مسوولان کمیته حل منازعات در باميان از حل و فصل دهها قضیه اى که بیشتر آن را نزاعهای سیاسی، حزبی، ملکیتی، خانوادگی، اجتماعی و حقوقی تشکیل می داد وباعث تلفات ده ها تن گرديده بود، سخن می گویند.
کمیته حل منازعات در چوکات شورای ولایتی، کمیته حل منازعات در چهارچوب شورای عالی صلح و نهادهای مدنی در راستای حل نزاعها به وجود آمده و میان اقوام ساکن در بامیان فعالیت میکنند.
به گزارش شفقنا افغانستان به نقل از پژواک؛ بلند رفتن سطح آگاهی و سهیم شدن مردم در حل منازعات، از جمله عوامل اصلی است که مسوولان دولتی و نهادهای جامعه مدنی در کاهش منازعات از آن یادآوری می نمايند.
مسوولان محلى میگویند که بیشتر اختلافات و منازعات میان اقوام و گروهها از طریق شوراهای مردمی در سطح قریهها و مراکز ولسوالیها برطرف گردیده است.
منازعه فاطمستی مرکز باميان، سرخ جوی ولسوالى ورث ودوقضیه در ولسوالی شیبر از قضایای حادى بوده که با همکاری شوراى عالی صلح حل وفصل گردیده وفعلاً مردم در کنار همدیگر بصورت مسالمت آمیز زندگی میکنند .
این اختلافات از زمان طولانی به علل گوناگون ادامه داشت وبیش از يکصدتن در این قضایا در سال های گذشته در بین دوقوم ویا دوگروه تلفات بر جا مانده است.
چگونگی آغاز منازعه فاطمستی :
این منازعه در نخست بیشتر به شکل اختلاف خانوادگی اتفاق میافتاد. “عبدالخالق ذلیق، غلام سرور پیکار، کبیر طوفان، نیکمحمد ، دُرمحمد وحاجی خلیل “، باشندگان قریه فاطمستی هستند که با هم روابط نزدیک فامیلی دارند.
اختلاف نظر میان این افراد در سال ١٣٦٠ باعث شد که آنها در قدم نخست علیه هم جنجال و دعوا به راه بیندازند و وابستگی این افراد به احزاب و تنظیمهای حاکم در ساحه سبب گرديد که پای احزاب نیز میان آنها کشانده شود و این نزاع را از داخل فامیل به سطح قریه بکشاند.
در اوایل سالهای ١٣٦٠ که این منازعه به وقوع پيوست و درگیری میان طرفها به وجود آمد، حدود ده تن ازدوطرف کشته شدند و چندین تن دیگر زخم برداشتند. دامنه این نزاع سالها طول کشيد و در این مدت حدود ٧٠ تن از باشندگان قریه “فاطمستی” نيز جانهای شان را از دست دادند.
در این قریه ، حزب وحدت اسلامی وحرکت اسلامی افغانستان هوا خواهان خود را داشته وتقریباً اهالی قریه وطرف های متخاصم به این دو حزب وابسته بودند.
اهالى قريه که وابستگان همديگر بودند بر اساس اساسنامه احزاب به حزب وابسته نبوده، بلکه بر مبنای خصومت هايی که در بین خود داشتند هرکدام در کنار یک حزب قرار گرفته بودند .
دراين منطقۀ در دوران پس از طالبان دوبار بین افراد متخاصم دعوا وجنگ رخ داد که با وساطت ادارۀ محلی ومردم آشتی داده شدند.
محمد صادق علی یار ریيس کمیته صلح در بامیان ميگويد که قضیه فاطمستی یکی از قضایای حاد این ولایت بود که فعلاً خاتمه یافته است.
وی به رسانه ها گفت که این کمیته به همکاری بزرگان محل با درک پیامدهای منازعه وارد عمل شد ونشست فوری با حضور نزدیک به ٦٠٠ بزرگ محل، مقامات ولایتی، فعالان مدنی و طرفهای درگیر در “مسجد جامع باميان دایرگرديد و برای طرفهای درگیر طرح قطع درگيرى ومخاصمه پيشنهاد گردید.
رییس کمیته شورای عالی صلح بامیان افزود که در نتیجه همین جلسه،شمارى از طرفهای درگیر که زندانی شده بودند از زندان آزادگرديدند و بزرگان حاضر در مجلس از طرفهای درگیر ضمانت و تعهد گرفتند که دیگر دست به اسلحه نبرند.
وى علاوه نمود که شوراى صلح باميان همیشه تلاش کرده است تا نزاع های کلان را در صدر برنامه های خود قرار داده وبه حل آن اقدام نماید.
کریم حیدری و نیک محمد از طرفهای درگیر نیز میگویند که آنان تعهد دادند و سوگند یاد کردند که دیگر دامن جنجال را نگیرند و به تکرار حوادث گذشته دست نزنند.
آنان گفته اند که اين خصومت ها و درگيرى ها به جز از تباهى ، چيز ديگرى به ارمغان نداشته و حالا خرسند اند که درفضاى مطمين و آرام در کنار هم زيست دارند.
دخالت شورای ولایتی:
در حل اختلافات قضیه فاطمستی ادارۀ محلى وشوراى ولایتی سابق نیز سهم فعال ایفا نمودند.
محمد نادر فهیمی معاون سابق والى بامیان گفت: (( ما هردو طرف مخاصمه را قانع ساختیم تا حرف موسفیدان ومتنفذین را بپذیرند ونگذارند که دیگر بین شان دعوا وجنجال شود .))
وی افزود که خوشبختانه هردو طرف منازعه قبول نمودند وبالاخره در آن زمان مشکل شان حل گردید وسال ١٣٩٣ باز بین یکی دو نفر از طرفین جنگ شده ودوتن از هردو طرف با چاقو وچوب زخمی گردیدند.
فهيمى علاوه ميکند که اينبارنيز توسط ادارۀ محلی وموسفیدان با جریمه نمودن طرف مقصر، بين طرفين صلح بر قرار گردید.
شیوه حل منازعه:
حل منازعه از طریق شوراى عالی صلح، متنفذین قومی وبا همکاری مردم و ادارۀ محلی صورت میگیرد،ابتدا وقتی یک قضیه اتفاق می افتد، موسفیدان خییر تلاش میکنند تا قضیه را از طریق گفتگو با طرف های درگیر در میان بگذارند وراه صلح را جستجو کنند.
محمودی یکی از اعضای شوراى ولایتی بامیان ميگويد که منازعه سرهنگ وفا یکی از مخالفین مسلح که با ٦٠ تن از افراد خود به پروسه صلح پیوست با کمک مردم محل ومتنفذین قومی حل شده است.
وی افزود که سرهنگ وفا متهم به نا امنی بود که شکایاتی نیز در این زمینه وجود داشت، اما پس از تصمیم ادارۀ محلی وتلاش شوراى عالی صلح سرهنگ وفا به پروسه صلح پیوسته و٢٥ ميل سلاح مختلف النوع خود را تحویل دولت نمود.
محمودى گفت که فعلاً سرهنگ وفا بصورت آزاد وبدون کدام جنجال به زندگی عادی بر گشته و نه مزاحمت از طرف حکومت ونه از طرف های رقیب خود دارد .
سرهنگ وفا که به حيث قوماندان محلى در١٣ سال گذشته درولسوالی ورث بامیان فعاليت داشت ومردم وى رامتهم به آزارواذيت، غصب زمين وکوچ اجبارى مينمودند، درزمستان سال ١٣٩٣ به پروسۀ صلح پيوست.
مسوولان محلى ميگويند که سرهنگ وفا، سابق یکی از قوماندانان حزب وحدت شاخه محمد اکبری عضو ولسى جرگه بوده که به عنوان قوماندان غیرقانونى، با افراد مسلحش گاهگاهی در ولسوالی ورث دست به آزار و اذيت مردم میزد.
در ماه عقرب امسال مردم و فعالان مدنی بامیان طى راهپيمايى، سرهنگ وفا را متهم به لت و کوب نموده و خواستار عدالت شدند.
آنان ميگفتند که اين قوماندان محلى همراه با افراد مسلح خود در منطقه سرخجوی ولسوالی ورث، داخل خانه داوود شريفى يکتن از باشندگان محل گرديده و وى را تا سرحد مرگ لت و کوب نموده بود.
همچنان اين قوماندان، متهم به لت و کوب غلام علی آشنا ناظم ساحوی کميسیون انتخابات در ولسوالى ورث در ماه حمل سال١٣٩٣ و قبل از آن متهم به غصب زمين و کوچ اجبارى برخى مردم ورث گرديده بود.
اما اين قوماندان محلى که با ميانجگيرى موسفيدان وعلماى محل به صلح پيوسته اين اتهامات را رد کرده و گفته است که حاضر است هرگونه شکایتى که در موردش وجود داشته باشد درمحاکم پاسخ دهد.
وى علاوه نموده که وى مخالف مسلح دولت نه، بلکه از دولت به علتى ناراض بود که به رقيبانش درحکومت نقش داده شده و نقش وى ناديده گرفته شده است.
مسوولان امنيتى ميگويند که این آخرین گروپ مسلح مخالف در بامیان بود که به پروسه صلح پیوسته است.
گفتنى است که سال گذشته يک گروپ ٢٠ نفرى مخالف مسلح در ولسوالى يکاولنگ باميان و دو گروپ مسلح ٢٠ نفرى که در ولسوالى تاله و برفک ولايت بغلان فعاليت داشتند نيزدر باميان با روند صلح يکجا گرديده اند.
نقش مردم در پروسه صلح :
محمد سجاد محسنی سخنگوی شورای علماى بامیان به این باور است که مردم به صلح وتامین امنیت در ولایت شان نقش مهم دارند و اگر احیاناً کوچکترین نا امنی ویا موارد مشکوک را مردم مشاهده نمایند به زودی به ارگانهای مربوطه خبر میدهند که باعث میشود جلو ناامنی گرفته شود.
وی علاوه کرد:((مردم بامیان از جنگ خسته شده اند ومفاد صلح را در طول ١٤ سال عملاً دیده اند به همین لحاظ است که همیشه تلاش دارند تا اگر مواردى از خصومت ونا امنی پیش آید بزودی راه حل را برای آن جستجو کنند.))
محسنى، به یکی از این موارد که وکلای بامیان اخيراً در مخالفت با طاهر زُهیر والی جدید بامیان خیمه تحصن برافراشته بودند اشاره ميکند و ميگويد که وکلاً تقریباً يکماه خیمه زدند وتحصن نمودند ومردم بامیان متوجه شدند که خیمه باعث خدشه دارشدن وحدت بین مردم میگردد وجنبه مخالف وموافق را بخود میگیرد به همین منظور علما، متنفذین ،جوانان و فعالین مدنی دست به کار شدند و آنان به تحصن خود خاتمه دادند.
اين وکلا که شامل محمد اکبری،صفورا ایلخانی،سید فکور بهشتی وعبدالرحمن شهیدانی اعضاى ولسى جرگه بودند، نيزخواست موکلين شانرا يکى از دلايل، برداشتن خيمه تحصن خوانده اند.
تحصن به عملى اطلاق ميشود که گروهى از مردم و يا شخصى، خود را در حصار قراربدهد و در يکجا به حالت تحزن و يا قهر(بدون سخن گفتن) الى به دست آوردن اهداف شان بنشينند.
قبل ازاين احزاب سیاسی بامیان شامل حزب وحدت اسلامی،حزب حق وعدالت، حزب پیوند ملی،حرکت اسلامی وجنبش ملی افغانستان طی نشستى حمایت خود رامبنی بر حکم ریيس جمهور با تقرر والى جديد بامیان اعلام کرده واز ریيس جمهور خواسته بودند که هر چه زود تر والی جدید را به بامیان بفرستدتا خلاى به وجود آمده پُر شود.
کاهش منازعات در سطح محلی:
ریيس کمیته صلح باميان ميگويد که چهار قضیه شامل قضیه سرهنگ وفا در ولسوالی ورث، دو مخاصمه بین دو فريق در ولسوالی شیبر ویک قضیه در قریه فاطمستی از قضایای حادى بوده که فعلاً همه آن حل وفصل گرديده است.
وی افزود : (( خوشبختانه در بامیان زیاد جنجال وجود ندارد واختلافات کوچک حتی با پادرمیانی خود مردم در سطح قریه شان حل میگردد.))
حاجی خداداد یکی از ساکنین مرکز بامیان ميگويد که در هر قریه بعضی اوقات مشاجره لفظی وکشیدگی ها سر پلوان وزمین وآب پیدا ميشود، اما باید موسفیدان منطقه برای آن راه حل پیدا نمايند تا مشکل ساز نشود.
اين موسفيد علاوه نمود : ((در قریه ما وقتیکه جنگ ودعوا راه می افتد ابتدا طرف متخاصم به موسفیدان مراجعه میکنند وموسفیدان با درایت وتدبیرى که دارند منازعه را طورى حل میکنند که هر دوطرف شان راضی باشند.))
خوشبینی مردم:
مردم بامیان به این باور اند که منازعات کوچک باید با پادر میانی علما ومتنفذین قومی حل گردد ونگذارند که منازعات کوچک رسمی شود .
عزیز احمد یکی از فرهنگیان بامیان ميگويد که اگر قضایای منازعه به محکمه کشانیده شود، منازعه ماه ها و حتى سالها را در بر ميگيرد تا دوسيۀ آنها بررسی وارزیابی گردد .
به گفتۀ وى، کم کاری در ادارات عدلی وقضايی وموجودیت فساد باعث ميگردد که برخى قضايا حل نگرديده،بلکه کشیدگی های آن بیشتر گردد .
فاطمه یکی از فعالین مدنی به این باور است که بعضی قضایايى که سال هاى ادامه مى داشته باشد ودر منازعات از هردو طرف کشته وزخمی ميدهند، به جز حل مصالحه، راه دیگری ندارد .
وی گفت که بهترین روش مصالحه همین جرگه های قومی وعلما است که به زودی مشکل را رفع کرده وهردو طرف دعوا را راضی می سازند.
فاطمه ميگويدکه متاسفانه اگر قضایا به محکمه راجع شود آنوقت به زمان بسیار طولانی نیاز دارد که حتی تا ١٥سال هم حل نخواهد شد ودر این جریان بازهم نزاع تیره تر شده وکینه ها بیشتر خواهد شد.
محمد اقبال استاد پوهنتون بامیان ميگويد که در بامیان امنیت وصلح تامین است واین امنیت وصلح باعث شده است که مردم بدون نگرانی وترس به زندگی روزمره خود ادامه دهند.
وی افزود : ((اگر فرض کنیم در کابل زندگی کنیم هر روز باید با وحشت زندگی کرد وقتی در یک مسیر حرکت میکنی نمیفهمی تا آخر مسیر با چند انتحاری وانفجار مواجه میشوی اما در بامیان آنطور نیست در هرگوشه ای از بامیان اگر سفر داشته باشی امنیت تامین است ومشکل وجود ندارد.))
اقبال گفت که مردم بامیان مفاد صلح را دیده اند از این جهت است که همه مردم حتی اطفال در مورد تامین امنیت منطقه وقریه شان سهم گرفته و نمیگذارند که منطقه شان نا امن گردد.
گفتنى است که باميان از حيث امنيت در سطح کشور يک ولايت نمونه بوده و انتقال قدرت از نيروهاى خارجى به نيروهاى امنيتى افغان در سال ١٣٨٩ از همين ولايت آغاز گرديد.