شفقنا افغانستان – بحران اقلیمی پدیدهای عالمگیر است، اما افغانستان یکی از آسیبپذیرترین کشورها در جهان به شمار میرود. این کشور چندین سال است که با خشکسالی شدید و سیلابهای ویرانگر مواجه است. با این حال، یکی از فعالان محیط زیست در ولایت دایکندی در مرکز افغانستان، کارزاری را برای احیای جنگلات راهاندازی کرده است؛ با شعار «آینده سبز» و هدف ایجاد پوشش گیاهی برای جذب باران و مهار سیلاب.
حبیب نجفیزاده، ۳۴ ساله، اهل ولسوالی اشترلی دایکندی و دانشآموختهی علوم سیاسی است. او میگوید که از دوران کودکی به فکر احیای جنگلات بود، اما نمیتوانست اقدام کند. ولی اکنون این فرصت فراهم شده تا مردم را متوجه محیط زیست کند.
آغاز کارزار «آینده سبز»
نجفیزاده کارزار «آینده سبز» را از ولسوالی کیتی ولایت دایکندی آغاز کرد. او میگوید که در آغاز حدود ۹ کیلوگرام هستهی جنگلات کوهی مانند «قرغنه»، «بادام کوهی»، «خنجک (پسته وحشی)» و مقداری بذر زیرهی کوهی را از بازار کیسو ولسوالی کیتی خریداری کرد و در شبکههای مجازی برای توزیع آن فراخوان داد. این فراخوان در شبکههای اجتماعی با استقبال گسترده روبهرو شد.
نجفیزاده و رضاکاران همراهش، اکنون در حال تهیهی هستههای درختان کوهی و بذرهای علفهای بومی در مناطق مرکزی و ولایتهای همجوار هستند.
او در گفتوگو با خبرنگار شفقنا افغانستان گفت که هستهها و بذرهای جمعآوریشده به مردم در هفت ولایت توزیع میشود تا در فصل مناسب، در کوهها و درهها کاریده شوند.
نجفیزاده و داوطلبان همراهش با حمایت مردم تاکنون دهها کیلوگرام هستهی درختان کوهی و بذر علفهای بومی را تهیه و توزیع کردهاند.
او میگوید: «نیاز است مردم برای نجات خود دست به کار شوند. مردم دهههاست که جنگلات کوهی را قطع کرده و از علفچرها استفاده کردهاند، اما هسته و بذری نکاشتهاند.»
احیای جنگلات؛ راهحل کمهزینه و آسان
این فعال محیط زیست میگوید که راههای پرهزینهای برای مبارزه با تأثیرات منفی تغییرات اقلیم وجود دارد، از جمله مدیریت آبها و ساخت بندهای کوچک آب؛ اما هزینهی این راهکارها فراتر از توان مردم است.
او افزود: «کاری که برای مردم هزینهبر نیست و آسان است، احیای جنگلات بومی و محلی است که قبلاً وجود داشته و نابود شده است. همچنین احیای علفچر است که دامداری را تقویت میکند.»
با تخریب جنگلها و علفچرها، دامداری در روستاها بهویژه در مناطق مرکزی افغانستان بهشدت کاهش یافته و اقتصاد محلی تضعیف شده است. همین موضوع باعث مهاجرت مردم از روستاها به شهرها شده، در حالیکه شهرهای افغانستان خودشان با مشکلات زیادی مثل کمبود امکانات و آب روبهرو هستند.
به باور نجفیزاده، با احیای جنگلات و علفچرها، دامداری نیز دوباره احیا خواهد شد و سطح فقر کاهش مییابد.
آیا کشت هستهها نتیجه میدهد؟
یکی از باشندگان روستای غاسور ولسوالی شهرستان دایکندی و از حامیان کارزار «آینده سبز» میگوید که چندین سال قبل هستهی بادام کوهی را کاشته و اکنون سبز شده است.
نیاز به اقدام سراسری برای احیای جنگلات
افغانستان چندین سال است که با خشکسالی شدید مواجه است. هماکنون اکثر ولایتها با کمبود آب دستوپنجه نرم میکنند. در عین حال، افغانستان طی سالهای اخیر سیلابهای ویرانگری را نیز تجربه کرده است.
به باور نجفیزاده، در کنار تأثیرات منفی بحران جهانی تغییرات اقلیمی، تخریب پوشش گیاهی عامل دیگر کمآبی و جاریشدن سیلابها است.
او گفت: «در نبود جنگلات و علفچر، زمین سخت میشود و باران به جای جذب در خاک، منجر به جاریشدن سیلاب میشود.»
این فعال محیط زیست تخریب پوشش گیاهی را موضوعی سراسری میداند و میگوید که لازم است بهگونهی عمومی برای احیای جنگلات و علفچرها اقدام شود.
کارزار «آینده سبز» تاکنون توانسته در هفت ولایت شامل دایکندی، ارزگان، بامیان، غزنی، میدان وردک، پروان و غور هماهنگی ایجاد کند. به گفتهی نجفیزاده، این هفت ولایت دارای اقلیم و جنگلات مشابهاند و همچنین آبریزهی مهم افغانستان را تشکیل میدهند.
او اضافه کرد که تقویت آبهای زیرزمینی از طریق ایجاد پوشش گیاهی در این هفت ولایت، به نفع سایر ولایتها و حتی کشورهای همسایه افغانستان نیز هست.
به گفتهی او، هماکنون شاخههای مهم رودخانهی هلمند که از مناطق مرکزی سرچشمه میگیرد، خشک شده است. نجفیزاده گفت: «اینها چرا قبلاً خشک نبود؟ بزرگترهای ما میگویند که قبلاً درهها پر از جنگل و چمن بود، آب دوامدار جریان داشت. اما حالا که پوشش گیاهی و علفها از بین رفته، چشمهها نیز خشک شده و مردم آواره میشوند»
جلوگیری از قطع بیشتر جنگلات
حبیب نجفیزاده میگوید که در گذشته به دلیل نبود گاز و زغالسنگ، قطع جنگلات برای سوخت بیشتر بود، اما اکنون با دسترسی مردم به گاز و زغالسنگ، این روند کاهش یافته است. به گفتهی او، درختان کوهی اکنون تنها در ارتفاعات وجود دارند.
او گفت که داوطلبان کارزار «آینده سبز» در کنار آگاهیدهی برای احیای جنگلات و علفچرها، مردم را برای حفظ درختان نیز تشویق میکنند. این فعال محیط زیست میافزاید: «با احیای جنگلات، مردم میتوانند از چوب خشک و زواید آن برای سوخت استفاده کنند.»
