویه پرندهگان را شکار میکنند، مطابق قوانین نافذه برخورد میشود. رییس این اداره گفت که محافظت از محیط زیست بدون همکاری مردم ممکن نیست و این مردم هستند که میتوانند از شکار غیرقانونی پرندهگان و قطع جنگلها به ادارههای دولتی گزارش دهند و اینگونه از آن جلوگیری شود.
در همین حال، کاظم همایون، رییس اداره حفاظت محیط زیست کابل، میگوید که افغانستان نظر به موقعیت جغرافیایی و موجودیت تنوع حیات، دارای انواع مختلف پرندهگان است که از نگاه مسکن به دو نوع پرندهگان اصلی و پرندهگان مهاجر تقسیم میشوند. اما به گفته او، بدبختانه شکار پرندهگان در افغانستان بلندترین رقم را به خود اختصاص داده است. همایون افزود که در افغانستان پرندهگانی شکار میشوند که ارزش غذایی و زینتی داشته باشند. همایون از مرغابی، کبک و بودنه به عنوان پرندهگانی نام برد که ارزش غذایی دارند و بیشتر شکار میشوند. این دو مسوول، اما تصریح نکردند که چه تعدادی از افراد به عنوان متخلفان قانون شکار در کشور بازداشت شدهاند.
طارق آرین، سخنگوی وزارت امور داخله، تصریح میکند که تاکنون کدام گزارش رسمی از طرف اداره محیط زیست درباره شکار غیرقانونی پرندهگان به این وزارت راجع نشده است که در مورد اجراات قانونی شود. با این حال، جمشید رسولی، سخنگوی لوی سارنوالی گفت که نظر به بررسی و تحقیقی که در خصوص شکار در این نهاد انجام شد، تاکنون در خصوص قضیه شکار غیرقانونی پرندهگان، هیچ پروندهای ثبت نشده است. صفیالله جلالزی، رییس امور زندانها نیز میگوید که براساس معلومات جمعآوری شده از ۳۴ ولایت کشور، هیچکدام قضیهای ثبت نیست که شخصی به جرم شکار غیرقانونی پرندهگان مجرم شناخته شده و در زندان افتاده باشد.
به باور کارشناسان محیط زیستی، عقاب، قاز، قاز حسینی، باشه و باز، پرندهگانیاند که در افغانستان بر اثر شکار غیرقانونی در خطر انقراض نسل قرار دارند. کریمه وردک، فعال محیط زیست و استاد دانشگاه کابل، میگوید که در هر گوشهای از افغانستان مردم به شکار میپردازند؛ اما در منطقههای ناامن کشور هیچگونه برخورد قانونی در برابر شکارچیان صورت نمیگیرد. وردک افزود: «در افغانستان نه تنها قانون شکار برای پرندهگان، بل برای همه انواع وحش وجود دارد؛ اما به دلیل ناامنی، فقر و بیکاری به گونه درست تطبیق نمیشود.»
این استاد دانشگاه افزود که نه تنها پرندهگان اصلی در کشور، بلکه پرندهگان مهاجر که از منطقههای افغانستان به شکل توقفگاه استفاده میکنند، نیز به خطر جدی نابودی نسل مواجهاند. او افزود که در کنار عاملهای انسانی، عاملهای طبیعی، چون خشکسالی، کاهش پناهگاههای طبیعی و خشک شدن آبهای ایستاده نیز زندهگی پرندهگان را تهدید میکند. وردک تصریح میکند که در سراسر افغانستان شکار انجام میشود؛ اما در شماری از مناطق میزان شکار بالا است. به ویژه در ولایتهای شمالی، همچون بدخشان، تخار، پروان و پنجشیر، شکار کبک، بودنه و مرغابی معمول است. او همچنان گفت که در غرب کشور، به ویژه در ولایتهای فراه و نیمروز نیز شکار پرندهگان، چون عقاب، باز و قاز حسینی معمول است که حتا شماری از این نوع پرندهها به بیرون از کشور انتقال داده میشوند.
گفتنی است که شهروندان کشور نیز نگراناند که اگر اقدامی روی دست گرفته نشود، نسل برخی از پرندهگان منقرض خواهد شد. این در حالی است که براساس گزارشها و ارزیابیهای اداره محیط زیست، نزدیک به ۴۰۰ نوع پرنده در کشور وجود دارند.
