شفقناافغانستان– خبرگزاری الجزیره در گزارشی درباره فعالیتهای فضایی که در طول سال پیشرو آغاز خواهد شد نوشته که «اگر چه برنامههایی برای انجام تبلیغات در فضا، مدتهای متمادی یعنی در حدود دهها سال در دستور کار قرار داشته، اما آخرین تحولات در این زمینه و در واقع صدور دستور آغاز تبلیغات فضایی با انتقادات شدیدی در ماههای اخیر روبرو شده است.
در این گزارش میخوانیم:
به گزارش سرویس ترجمه شفقناافغانستان، تبلیغات در فضای بیرون از جو زمین ممکن است ایدهای مبتذل به نظر برسد، اما این ایده پیشینهای طولانی دارد. حالا با این ایده که هزینه سفر به فضا در سالهای اخیر مدام در حال کاهش بوده، میتوان گفت که تبلیغات فضایی در آیندهای نه چندان دور محبوبیت بیشتری نیز پیدا خواهد کرد. با این حال بسیاری عقیده دارند که با توجه به عوارض جانبی این امر مانند مانند آلودگی نوری و زبالههای فضایی، چنین ایدهای ممکن است ارزش امتحان کردن نداشته باشند.
در ماه آگوست، شرکت کانادایی «ژئومتریک انرژی کورپوریشن» که در زمینه انرژیهای تجدیدپذیر فعالیت میکند، اعلام کرد که میخواهد یک ماهواره کوچک با یک بیلبورد نیز به فضا پرتاب کند. این داستان که بلافاصله در فضای مجازی منتشر و مورد توجه قرار گرفت، خیلی زود رگباری از انتقادات را متوجه «ژئومتریک انرژی کورپوریشن» و اسپیسایکس کرد.
ولاد سیتنیکوف، کارآفرین روسی نیز در سال ۲۰۱۹ تجربه گرفتاری در یک جنجال مشابه را از سر گذرانده بود. سیتنیکوف در این زمینه به الجزیره میگوید: «من متعلق به دنیای تبلیغات هستم. بنابراین آن موقع فکر کردم دیدن نوع جدیدی از رسانهها در آسمان میتواند جالب باشد».
سیتنیکوف البته قبلا آژانس تبلیغاتی خود را تاسیس کرده بود و حالا میخواست در زمینه تبلیغات فضایی نیز کاری انجام دهد. بنابراین به دوستانی که در زمینه صنایع فضایی کار میکردند- به ویژه موسسه دانشگاهی و علم و فناوری اسکولکووو واقع در مسکو- روی آورد و از آنها کمک خواست. آنها به این فکر افتادند که با فرستادن گروهی از ماهوارههای کوچک به فضا- که صفحه نمایش داشته باشند- میتوان همه آنها را در کنار هم از روی زمین مانند یک بیلبورد دید و تبلیغات آنها را مورد تماشا قرار داد.
ولاد سیتنیکوف با ساخت و انتشار یک سری تصاویر مفهومی درباره ظاهر شدن تبلیغ کوکاکولا در آسمان ایده خود را توضیح بیشتری داد. اتفاقی که البته برعکس آنچه فکرش را میکرد سیل انتقادها را روانهاش کرد- که میگفتند این پیشنهاد مبتذل است، و البته در عین حال باعث افزایش مسائلی مانند آلودگی نوری خواهد شد.
ولاد سیتنیکوف درباره آن ایده و حال و هوای آن روزها میگوید: «تصاویر کوکاکولا در آسمان را همه تقریبا دیدهاند و در واقع این تصاویر همهجا بازنشر شده است. اتفاقی که باعث شد موج بزرگی از نفرت مرا در هم بکوبد، تا جایی که تصمیم گرفتم این پروژه را متوقف کنم، زیرا مردم سراسر جهان از من متنفر شده بودند». نکته مهم این که از آن به بعد حتی استارتآپ او به نام استارتراکت هم متوقف شده و ادامه مسیرش در هالهای از ابهام قرار دارد.
البته پیشنهاد کمپانی ژئومتریک انرژی کورپوریشن و سیتنیکوف تنها آخرین نمونه از تبلیغات فضایی بود و گرنه تاریخچه این مفهوم به چندین دهه قبل باز میگردد. یعنی به حوالی دهه ۹۰، که برنامه فضایی روسیه با طیف وسیعی از برندهای مختلف همکاریهای متنوعی داشت. به عنوان مثال فضانوردان روس در سال ۱۹۹۶، برای شناور کردن یک قوطی پپسی در خارج از ایستگاه فضایی میر بیش از ۵ میلیون دلار دریافت کردند، یا پیتزا هات در سال ۲۰۰۰ در ازای چاپ لوگوی خود روی یکی از موشکهای روسیه به آنها یک میلیون دلار داد.
ممنوعیت تبلیغاتی مدار پایین زمین
با دسترسی هرچه بیشتر و کمهزینهتر انسان به فضا، پیشنهادها برای استفاده از فضا برای مقاصد تبلیغاتی یا سرگرمی افزایش یافته است. علاوه بر پروژههای کمپانی «ژئومتریک…» و استارتراکت؛ ژاپنیها نیز با استارتآپ الی به دنبال استفاده از فضا از طریق جمعآوری نزدیک به ۵۰ میلیون دلار سرمایهگذاری خطرپذیر هستند. یا استارتآپ راکتلب که در سال ۲۰۱۹ ماهوارهای شبیه دیسکو به نام «ستاره انسانیت» را به عنوان یک شیرینکاری تبلیغاتی به فضا ارسال کرد.
سیتنیکوف میگوید: «شما میتوانید شوالیه بعدی رسانهها باشید. ما خودمان زمانی که ایدهمان را راهاندازی و ارائه کردیم، بلافاصله مشتریانی داشتیم که میخواستند در ازای آن پول پرداخت کنند. در واقع مردم دوست دارند برای تبلیغات فضایی پول بدهند».
یکی از ایرادهای کلیدی این پیشنهادها این است که این ایدهها به آلودگی نوری از فضا کمک میکنند- که در سالهای اخیر حتی بدون تبلیغات مداری نیز در حال افزایش بوده است.
جفری هال، مدیر رصدخانه لاول و رئیس کمیته آلودگی نوری، تداخل رادیویی و زبالههای فضایی انجمن نجوم آمریکا در این زمینه به الجزیره میگوید که «تا همین اواخر بیشتر کار ما روی آلودگی نوری با منشا زمینی بود. در واقع مسئله آلودگی نوری از فضا یک قلمرو جدید است که از سال ۲۰۱۹ با پرتاب استارلینک و اسپیسایکس آغاز شده است».
به رغم بزرگنمایی این مشکل از سوی بسیاری، اما، به باور سیتنیکوف، این موضوع مشکل چندانی به بار نخواهد آورد. در حقیقت طبق پیشنهاد او، یک بیلبورد فقط شش دقیقه در هر بار قابل مشاهده خواهد بود.
به گفته هال، اما، حتی این نیز میتواند مشکلساز باشد. «شش دقیقه پایان نجوم زمینی نیست. بلکه این شروع چیزی است که میتواند در ادامه بیشتر از قبل هم شایع شود. همچنین یک چیز دیگر در آسمان است که بر رصد تأثیر می گذارد. این اثر کل است که واقعاً پتانسیل تأثیر منفی بر آسمان شب دارد».
مخالفان تبلیغات فضایی همچنین میگویند که چنین طرحی ممکن است به افزایش زبالههای فضایی کمک کند. در واقع هر چه اجسام بیشتری را به مدار پرتاب کنیم، احتمال برخورد آنها با یکدیگر و ایجاد یک واکنش زنجیرهای که مدار پایین زمین را با تکههای زباله پر میکند، بیشتر میشود و رفتن به فضا را بسیار سختتر یا حتی غیرممکن میکند.
قانون فضایی
البته به احتمال زیاد قانون فضایی از ارسال بیلبوردهای ماهوارهای جلوگیری خواهد کرد. فضا تابع معاهده فضای ماورای جو در سال ۱۹۶۶ است که فضا را به عنوان یک منطقه مشاع یا مشترک جهانی میداند.
پروفسور بازنشسته جوآن گابرینوویچ، مدیر مؤسسه بینالمللی حقوق فضایی میگوید که «هیچ چیز مشخصی در معاهده در مورد تبلیغات فضایی وجود ندارد. اما ماده ۹ امضاکنندگان را ملزم میکند که به منافع سایر امضاکنندگان نیز توجه کافی داشته و از دخالتهای مضر در فعالیتهای فضایی کشورهای دیگر خودداری کنند».
در این زمینه میتوان گفت که این قانون، ذیل این واقعیت که بیلبوردهای ماهوارهای باعث جلوگیری از رصد فضا توسط اخترشناسان میشود، میتواند موجب ممنوعیت تبلیغات فضایی شود. علاوه بر آن، در ایالات متحده نیز در طول دهه ۱۹۹۰ قانونی ملی تصویب شده که تبلیغات فضایی را به دلیل احتمال “مزاحمانهبودن” ممنوع میکند.
همه اینها یعنی مردم دنیا هنوز میتوانند مطمئن باشند که وقتی خسته از تبلیغات تلویزیون از خانه بیرون زده و به آسمان و ستارهها خیره شدهاند، از آسمان نیز تبلیغباران نخواهند شد. حداقل نه به این زودی، و در سال ۲۰۲۲.
