شفقنا افغانستان- در حالی که فقر، بیکاری و فروپاشی خدمات عمومی زندگی میلیونها شهروند افغانستان را در تنگنا قرار داده است، نظام سلامت کشور نیز به یکی از عمیقترین بحرانهای تاریخ خود فرو رفته است؛ بحرانی که در آن بیماری نهتنها یک تهدید جسمی بلکه خطری جدی برای بقا به شمار میرود.
به گزارش شفقنا افغانستان؛ اعتراف کمسابقه وزیر صحت عامه طالبان مبنی بر ناتوانی ۹۵ درصد مردم در پرداخت هزینههای درمانی، پرده از واقعیتی تلخ برمیدارد: درمان در افغانستان به کالایی لوکس تبدیل شده و دسترسی به دارو و خدمات صحی بیش از هر زمان دیگری به توان مالی وابسته است. همزمان، قطع واردات دارو از پاکستان، افزایش بیسابقه قیمتها، ورود داروهای بیکیفیت و نبود نظارت مؤثر بازار دارویی کشور را به عرصهای بیقانون و خطرناک بدل کرده است؛ وضعیتی که در سایه ضعف مدیریت طالبان، انزوای منطقهای و بیاعتمادی جامعه جهانی، هر روز جان بیماران بیشتری را تهدید میکند.
فقر درمانی؛ درمان به کالای لوکس تبدیل شده است
پس از تسلط طالبان، کاهش شدید درآمد خانوارها، بیکاری گسترده و قطع کمکهای بینالمللی باعث شده است دسترسی به خدمات درمانی برای اکثریت مردم افغانستان عملاً ناممکن شود. شفاخانههای دولتی با کمبود دارو، تجهیزات و نیروی متخصص مواجهاند و مراکز خصوصی نیز به دلیل هزینههای بالا تنها در دسترس اقلیتی محدود قرار دارند.
در چنین شرایطی بیماری برای میلیونها افغان به معنای انتخاب میان «تحمل درد» یا «فروش داراییهای اندک» شده است.
بازار دارو؛ گرانی، کمبود و کیفیت پایین
بازار داروی افغانستان با سه بحران همزمان روبروست:
افزایش شدید قیمت دارو به دلیل کاهش واردات، افزایش هزینه ترانزیت و نبود نظارت مؤثر، کمبود داروهای اساسی بهویژه برای بیماریهای مزمن و خاص، ورود داروهای بیکیفیت و جعلی که جان بیماران را بهطور مستقیم تهدید میکند.
اظهارات تند وزیر صحت طالبان درباره جعل دارو، در واقع اعترافی غیرمستقیم به ناتوانی این گروه در ایجاد نظام نظارتی کارآمد بر بازار دارویی کشور است.
قطع تجارت دارویی با پاکستان؛ پیامدهای یک بحران سیاسی
پاکستان سالها تأمینکننده اصلی دارو برای افغانستان بود و حدود ۷۰ درصد نیاز بازار دارویی کشور از این مسیر وارد میشد. اما تیرهشدن روابط طالبان با اسلامآباد، مشکلات مرزی، بستهشدن گذرگاهها و اعمال محدودیتهای تجاری این مسیر حیاتی را مختل کرده است.
قطع واردات دارو از پاکستان بدون ایجاد مسیرهای جایگزین پایدار، ضربهای سنگین به نظام سلامت افغانستان وارد کرده و کمبود دارو را تشدید کرده است.
نگاه طالبان به هند؛ جستوجوی جایگزین در شرایط انزوا
در واکنش به این بحران، طالبان تلاش کردهاند هند را بهعنوان تأمینکننده اصلی دارو و شریک جدید در بخش سلامت معرفی کنند. درخواست سرمایهگذاری شرکتهای دارویی هندی، ساخت شفاخانه و ایجاد کارخانههای تولید دارو در افغانستان نشاندهنده نیاز فوری طالبان به خروج از بنبست دارویی است.
با این حال نبود ثبات سیاسی، فقدان شفافیت اقتصادی، تحریمهای بینالمللی و نگرانیهای حقوق بشری موانع جدی بر سر راه هرگونه سرمایهگذاری پایدار خارجی در افغانستان محسوب میشود.
ضعف مدیریت طالبان؛ ریشه اصلی بحران
فراتر از تحریمها و مشکلات خارجی، بخش مهمی از بحران نظام سلامت افغانستان به ضعف مدیریت طالبان بازمیگردد. حذف کادرهای متخصص، سیاسیسازی نهادهای درمانی، بیتوجهی به برنامهریزی بلندمدت و نبود استراتژی روشن برای تأمین دارو باعث شده است نظام سلامت کشور در وضعیت شکنندهای قرار گیرد.
طالبان تاکنون نتوانستهاند اعتماد نهادهای بینالمللی سلامت را جلب کنند و همین امر دسترسی افغانستان به منابع، کمکها و همکاریهای تخصصی را محدود کرده است.
و در آخر
بحران دارویی و درمانی افغانستان امروز صرفاً یک مشکل بهداشتی نیست بلکه به تهدیدی جدی برای امنیت انسانی و اجتماعی کشور تبدیل شده است. میلیونها شهروند در شرایطی زندگی میکنند که بیماری میتواند بهسادگی به مرگ منجر شود نه به دلیل نبود دانش پزشکی بلکه بهدلیل فقر، مدیریت ناکارآمد و انزوای سیاسی.
نظام سلامت افغانستان زیر حاکمیت طالبان، قربانی ترکیب خطرناک فقر ساختاری و سوءمدیریت سیاسی شده است؛ وضعیتی که با قطع روابط تجاری و بیاعتمادی بینالمللی تشدید شده است. تا زمانی که طالبان اصلاحات واقعی، شفافیت و همکاری مؤثر با جامعه جهانی را در پیش نگیرند، بحران دارویی و درمانی افغانستان نهتنها حل نخواهد شد بلکه عمیقتر و مرگبارتر خواهد شد.
