شفقنا افغانستان- اکثر ملتهای جهان از روز جهانی مهاجرت تجلیل میکنند، اما افغانستانیها با توجه به وضع داخلی کشور و مشکلات داخلی، در سراسر جهان همراه با مشقتهای زیاد به دنبال آرامش نسبی در زندگی خود هستند.
مهاجرت در افغانستان از تاریخچه طولانی برخوردار بوده و تنها در زمان کنونی شاهد حضور پررنگ مهاجرین افغانستانی در کشورهای خارجی نیستیم و نمیتوان آمار کنونی افغانستانیهایی که در بیرون مرزهای کشور زندگی میکنند را رقم دقیق آوارشدگان این کشور دانست.
با اینکه تاریخ، نخستین پناه بردن افغانستانیها به کشورهای خارجی را دقیق به ثبت نرسیده اما با توجه به مولفهها و دلائل مهاجرت میتوان اوجگیری مهاجرت افغانستانیها را پس از پایان زمامداری «تیمورشاه ابدالی» پسر «احمدشاه ابدالی» مؤسس افغانستان دانست.
پس از اینکه تیمور وفات کرد و دولت افغانستان درگیر نبردهای سخت و سهمگین میان پسران وی شد، هزاران شهروند افغانستانی به دنبال آرامش و امنیت نسبی رفته و احتمالاً از همان زمان مهاجرتهای خارجی و برونمرزی افغانستانیها آغاز شده، زیرا در آن زمان هیچ منطقهای از افغانستان امنیت نسبی نداشت و تمام ولایتها و مناطق افغانستان درگیری جنگ میان پسران تیمور بود.
نخستین کشورهایی که مهاجرین افغانستان را پذیرا شدند
مهاجرت افغانستانیها در آن زمان مشخص نیست، اما بدون شک یکی از کشورهایی که میتوان احتمال داد که افغانستانیها به آن رو آورده باشند، ایران و هند بود، زیرا این 2 کشور در آن زمان از امنیت خوبی برخوردار بودند و دستکم اکثر مردم ایران را مسلمان و بخشی از جمعیت هند را نیز مسلمانان تشکیل میدادند که اکنون پاکستان از آنجا جدا شده است.
با این وجود، اما تاریخنویسان افغانستانی زمان زمامداری «عبدالرحمن خان» را همراه با اوجگیری مجدد مهاجرتهای افغانستانیها میدانند، زیرا تاریخ شهادت میدهد که این شاه افغانستان با اقوام غیرپشتون میانه خوبی نداشت و اکثراً شیعهها، سادات و علمای دینی را مورد شکنجه قرار میداد.
مهاجرینی که راهی استرالیا و اروپا شدند
تاریخنگاران افغانستانی نوشتهاند: در این زمان علاوهبر ایران، افغانستانیها راهی کشورهای دیگر همانند استرالیا و اروپا نیز شدهاند که با سرنوشت مبهمی روبهرو شده بودند.
با اینکه در آن زمان اکثر کشورهای اروپایی و استرالیا به هیچ وجه حضور مهاجرین را رد نمیکردند، اما مشکلات اساسی افغانستانیها که عدم تعامل فرهنگها و سبک زندگی بود، در آن کشورها پا برجا بود.
مبارزه با انگلیس و شوروی؛ زمینهسازهای مهاجرتهای تاریخی
2 جنگ افغانستان – انگلیس و 3 جنگ افغانستان – شوروی سبب بیداد بیثباتی در افغانستان بود و زمینهساز به وجود آمدن شرایط مهاجرت برای افغانستانیها شد، زیرا در جریان این جنگها که اکثراً سالها طول کشید، زمینههای آرامش جمعی از بین رفت و علاوه بر گسترش دامنه بیکاری و فقر اقتصادی حتی امید به زنده ماندن نیز از افغانستانیها گرفته شده بود.
پس از این دوران، جنگهای داخلی و پس از آن حضور طالبان که مخالف آرامزیستن افغانستانیها تلقی شده و اکثر اقشار و اقوام افغانستان از ناحیه آن تحت تهدید قرار میگرفت زمینهساز مهاجرت شد.
به این صورت میتوان مدعی شد که مهاجرت افغانستانیها پیشینهای بیش از 2 قرن دارد و شرایط حاکم سیاسی تأثیر مستقیم بر فرار از مرزها و پناه بردن مردم به کشورهای خارجی داشته است.
مهمترین دلائل مهاجرت مردم افغانستان به کشورهای خارجی را میتوان ناامنی و بیثباتی داخلی، تزلزل نظام سیاسی، فقر اقتصادی و بیکاری دانست که سبب مهاجرت به خارج به امید رسیدن به زندگی مطلوب است.
2 دستگی مهاجرتها
با وجود این دلائل و با توجه به وضع داخلی کنونی افغانستان، روند مهاجرت و خروج از مرزها در افغانستان همچنان ادامه دارد و اکثر افغانستانیهایی که از خانه و کاشانه خود آواره میشوند را میتوان به 2 دسته تقسیم کرد.
نخست؛ بخشی از مردم که شرایط زندگی چه از لحاظ امنیتی و چه از نگاه اقتصادی با آنان سر سازگاری ندارد، به بخشها، مناطق و ولایتهای دیگر افغانستان مهاجرت میکنند.
آمار این مهاجرتها دقیق نیست، چون تغییرات در رقم، نوع و همچنین مناطقی که در آن مهاجرت صورت میپذیرد در حالت یکسانی نیست و گاهی یک منطقه شاهد حضور مهاجرین داخلی میشود و گاهی منطقهای دیگر، اما در کْل اکثر ولایتهای دست اول که از جمعیت بالایی برخوردارند شاهد حضور بیشترین مهاجرین هستند.
طی سالهای گذشته، کابل، هرات، بلخ، قندهار و غزنی بیشترین حجم مهاجرین داخلی که اکثراً از ولایتهای همجوار آنان هستند را میزبانی کردهاند و اصلیترین دلیل آن نیز امنیت نسبی این ولایتها به شمار میرود.
دوم؛ مهاجرت بخش دیگر از مردم به کشورهای خارجی است که بیشتر مورد توجه جهانیان قرار گرفته و برای برخی کشورها حتی مشکلساز نیز تلقی میشوند.
این افغانستانیها نیز به دلائل ناامنی و بیثباتی مجبور به ترک خانههای خود میشوند اما آنان حضور در ولایتهای دیگر افغانستان را ترجیح نمیدهند، زیرا در گام نخست آنان دارای سرمایههای مالی هستند و میترسند که ولایتهای پر جمعیت این کشور نیز مورد تهدید قرار گیرد که سبب از دست دادن سرمایهها و پولهای آنان شود و دوماً بخشی دیگر این افغانستانیها قادر به گذراندن امور زندگی خود در این شهرها نیستند، زیرا فضای اقتصادی این ولایتها با شرایط و تواناییهای کاری آنان مطابقت ندارد.
مهاجرینی که کشورهای خارجی را ترجیح میدهند، باید مشکلات زیادی را تجربه کنند و از مرزهای پرخطر تا کنج سازمان ملل را نظاره کنند.
همسایهای که جلب توجه کرد
اما در کل این مهاجرین خود چندین کشور و منطقه دنیا را برای مهاجرت ترجیح میدهند که ایران به دلائل همزبانی، همفرهنگی و هممذهبی بیشتر از سایر کشورها جلب توجه کرده و تا مرز بیش از 3 میلیون افغانستانی قادر به مهاجرت به این کشور شدهاند.
برخی کشورهای دیگر منطقه که اکثراً کشورهای اسلامی هستند مانند برخی کشورهای عربی و پاکستان نیز شاهد حضور مهاجرین افغانستانی هستند و مهاجرت به این کشورها نیز برای مردم افغانستان از پیشینه طولانی برخوردار است.
در این میان، بخشی از افغانستانیها کشورهای اروپایی و استرالیا را ترجیح میدهند که بدون شک رسیدن به خاک آن کشورها، مسئله تعامل فرهنگی و سبک زندگی اساسیترین مشکل فرا روی آنان است.
بدون شک، مهاجرینی که از افغانستان خارج شدهاند در داخل افغانستان با مشکلات زیادی مواجه بوده و در مواجهه با مشکلات و مشقتها فرار را بر قرار ترجیح دادند و اکنون و در زمان کنونی که مشکلات زیادی دامنگیر افغانستان است به هیچ وجه حاضر به بازگشت به کشور خود نیستند.
با این حال، ضروری است دولت کابل با توجه به درخواستهای مهاجرین، شرایط زندگی را برای آنان مهیا کرده و علاوه بر توجه کافی به امنیت، زمینههای اشتغال را فراهم کند تا سبب برگشت آبرومندانه و عزتمندانه افغانستانیها باشیم.
انتهای پیام