شفقنا افغانستان-نمایندگان حکومت افغانستان و رهبران مرتبط با طالبان افغانستان، اخیرا در میعادگاه موری گفتوگوهای رسمی داشتند. گفتوگوها در جریان شب انجام شد و در سحری ۷ جولای به اوج خود رسید. این نخستین باری است که نمایندگان طالبان افغانستان توافق کرده اند با حکومت کابل گفتوگوهای رسمی و سازمان یافته داشته باشند. این یک پیشرفت قابل توجه است.
طالبان افغانستان، در حالیکه رهبرانش از سوی حکومت پاکستان در این کشور تحت فشار اند، ظاهرا برخوردشان را با مقامهای حکومت افغانستان نرمتر کرده اند. برای این تغییر موقف دلایلی وجود دارند؛ موقفی که در نخست تا خروج کامل نیروهای خارجی از افغانستان هیچ گونه گفتوگو را نمیپذیرفت. نخست این که رهبران طالبان افغانستان در پاکستان درک کرده اند که آنها یا باید با تعامل با مقامهای کابل در تماسهای آشکارا توافق کنند یا پناهگاههای دیگری برای شان بجویند. دلیل دیگر دولت اسلامی است. جنبش داعش، هرچند در مراحل ابتدایی ظهورش در افغانستان قرار دارد، رهبری طالبان افغانستان را نگران کرده است. این بدان دلیل است که هزینه هرگونه پیشرفت داعش را طالبان افغانستان خواهند پرداخت. عامل دیگر خستگی است. نیروهای طالبان سیزده سال است که با احتمال اندک پیروزی میجنگند و در برابر کشندهترین و پیچیدهترین ماشین نظامی مبارزه میکنند.
پیش از گفتوگوهای موری، طالبان افغانستان از دو دور گذشتهی گفتوگوها در ناوری و چین، میان کابل و برخی از رهبرانی که ادعای نمایندگی از طالبان را میکردند، فاصله گرفته بودند و ادعا میکردند نمایندگان طالبان در آن گفتوگوها با صلاحیت شخصی شان شرکت کرده بودند.
شرکت نمایندگانی از چین و ایالات متحده بر اهمیت این رویداد افزود؛ چون ایالات متحده طرفی از جنگ است و چین در صلح و ثبات افغانستان منافع اقتصادی و استراتیژیکی دارد. چین دوست خواهد داشت در کابل رژیمی روی کار آید که به صورت مستقیم یا پنهانی از شورشیان ایالت سین کیانک این کشور حمایت نکند. به علاوه، پکن میخواهد از سرمایه گذاریاش روی استخراج معادن در ولایت لوگر و هم چنین نفت و گاز در شمال افغانستان محافظت کند. شرکت این دو ابرقدرت تا حدود اطمینان خواهد داد که هر برآیند روند صلح توسط قدرتهای کلان تضمین میشود.
موانع قوی بر سر راه تامین صلح همچنان پابرجا اند. شعارها باید به اقدامات ملموسی تبدیل شوند و همزمان با پیشرفت روند صلح، هردو طرف مستلزم روی دست گرفتن آن باشند. طالبان افغانستان تاکید دارند که تمام اعضای آن، که در بازداشت آمریکاییها اند، به شمول زندانیان گوانتانامو، آزاد شوند. آنها هم چنین خواهان باطل شدن فهرست سیاهی اند که بر رهبران آنها ممنوعیت وضع کرده است. فهرست سیاه سازمان ملل متحد، به شمول فهرستی که توسط واشنگتن ساخته شده است، به عنوان بخشی از مصالحه احتمالی، باطل خواهند شد. موجودیت نیروهای ائتلاف یک عامل ثابت است. به علاوه، اگر قرار است گفتوگوها پیشرفت کند، مسئله سیستم حکومتداری باید حل و فصل شود. با این حال، تعطیل شدن تمام پایگاههای نظامییی که در حال حاضر در کنترول نیروهای ایالات متحده هستند، تقاضای دیگر است.
از آنجاییکه روند صلح بهطور ضمنی توسط رهبری طالبان افغانستان حمایت شده است، این روند از یک نقطه عطف گذشته است و چون در برگزاری گفتوگوها اشتیاق ملموسی وجود دارد، شانس دستیابی به موفقیت از هر زمان دیگری بیشتر است.
در کنار خروج تمام نیروهای خارجی، سیستمی که طالبان افغانستان را براساس شرایط و ضوابطی که در مورد آن توافق دوجانبه وجود داشته باشد، در نظام داخل میکند، یک نقطه مورد اختلاف است. قانون اساسی افغانستان و پارلمان مقدس اند؛ اما اتحاد و تمامیت افغانستان یک اولویت مهم خواهد بود. پاکستان نیز سیاستهایش را بازبینی کند و واقعیتهای عینی را عامل طرح یک رویکرد جدید قرار دهد. این دو نکته مهم در طرح یک چشم انداز جدید برای افغانستان نباید نادیده گرفته شوند.
تاکید روی ضمانت «حقوق پشتونها» که از دیر هنگام موضوع مورد علاقه پاکستانیها بوده است، باید کنار گذاشته شود. هیچ کشوری حق ندارد به کابل در مورد چگونگی برخورد با مسئله قومیت توصیه کند. مسئله دیگری که به همین اندازه مهم است، این است که سیاست پاکستان نباید صرف برای محدود کردن نقش هند در افغانستان طرح شود؛ رویکردی که اساسا منفی است نه تنها گزینههای اسلام آباد را محدود میکند، بلکه از نظر رنجش برای افغانستان نیز واکنشهای وحشتناک درپی داشت. در عین زمان، اسلام آباد باید گروهی را ایجاد کند که در تدوین سیاستها در مورد دعوایی ترین مسایل یا درخواستها، که برخی از آنها در فوق برجسته شده اند، مشوره بدهد.
با اتخاذ تصمیم، این روند باید تا آخر طی شود. پاکستان اذعان کرده است که ظرفیت برگزاری گفتوگوها با طالبان افغانستان را دارد و به طور ضمنی پیوندش با رهبری این جنبش را پذیرفته است. اگر این روند بی نتیجه بماند، پیامدهایش نه تنها برای افغانستان، بلکه برای حکومت پاکستان وحشتناک خواهد بود. حکومت پاکستان که به تماسهایش با طالبان رسما اذعان کرده است، در صورتی که روند صلح ناکام بماند، با انتقادات بین المللی بخاطر ناکامیاش در اقدام کردن علیه ناکامی این روند مواجه خواهد شد. اسلام آباد باید گزینهها را آزاد بگذارد تا در صورت نیاز، با شمولیت کشورهایی چون ایران و ترکیه، تعداد کشورهایی میانجی بیشتر شوند تا این روند از بیشترین حمایت کشورهای منطقهای برخوردار شود.
سهم حکومت افغانستان، طالبان افغانستان و اسلام آباد بالا است. کابل نباید انتظار داشته باشد صرف با تعدیل تعداد پستهایی که به طالبان پیشنهاد شده است، این گروه را در نظام داخل سازد. تغییر در نظام نیاز است؛ تغییری که آرزوهای اکثریت جمعیت افغانستان را انعکاس خواهد داد و هدف آن ایجاد ساختارهای جدید حکومتداری باشد. برای این که در افغانستان یک صلح دوامدار تامین شود، تمام اقشار مردم و حکومت، به شمول طالبان، رییس جمهور اشرف غنی و دیگران، باید آماده فداکاری باشند تا یک پیروزی تاریخی برای ایجاد یک دولت پایدار حاصل شود و [افراد مسئول] مسئولیت بزرگ بازسازی و احیای مجدد کشوری را برعهده بگیرند که سه دهه جنگ و گذشته تکه و پارهاش کرده است.
منبع: اکسپرس تریبون
نویسنده: رستم شاه مهمند
برگردان: حمید مهدوی