شفقنا افغانستان – مأموریت رزا اوتنبایوا بهعنوان فرستاده ویژه دبیرکل سازمان ملل متحد و رییس هیأت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان( یوناما) به پایان رسیده است و او قرار است این کشور ترک کند؛ اما کارنامه سه ساله او در افغانستان با اتهام «سفیدنمایی طالبان» پیوند عمیق خورده است.
به گزارش خبرگزاری شفقنا افغانستان، رزا اوتنبایوا در ماه سپتامبر سال ۲۰۲۲ میلادی، بهجای دیبرا لاینز، دیپلمات کانادایی بهعنوان رییس دفتر هیأت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان، تعیین شد.
خانم اوتنبایوا ۷۵ ساله و اهل کشور قیرقیزستان است؛ کشوری که تعامل گسترده سیاسی و اقتصادی با طالبان دارد.
اوتنبایوا بین سالهای ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۱ بهعنوان رییسجمهور قیرقیزستان کار کرده و پیش از آن سه دوره وزیر خارجهی این کشور بوده است.
او نماینده پارلمان، معاون نخست وزیر و سفیر جمهوری قرقیزستان در آمریکا، کانادا و بریتانیا بوده است.
خانم اوتونبایوا همچنین به عنوان معاون نماینده ویژه دبیرکل سازمان ملل متحد در مأموریت ناظر سازمان ملل متحد در گرجستان (یونومیگ) کار کرده است.
او هم اکنون عضو هیات مشاوران عالی رتبه دبیرکل سازمان ملل در مورد میانجیگری و رئیس بنیاد ابتکار رزا اوتونبایوا در قیرقیزستان هم است.
«پایان مأموریت با اتهام سفیدنمایی طالبان»
رزا اوتنبایوا در دره مأموریت خود بهعنوان فرستاده ویژه دبیرکل سازمان ملل متحد برای افغانستان، با انتقادات گسترده فعالان حقوق زن و حقوقبشر مواجه بوده است.
خانم اوتنبایوا در نشستهای سازمان ملل متحد در مورد افغانستان، خواستار تعامل جامعه جهانی با طالبان شده و آن را یکی از راهحلهای بحران افغانستان دانسته است.
او نقش عمده در نشستهای روند دوحه در مورد افغانستان و حضور طالبان در این نشستها داشته است؛ در حالی زنان افغانستان به درخواست طالبان به این نشستها دعوت نشدند.
خانم اوتنبایوا همچنین به صورت مرتب با مقامهای طالبان در کابل و ولایتهای دیگر افغانستان دیدار کرده و پیام آنان در مورد تعامل با جهان را به طرفهای دیگر منتقل کرده است.
این رویکردها باعث شده است که خانم اوتنبایوا با انتقادات و اتهام گسترده از سوی فعالان حقوق زن و حقوقبشر متهم شود.
منیژه باختری، سفیر افغانستان در اتریش، از منتقدان جدی عملکرد خانم اوتنبایوا در افغانستان است و میگوید که او به «سخنگوی طالبان» تبدیل شده بود.
خانم باختری در ایکس نوشته است: «کارنامهٔ او در افغانستان از ناامیدکنندهترین تجربهها بود. او به جای تمرکز بر مسائل حقوق بشری، ارزشهای مدنی، آزادی رسانهها و هماهنگی کمکهای بشردوستانه که از مؤلفههای اصلی مأموریت یوناما در افغانستان بهشمار میرود، به مدافع سیاستهای طالبان تبدیل شد.»
شاه گل رضایی، نماینده پیشین مجلس افغانستان نیز گفته است: «از موقف یک زن و بعنوان نماینده معتبرترین نهاد بینالمللی بجای پرداختن به مأموریت اصلی که فراهم ساختن زمینهٔ صلح و نظارت بر نقض حقوق بشر است، برای عادی سازی زن ستیزترین رژیم جهان تلاش کرد و در واقع جایگاه زن و اعتبار سازمان ملل را آسیب زد.»
فوزیه کوفی، نماینده دیگر مجلس افغانستان نیز نوشته است که خانم اوتنبایوا در رأس یوناما عمدتاً برای بقای خود با طالبان تعامل داشته است.
او افزوده است: «من معتقدم که اگر آنها( یوناما) موضع قاطعتری در قبال طالبان اتخاذ میکردند، وضعیت به ویژه برای زنان میتوانست متفاوت باشد.»
عارف رحمانی، از دیگر نمایندگان پیشین مجلس افغانستان نیز گفته است: «خانم روزا اوتنبایوا یکی از بدترین نمایندگان ویژه سازمان ملل متحد در افغانستان بود؛ زنی که به جای ایستادن در کنار زنان، در عمل در برابر آنان قرار گرفت.»
او افزوده است: «او در دورانی که طالبان با بیرحمی بیسابقه حقوق زنان را پایمال کردند، نهتنها به دفاع از زنان افغانستان برنخاست، بلکه با سکوت، سازش و نرمشهای آشکار خود، به این گروه افراطی فرصت داد تا سیاستهای زنستیزانهاش را با هزینه کمتر و مشروعیت بیشتر پیش ببرد.»
جنبشهای اعتراضی زنان افغانستان نیز بارها خانم اوتنبایوا را به «لابیگری» و «سفیدنمایی» طالبان متهم کرده و حتا خواستار برکناری او شده بودند.
«پیشنهادات برای تعیین نماینده جدید»
زنان و فعالان حقوقبشر افغانستان برای تعیین نماینده جدید سازمان ملل متحد در افغانستان، به آنتونیو گوترش، دبیرکل این سازمان پیشنهادات خود را ارائه کردهاند.
فوزیه کوفی گفته است که انتظاریم آقای گوترش «کسی را منصوب کند که مایل به همکاری با همهی طرفها باشد و اصول منشور سازمان ملل را به عنوان یک اولویت اساسی و غیرقابل مذاکره رعایت کند.»
او افزوده است که وضعیت فعلی افغانستان نیازمند یک نماینده ویژه قوی، صریح و پایبند به اصول مأموریت یوناما در افغانستان است.
منیژه باختری نیز نوشته است: «امیدوارم نمایندهٔ بعدی، با تعهد و جدیت و با پایبندی به منشور سازمان ملل متحد و اصول بنیادین مأموریت یوناما، بتواند رسالت خویش را در افغانستان بهدرستی تمثیل کند.»
عارف رحمانی گفته است: «امروز یک مطالبه روشن وجود دارد: سازمان ملل باید در انتخاب نماینده بعدی خود در افغانستان، از این خطا درس بگیرد و فردی شجاع، مستقل و متعهد به حقوق بشر را برگزیند؛ نمایندهای که صدای زنان افغانستان باشد، نه پژواک خواستههای طالبان.»
زهرا کاظمی، از فعالان حقوق زن افغانستان نیز گفته است: «امروز بیش از هر زمان دیگر، افغانستان به نمایندهای نیاز دارد که با دیدی واقعبینانه و فارغ از مصلحتگرایی بی بنیاد، اوضاع کشور را ببیند؛ کسی که روایتهای حقیقی را از دل جامعه افغانستان بازگو کند، رنج و محرومیت زنان و مردم افغانستان را انعکاس دهد و به جای مشروعیتبخشی به طالبان، بر اصول حقوق بشر، آزادیهای مدنی، عدالت اجتماعی و همبستگی جهانی پافشاری کند.»
او افزوده است: «امیدوارم جانشین او با شجاعت و تعهدی روشن، صدای خاموششده میلیونها شهروند افغانستان باشد و بار دیگر اعتبار از دسترفته شان را در افغانستان احیا کند. آینده این کشور ما تنها زمانی روشن خواهد شد که حقیقت پایه و اساس روایتهای جهانی گردد!»
رزا اوتنبایوا در ماه جاری میلادی آخرین گزارش خود در مورد وضعیت افغانستان را به شورای امنیت این سازمان ارائه میکند و پس از آن، جانشین او معرفی خواهد شد.
مشخص نیست که او در آخرین گزارش خود با وجود انتقادات گسترده، بازهم خواستار تعامل با طالبان میشود یا خیر؟
