شفقنا افغانستان- محقق، پژوهشگر و استاد دانشگاه با اشاره به اینکه قانون، مدار عدالت در سیره امام علی(ع) است اظهار کرد: آنچه در سیره امام علی(ع) بسیار مهم است، قانون است. قانون است که مدار عدالت را مشخص می کند، قانون الهی و قانونی که در مسیر عزت و آزادیِ انسانیت است. تمام سیره حضرت در حوزه عمل و عینیت و تبلور ارزش ها و معیارها در همین خلاصه می شود که او بر عدالت بر مبنای قانون تاکید می کند که اگر قانون نباشد سخن گفتن از عدالت تقریبا بی مبنا و بی پایه است.
او بیان کرد: واقعیت این است که قانونمداری در جامعه ما ضعیف است و شاید مهمترین راهکار مقابله با ابن معضل این باشد که این قانون گرایی باید از حاکمیت شروع شود یعنی از یک مبداء بسیار کوچک شروع شود و تا گستره های بیشتر ادامه پیدا کند.
حجت الاسلام والمسلمین دکتر محمد علی مهدوی راد در گفت و گو با شفقنا با بیان اینکه سیره، زندگی و ذات امام علی (ع) با عدالت آمیخته است گفت: همچنان که یکی از نویسندگان مسیحی به درستی گفته است «قُتِلَ عَلِیٌّ فِی مِحْرَابِ عِبَادَتِهِ لِشِدَّةَ عَدْلِهِ» “علی کشته شد به خاطر اینکه بر عدالت پافشاری می کرد و همواره عدالت را اجرا می کرد”. وقتی به معاویه خبر آوردند که امام علی(ع) به شهادت رسیده است گفت: ” هر کسی غیر از او هم چنین رفتار می کرد و آنقدر بر عدالت پای می فشرد بیشتر از این نمی توانست دوام آورد”. آنچه که بسیار مهم است این است که امام علی(ع) همه چیز را در پای عدالت قربانی کرد. مرحوم دکتر علی شریعتی در این رابطه می گوید “اگر تمامی تاریخِ قدرتمندان و حاکمان را مطالعه کنید می بینید که قبل از آنکه به حکومت برسند و در چارچوب منتقد حرکت کنند عدالت گرا هستند و تاکید بر عدالت می کنند اما به محض اینکه به قدرت برسند و پای مصلحت به میان کشیده شود آن وقت دیگر مسامحه کار هستند و اهل تسامح شده و توجیه گر عدالت می شوند.
او تصریح کرد: امام علی(ع) زمانی که حاکم نبود مصلحت امت را می اندیشید، ضررهایی که تفرقه داشت،گرفتاری هایی که فتنه ایجاد می کرد و همراهی می کرد با حاکمیتی که به تعبیر خود ایشان ستم کرده بودند و بر او فقط ستم روا شده بود. وقتی که می دانست زندگی مردم روال عادی خودرا می گذراند گفت « سلمت امور المسلمين و لم يكن فيها جور الا على خاصة »تا وقتی که مسیر حرکت مسلمان ها پیش می رود و ستم فقط بر من روا شده باشد من آن را تحمل می کنم اما وقتی که ستم به حکومت و حاکمیت رسید مصلحت را یک سویی نهاد و بر عدالت تاکید می کرد.
قانون، مدار عدالت در سیره امام علی(ع) است
مهدوی راد ادامه داد: دکتر شریعتی در خصوص امام علی(ع) می گوید: زندگی امام علی(ع) در این سه مرحله است: مرحله اول تلاش برای مکتب است، مرحله دوم سکوت برای حاکمیت، حکومت و وحدت و مرحله بعدی هم تلاش و فریاد شبانه روزی برای برپایی عدالت است. نهایت اگر ما بخواهیم از سیره علی(ع) الهام بگیریم و از آن درس بیاموزیم و عدالت گستری کنیم و بر عدالت پا فشاری کنیم یک نکته مهمی در اینجا وجود دارد مبنی بر اینکه اصلا عدالت چیست؟ درست است وقتی عدالت را تفسیر می کنند می گویند« وضع کل شی ءٍ فی موضعه» یعنی قرار دادن هر شی در جای شایسته و بایسته خودش. اما این جایگاه شایسته و بایسته را برای امور و افراد را چه کسی تعیین می کند؟ از کجا باید بدانیم که مثلا اگر این جریان پیش رو عدالت است و در غیر اینصورت عدالت نیست؟ یعنی آن چارچوبی که برای ما عدالت را مشخص می کند چیست؟ این چارچوب در سیره امام علی(ع) که بسیار هم مهم است، قانون است. قانون است که مدار عدالت را مشخص می کند، قانون الهی و قانونی که در مسیر عزت و آزادیِ انسانیت است.
اگر قانون اجرا نشود عدالت معنادار نمی شود
این استاد حوزه و دانشگاه به اشاره به اینکه اگر قانون اجرا نشود عدالت معنادار نمی شود اظهار کرد: امام علی(ع) بر مسیر قانونِ صحیح تاکید می کند. وقتی در جریان شورا گفتند هر کسی که در کتاب الله، سنت رسول الله و سنت شیخین تاکید کند او می تواند خلیفه شود حضرت علی (ع) فرمود :«کتاب الله در جای خود سنت رسول الله نیز در جای خود اما من با سنت شیخین کاری ندارم سنت شیخین قانون الهی نیست آن تفسیری که من از کتاب و سنت خدا خواهم داشت، آن قانون است و در پای آن قانون هم خواهم ایستاد و آرای آن قانون هم عدالت است».
او در ادامه افزود: این بحث مهمی است که باید از مجموعه تمامی سیره علی ابن ابی طالب(ع)آموخته شود که زمانی که امام علی(ع) شمشیر می زند، آن گاهی که سکوت می کند و در عین همان سکوت چارچوب ها و مرزها را تبیین می کند بر عدالت پای می فشارد. تمام سیره حضرت در حوزه عمل و عینیت و تبلور ارزش ها و معیارها در همین خلاصه می شود که او بر عدالت بر مبنای قانون تاکید می کند که اگر قانون نباشد سخن گفتن از عدالت تقریبا بی مبنا و بی پایه است. علی (ع)می دانست که جامعه آمادگی اجرای عدالت را ندارد ولی آن را پذیرفت و در آن فرصت کوتاه حکومت تا آنجایی که فرصت در اختیار ایشان بود کار خود را انجام داد اما امام در این راه مشکلات زیادی داشت و بعد هم غارت گری هایی که باند بنی امیه انجام می داد آنقدر زیاد شد که نهایتا در تاریخ اسلام ادبیاتی به نام الغارات ایجاد کردند و کتاب های زیادی در باب آنها نوشتند.
امام زدایش فقر را درون مایه حاکمیت می دانست نه زدایش فقرا
پژوهشگر قرآن و حدیث با اشاره به اینکه حضرت رفاه را درون مایه حاکمیت می دانست گفت: حضرت علی (ع) در اواخر حاکمیت خود بود که با اندوه فرمودند « از آنچه که آفتاب بر آن می تابد فقط کوفه در اختیار من است در دیگر مناطق جنایت و تهدید می کنند آن وقت حضرت فرمودند « در همین حد کوفه ای که در دست من است همه سایبان دارند همه مردم نان گندم می خوردند و آب فرات می نوشند»آن زمان هر کسی امکان این را نداشت که آب فرات استفاده کند یعنی در واقع امام رفاه و زدایش فقر را و نه زدایش فقرا را درون مایه حاکمیت می داند چون آن را مساوی با عدالت احساس می کند.
او ادامه داد: عدالت این است که بنده خدا سربلند زندگی کند دستش به دهانش برسد و برای اینکه یک شبانه روزِ خود را بگذراند عزتش شکسته نشود. این درون مایه حاکمیت علوی است و عدالت همه زندگی امام علی(ع) را گرفته است و سخن آن نویسنده بسیار درست است که می گوید قُتِلَ عَلِیٌّ فِی مِحْرَابِ عِبَادَتِهِ لِشِدَّةَ عَدْلِهِ»” امام علی(ع) به خاطر عدالت کشته شد” و کلام بلند نویسنده بزرگ مسیحی که بر این باور بود که” تمام زندگی حضرت فریاد عدالت بود عدالت برای انسانیت و کرامت و عزت انسان”.
با اجرای درست قانون عدالت انجام می شود/ جامعه ما قانون گریز است
مهدوی راد با بیان اینکه جامعه ما قانون گریز است تصریح کرد: واقعیت این است که اگر این تاکید حضرت علی(ع) را آوازه گوش قرار دهیم که عدالت درون مایه حاکمیت های الهی است « لَقَدْ أَرْسلْنَا رُسلَنَا بِالْبَیِّنَتِ وَ أَنزَلْنَا مَعَهُمُ الْکِتَب وَ الْمِیزَانَ لِیَقُومَ النَّاس بِالْقِسطِ” و عدالت درون مایه و جان مایه حاکمیت های الهی است و تاکید بر اینکه جز با اجرای درست قانون، عدالت انجام نمی شود بنابراین می توانیم این نتیجه را داشته باشیم که جامعه ما حقیقتا قانون گریز است و تا وقتی که این قانون گریزی وجود داشته باشد رسیدن به عدالت را هم باید یک نوع آرمان دور و دراز تلقی کنیم. ما گاهی در همین خبرها می خوانیم و می شنویم که حتی نهاهای حکومتی و دولتی قانون گریزی می کنند یا نهادهای قضایی اعلام می کنند که چقدر کارهای خلاف قانون انجام شده است. پس در یک چنین جامعه ای اندکی یا بیش از اندکی سخن گفتن از عدالت آرمانی است؛ قانون باید مبنای حرکت برای همه باشد بسیار مشاهده می شود که کسانی بر اجرای قانون تاکید می کنند تنها تا آنجایی پیش می روند که پای منافع خودشان در میان باشد و وقتی که منافع آنها کنار رفت آن وقت بحث اجرای قانون عوض می شود.
او اظهار کرد: امام به اصحاب خود خطاب به کسانی که بیشتر شعار می دهند فرمود« قُولُونَ فِي الْمَجَالِسِ كَيْتَ وَ كَيْتَ وقتی که می نشینند و محفل گرم و داغ می شود می گویند چنین می کنیم «فَإِذَا جَاءَ اَلْقِتَالُ قُلْتُمْ حِیدِی حَیَادِ» اما زمانی که پای جنگ به میان می آید همه به اندرون زاویه انزوای خویش پناه می برند”. بنابراین همه از قانون، قانون گرایی، عدالت و سلطه قانون در همه ابعاد زندگی سخن می گویند ولی به صرف اینکه در هنگامه اجرای قانون پای خودشان به میان آمد آنوقت است که قانون گریزی شروع می شود.
قانون گرایی باید از حاکمیت شروع شود
این استاد حوزه و دانشگاه با تاکید بر اینکه قانون گرایی باید از حاکمیت شروع شود تصریح کرد: واقعیت این است که قانونمداری در جامعه ما ضعیف است و شاید مهمترین راهکار مقابله با این معضل این باشد که این قانون گرایی باید از حاکمیت شروع شود. از یک مبداء بسیار کوچک شروع شود و تا گستره های بیشتر ادامه پیدا کند. زیرا مردم وقتی احساس کنند که در حوزه اجرای حاکمیتی عدالت اجرا می شود خشنود می شوند و خودشان هم در اجرای عدالت نسبت به خودشان راضی می شوند. بالاخره هر چه جامعه قانون مدارتر باشد عینیت و تبلور عینی عدالت در جامعه مقبول تر، معمول تر، طبیعی تر و فهمیدنی تر است و اگر غیر از این باشد دیگر سخن گفتن از عدالت اندکی مشکل خواهد بود.
مهدوی راد گفت: ما هم اکنون در ماه مبارک رمضان هستیم، رمضان ماه خداست، ماه رسول الله است که در آن کتاب الله را دریافت کردیم و ماه امام علی (ع) است که راست کردار ترین مفسر قرآن کریم است. پس باید قرآن را آویزه گوش خود قرار دهیم و زاویه نگاهمان را نسبت به قرآن تغییر دهیم و متوجه باشیم که قرآن برای عمل است پس صرفا به خواندن و قرائت آن بسنده نکنیم. گاهی در این محافلی که در مکان های مختلف برگزار می شود و جمعی قرآن را قرائت می کنند که بسیار زیبا و جالب است می بینیم زمانی که قرآن خوانده می شود حدود 300- 400 نفر حضور دارند اما به صرف اینکه در پایان این جلسات کسی روی منبر می رود که سخنی از این قرآن بگوید این جمعیت از نصف هم کمتر می شوند.
گوش ها برای فهمیدن مفاهیم قرآن کم است
او در پایان خاطرنشان کرد: این یک آسیب وحشتناک است یعنی ما دو ساعت تحمل می کنیم که قرآن خوانده شود اما همین که سخن از فهمیدن مفاهیم آن به میان می آید که حتما برای عمل هم است گوش ها به حداقل می رسد. همانطور که شب های اول ماه مبارک رمضان آبت الله مکارم شیرازی در محفلی که خبری شد بر این نکته تاکید کرد که نشست های قرآنی بسیار گسترده شده است که بسیار خرسند کننده است اما گویا بنا نیست که به حوزه فهم و درک معانی و عمل آن برسیم و در راستای آن تلاشی کنیم که این آفت بزرگی برای ماست امید است که در این شب ها از خدا بخواهیم که ما را به سمت و سوی فهم آیات الهی برای عمل هدایت کند.
گفت وگو از فهیمه ابراهیمی- شفقنا
انتهای پیام