شفقنا افغانستان – امروز روز جهانی آموزش است؛ روزی که در آن از نقش آموزش در صلح جهانی و توسعه پایدار تجلیل می شود و بر دسترسی بدون تبعیض به آموزش، تأکید می شود.
به گزارش خبرگزاری شفقنا افغانستان، اما در افغانستان زنان و دختران بیش از دو سال است که از آموزش و رفتن به مکتب و دانشگاه توسط گروه طالبان محروم شده اند.
وزارت معارف گروه طالبان در سوم ماه حمل سال ۱۴۰۱ خورشیدی، همزمان با آغاز سال تعلیمی در افغانستان و درست در زمانی که هزاران دانشآموز دختر بر اساس وعده های قبلی، پشت دروازه های مکاتب رسیده بودند، اعلام کرد که تمام مکاتب دخترانه دوره های متوسطه و لیسه «تا اطلاع ثانی» مسدود است.
از آن زمان تاکنون، دسترسی زنان و دختران افغانستان به آموزش، به صورت تدریجی از بین رفته است و حالا تنها دختران در دوره ابتدائیه اجازه دارند که به مکتب و یا مدارس دینی تحت کنترل گروه طالبان بروند.
در این مدت، طالبان بیش از هشت فرمان، مکتوب و دستور به هدف محدود کردن آموزش زنان و دختران صادر کرده است.
این فرمانها از مسدود شدن مکاتب متوسطه و لیسه بر روی دختران آغاز شد و با تفکیک جنسیتی کلاس های درسی دانشگاه ها، پوشش اجباری روبند و لباس سیاه بلند، محدودیت در انتخاب رشته در امتحان کانکور، منع دختران از برگزاری جشن فارغ التحصیلی، ممنوع شدن تحصیل دختران در دانشگاه های دولتی و خصوصی و ممنوع شدن آموزش دختران در آموزشگاههای خصوصی ادامه یافت و با منع دختران از اشتراک در امتحان کانکور تکمیل شد.
در این مدت، همزمان با تلاش جهان برای اقناع طالبان برای بازگشایی مکاتب و دانشگاه ها به روی دختران، این گروه تلاش کرده اند که این محدودیت ها را به گونه های مختلف توجیه کنند.
مشکلات فرهنگی و آموزش مباح
در سوم ماه حمل سال ۱۴۰۱ خورشیدی، وزارت معارف گروه طالبان در توجیه مسدود ماندن مکاتب دخترانه بالاتر از صنف ششم در اعلامیه خود نوشت: «هرگاه در این مورد مطابق شریعت و سنت و فرهنگ افغانی یک طرح جامع آماده و رهبر امارت اسلامی دستور دهد، به مکاتب و لیسه ها رسما خبر داده می شود.»
پس از آن، اعضای ارشد این گروه در برابر انتقادهای گستردهی شهروندان افغانستان و جامعه جهانی، به صورت مرتب تلاش کرده اند که ممنوعیت آموزش دختران را توجیه کنند.
در ۲۰ ماه سنبله سال 1401 خورشیدی، نورالله منیر، سرپرست پیشین وزارت معارف گروه طالبان در سفری به ولایت ارزگان، گفت که مکاتب دخترانه «به دلایل فرهنگی» مسدود است.
او گفت که مردم دوست ندارند که دختران ۱۶ و ۱۷ ساله شان به مکتب بروند و اگر به حرف آنها گوش داده نشود، «شورش»می کنند.
این سخنان با واکنش گسترده مردم در ولایت های مختلف افغانستان مواجه شد و حتا بزرگان ولایت ارزگان، آن را محکوم کردند و طالبان را «تنها مانع» آموزش دختران در کشور دانستند.
در پنجم ماه میزان سال 1401 خورشیدی، محمد خالد حنفی، سرپرست وزارت امر به معروف و نهی از منکر طالبان، آموزش را یک امر «مباح» و پیروی از «امیر» به تعبیر گروه طالبان ملا هبتالله آخند زاده را امر «واجب» دانست.
او گفت: «هرجا که برویم از تعلیم سخن زده می شود، تعلیم یک عمل مباح است و این یک سخن علمی است، تعلیم دنیوی مباح است و زمانی که میان مباح و حکم امیر تعارض به میان آید، در این صورت حکم امیر واجب است.»
مفهوم سخنان سرپرست وزارت امر به معروف و نهی از منکر طالبان این بود که ملا هبتالله دستور ممنوعیت آموزش دختران را صادر کرده است و به باور آنها، پیروی از دستور او، واجب است.
اما این توجیهات بارها از سوی شهروندان افغانستان و حتا کشورها و مراکز معتبر علمی اسلامی، به چالش کشیده شده و خلاف «آموزه های اسلامی» دانسته شده است.
شهروندان افغانستان می گویند که آموزش یک «حق اساسی بشری» و فراتر از دایره «مباح» و «واجب» است و ضایع کردن این حق، نقض حقوق بشری زنان و دختران افغانستان است.
تلاش ناکام جامعه جهانی
از زمان صدور دستور ممنوعیت آموزش زنان در مکاتب متوسطه و لیسه تا اکنون که آموزش زنان به صورت کامل ممنوع شده، رفع این ممنوعیت یکی از اصلی ترین شرایط جامعه جهانی برای تعامل با گروه طالبان و حتا به رسمیت شناختن این گروه بوده است.
مسأله آموزش زنان و دختران، تقریبا در هر نشست سازمان ملل متحد و نشست های بین المللی در مورد افغانستان و هر دیدار مقام های سازمان ملل و کشورهای جهان با طالبان مطرح شده و بیانیه های زیادی در این مورد نیز صادر شده است.
اما دیدارهای مقام های سازمان ملل و کشورهای جهان و صدور بیانیه های آنها در مورد محکومیت دستورهای گروه طالبان علیه زنان، تاکنون باعث رفع هیچ کدام از دستورهای تندروانه این گروه علیه زنان نشده است و حتا نتوانسته است روند تشدید محدودیت ها علیه زنان را متوقف کند.
ناکامی سازمان ملل و جامعه جهانی در رفع ممنوعیت ها علیه زنان، باعث شده است که زنان افغانستان جامعه جهانی به ویژه دفتر هیأت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان را به «سفیدنمایی طالبان» متهم کنند.
با وجود این همه، اکنون جهان و افغانستان در حالی از روز جهانی آموزش تجلیل می کنند که بیش از دو نیم میلیون دختر در این کشور از رفتن به مکتب و دانشگاه محروم هستند و در چهار دیواری خانه ها، بر مرگ آرزوهای شان مویه می کنند.
ناکامی جهان و به ویژه کشورهای اسلامی در دفاع از حقوق زنان افغانستان، باعث شده است که این کشور در آینده هیچ زنی با سواد نداشته و در عرصه های مختلف با کمبود و نبود نیروهای متخصص و ورزیده زن مواجه شود.
