شفقنا افغانستان-عضو هیات علمی دانشگاه قرآن و حدیث، هدف اصلی یک تریبون اسلامی را به تعبیر قرآن، امر به معروف ونهی از منکر دانست و گفت: اگر تریبونی فضیلت گستر نباشد، این پیام، پیام شیطانی و این گوینده، گوینده شیطانی است.
حجت الاسلام والمسلمین سیدهادی سید وکیلی در گفت وگو با شفقنا با اشاره به اینکه امیرالمومنین علی(ع) در حدیثی قوام و پایداری دین را به وجود چند پدیده دانسته اند، اظهار کرد: برای در نظر گرفتن دین و آن پایه های استواری دین در این ماه مبارک رمضان که ماه دینداری نامیده شده و دین در او جلوه فوق العاده ای پیدا کرده است، می توان از امیرالمومنین علی(ع) درس گرفت. دو مورد از این پایه ها که به بحث ما مربوط است را نام می برم.
دو پایه قوام دینداری از نگاه امیرالمومنین(ع)
او ادامه داد: یک؛ عالم گویا و سخنوری که به دانش خود پایبند باشد یعنی دانشمندی که فقط دانش ندارد بلکه نسبت به دانش خود، دو ویژگی دارد. دو ویژگی به این معنا که این دانش را بیان می کند و به دیگران انتقال می دهد و خود نیز به این دانش پایبند است و به آن عمل می کند. این اولین پایه دینداری است که در ماه مبارک رمضان، بیشتر مشاهده می شود. مردم جذب تریبون هایی می شوند که دین خدا را تبلیغ می کنند. همه افرادی که این تبلیغ را انجام می دهند و تمام آنهایی که تحت این تبلیغ قرار می گیرند، می خواهند همین مساله را متصور کنند که این علم و دانش دینی به مردم منتقل شود.
سید وکیلی در توصیف دیگر پایه قوام و پایداری دینداری دین گفت: دیگری آنکه افرادی که خود در زمینه ای علم ندارند -ممکن است از جهات دیگر علم داشته باشند، اما از یک جهت خاص علم ندارند- از تحصیل و طلب علم و اینکه بنشینند و این علم را بشنوند، تکبر کنند و استنکاف نکنند و از محقق کردن مطلب علمی در خود پرهیز نکنند. گوینده ای که رساننده مباحث دینی است و دریافت کننده ای که این دریافت را با اقبال کامل و روی گشاده انجام خواهد داد؛ این دو پایه از پایه های قوام دینداری است که باعث می شود دینداری در جامعه، پایدار بماند. هر دو این مباحث در ماه مبارک رمضان کاملا خود را نشان می دهد.
ویژگی های فردی که می تواند در تریبون های مذهبی قرار بگیرد
او با بیان اینکه این دو پایه باید ویژگی های خاصی را رعایت کنند، تصریح کرد: امیرالمومنین علی(ع) در مورد کسی که خود را در معرض این قرار می دهد که علم خود را به دیگران منتقل کند -یعنی همان پایه اول- نکته بسیار ظریف و دقیقی می فرمایند. آن نکته ویژگی های فردی است که خود را معلم دینداری مردم قرار می دهد، در بالای تریبون قرار گرفته و از طریق تریبون، دینداری را به مردم القا می کند و در تعبیر حضرت، در این تریبون، خود را پیشوا، راهبر و راهنمای مردم قرار داده است. حضرت می فرمایند این فرد که معلم، مربی، راهنما، راهبر، واعظ و خطیب است، باید اول از خود شروع کند و در ابتدا باید خود را تعلیم دهد.
اول جاهل درون خود و سپس دیگران را تعلیم دهیم
این استاد دانشگاه با تاکید بر اینکه همه ما یک جاهل درون داریم، گفت: ابتدا باید این نادانی درون خود و این جاهل درون خود را اصلاح کنیم و به آن تعلیم دهیم و سپس سراغ دیگران برویم. تا زمانی که درون خود را تربیت نکرده ایم و این موجود تربیت نشده درونی خود را هنوز مهار نکرده ایم، نمی توان برای تربیت و تادیب مردم تلاش کرد. تا به آن شخص می گویی که هدفت چیست؟ می گوید «می خواهم دیگران را اصلاح کنم»! تو تا خودت را اصلاح نکرده باشی، نمی توانی دیگران را اصلاح کنی.
مشکل تریبون های مذهبی ما در ماه مبارک رمضان
او تصریح کرد: امیرالمومنین(ع) می فرمایند که در ابتدا نفس خود را موعظه، ملامت، حساب کشی، اصلاح و تهذیب کن و هر وقت صالح شدی، آن وقت شایستگی این را پیدا می کنی که بتوانی راهنما، هادی، معلم، مربی، واعظ مردم و مصلح اجتماعی باشی. هیچ فردی تا زمانی که خود، صالح نشده باشد، نمی تواند مصلح اجتماعی باشد. حضرت می فرمایند که اگر کسی به تعلیم خود اقدام کند، بیشتر شایسته احترام است تا آنکه می رود و می خواهد مردم را تعلیم کند. گاهی احساس می شود مشکل تریبون های مذهبی ما در ماه مبارک رمضان دقیقا همین مساله است یعنی آنکه در تریبون قرار می گیرد، برای هزاران نفر مردم سخنرانی و صحبت می کند، غافل از اینکه اشکالات و اشتباهات درونی خود را بپذیرد و اصلاح کند. به همین دلیل سخنش هم تأثیری نخواهد داشت و سخن او هم از اصول سخنوری اهل بیت(ع) محروم است.
بجای دانایان، جاهلان، گوینده شده اند
سید وکیلی ادامه داد: تریبون های اجتماعی به جای آنکه به تعلیم رفتار اهل بیت(ع) و گسترش فرهنگ اهل بیت بپردازد و تحکیم مبانی انقلاب بر اساس کتاب و سنت را هدف خود قرار دهد، به بیهوده گویی، گفتارهای زشت، زیاده گویی ها و پرگویی های بیهوده دچار شده است. این بیماری ایست که تریبون های عمومی و اجتماعی ما به آن دچار شده اند. این اتفاق دقیقا به این خاطر رخ داده است که ما فرمایش امیرالمومنین(ع) را ملاک قرار نداده ایم یعنی به جای اینکه فرد عالم دانشمند مهذب اخلاق مدار دانا خطیب و گوینده شود، یک جاهل که هنوز جاهل درونی خود را مهار نکرده است، خطیب شده است. شخصی آمده استکه فقط صدای خوب دارد و تنها روابط اجتماعی و رانت گرفتن تریبون دارد؛ این شخص نمی تواند معلم خوبی برای مردم باشد. به هیمن دلیل امیرالمومنین(ع) گفته اند که پایداری دینداری به عالم و دانشمند است، نه به هر کسی که گوینده ای است.
او هدف اصلی یک تریبون اسلامی را به تعبیر قرآن، امر به معروف ونهی از منکر خواند و افزود: یعنی باید معروف را گسترش و منکر را در جامعه کاهش دهد. زمانی که تریبون دار ما خود، معروف و منکر را نمی شناسد، در دورن خود، معروف و منکر را محقق نکرده است، هنوز بلد نیست صحبت کند و هنوز وقتی می خواهد نسبت به بزرگان دینی صحبت کند، با بی ادبی صحبت می کند و هنوز نمی تواند یک روایت صحیح را از یک روایت جعلی تشخیص دهد و هنوز یک خواب که معلوم نیست چه کسی در چه شرایطی در کجا دیده است را به اصول و امهات کتاب خدا و سنت ترجیح می دهد، هنوز یک شعر ناشایست فلان خواننده قبل از انقلاب را به بیان فضایل اهل بیت(ع) ترجیح می دهد، به هوای اینکه مردم نمی نشینند، کسی که هنوز اینها را نمی تواند تشخیص دهد، آیا انتظار داریم جامعه به سمت دینداری سوق پیدا کند؟ قطعا این اتفاق نخواهد افتاد.
آسیب های متوجه تریبون های مذهبی
این استاد دانشگاه تا وقتی تریبون دست کسی است که به جای گسترش سخن امام رضا(ع) که فرمودند: «مزایای علوم ما را به مردم نشان دهید، مردم خود دنبال ما خواهند آمد.» فلان شعر خواننده غربی و فلان سبک و سیاق خواننده قبل از انقلاب را مطرح می کند، انتظار داریم مردم به سمت دینداری و اهل بیت سوق و فرهنگ دینداری گسترش پیدا کند؟ قطعا چنین اتفاقی نخواهد افتاد. این آسیبی است که همواره تریبون های مذهبی را تهدید می کند. واعظ، سخنور و مداحی که در آن تریبون قرار می گیرد و خود هنوز علم و دانش ندارد، قطعا منجر به علم و دانش نخواهد شد. در دنیای طلبگی یک قاعده علمی وجود دارد که به شکل ضرب المثل هم درآمده است، «معطی شیء نمیتواند فاقد شیء باشد» یعنی کسی که چیزی را ندارد نمی تواند آن را اعطا کند.
او با بیان اینکه کسی که می خواهد دینداری را گسترش دهد، خود باید ویژگی های خاصی داشته باشد، گفت: با نگاه به سخنوران، اصحاب اهل بیت(ع) و مبلغان دینی قدیمی خود و در سنت های خود مشاهده می کنیم خود آنها یک دینداری مجسم بودند. حال کسی که می آید در تریبون مداحی ناسزا می گوید که اصلا امیرالمومنین(ع) می فرماید «من دوست ندارم کسی از شما ناسزاگو باشد» این فرد هنوز نفهمیده است که فرهنگ اهل بیت(ع) چیست، این فرد می خواهد دینداری را به مردم آموزش دهد؟ قطعا نمی تواند.
سیدوکیلی در توضیح چند ویژگی آنکه می خواهد دینداری را گسترش دهد، گفت: باید علم داشته باشد، نفس خود را تربیت کرده باشد، ادب داشته باشد و محوریت زندگی خود او اخلاق باشد، به گونه ای که مردم با نگاه کردن به رفتار او و با وجود او محبت به دین پیدا کنند. امام فرمودند که «باعث زینت ما باشید، نه باعث سرشکستگی ما». کسی که اخلاق، گفتار و رفتار او را نگاه می کند، بگوید چقدر زیباست این فردی که شیعه جعفربن محمد الصادق است و حتما اگر این فرد اینقدر زیباست، امام او از او زیباتر است.
او با تاکید بر اینکه باید تعلیم به رفتار کرد، گفت: یک نکته بسیار مهم دیگر اینکه در داوری ها و در گفتار که بسیار حساس است، انصاف را رعایت کند. امیرالمومنین(ع) می فرمایند که حق در مقام گفتن بسیار وسیع است، اما در مقام عمل وقتی می خواهیم عمل به حق کنیم، بسیار ضیق و تنگ است. عمل کردن به حق بسیار سخت است. وقتی کسی تریبونی دارد و گفتاری را بیان می کند، اگر در این گفتار هم انصاف را رعایت نکند، حق را زیر پا گذاشته است و ظالم محسوب می شود و قطعا کسی که ظالم است، نمی تواند پاینده دین باشد. از غیبت و تهمت پرهیز کنیم و به دیگران احترام بگذاریم.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه تریبون های ما-منابر ما به معنای عام و نه خاص- باید گسترش اخلاق و فضیلت را در چارچوب خود بگنجانند و هدف خود قرار دهند، اظهار کرد: اگر فضیلت گستر نباشد، این پیام، پیام شیطانی و این گوینده، گوینده شیطانی است. روایت دیگری می گوید که «به سخن یک گوینده نگاه کنید. اگر سخن او سخن رحمانی بود، از فضیلت، خدا و پیامبر می گفت و مردم را به سمت دین حقیقی سوق می داد، این سخنور و این گوینده، گوینده رحمانی است، اما اگر گفتار او و مباحثی که بیان می کند، براساس فضیلت نیست بلکه شیطانی و مخالف دین است، قطعا آن گوینده ولو بسیار هم انسان خوبی باشد، گوینده شیطانی است و آن تریبون، تریبون شیطانی است. فرق نمی کند چه تریبونی باشد، من باید مراقب حرفی که می زنم باشم. باید گسترش فضیلت دهم، نه اینکه فضیلت را کنار بگذارم و بی ادبی، اساعه ادب، تهمت، ناسزا و دوری از انصاف و آنچه دین از او بری است را در ملاک خود بگذارم و بعد بگویم چون من مداح اهل بیت هستم، باید همه حرف من را گوش کنند.
انتهای پیام