شفقنا افغانستان – بر اساس آمار کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان در سال ۲۰۲۵ میلادی، حدود ۲.۵ میلیون نفر از کشورهای همسایه، بهویژه ایران و پاکستان، به افغانستان بازگشتهاند، چه به صورت داوطلبانه و چه بهدلیل فشارها و اخراجهای اجباری.
به گزارش خبرگزاری شفقنا افغانستان، بازگشت گسترده این مهاجران، که بخش زیادی از آنان در سالهای گذشته در کشورهای همسایه کار و زندگی میکردند، اکنون یکی از چالشهای انسانی بزرگ افغانستان را شکل داده است.
علاوه بر این، بسیاری از بازگشتکنندگان به صورت اجباری اخراج شدهاند و نتوانستهاند حسابهای مالی خود را در کشور میزبان به درستی تصفیه کنند و یا اینکه نتوانستهاند اموال شان را منتقل کنند و یا به فروش برسانند.
بنابراین، بازگشتکنندگان عمدتاً بدون هیچ چیزی و با دست خالی به افغانستان بازگشتهاند و اکنون با چالشهای جدی مالی مواجه هستند.
جدا از این، بازگشت گسترده نهتنها ظرفیتهای نهادهای امدادی و خدمات اجتماعی را تحت فشار گذاشته، بلکه زندگی بازگشتکنندگان را در داخل افغانستان، بهویژه در فصل سرما و در شرایط اقتصادی دشوار، به شدت بحرانی کرده است.
«فقدان دسترسی به خدمات و فشار بر جوامع محلی»
گزارشهای نهادهای بینالمللی امداد رسان نشان میدهد که بازگشتکنندگان در افغانستان با کمبود شدید مسکن، آب آشامیدنی، غذا، خدمات صحی و آموزش مواجهاند.
طبق این گزارشها، بسیاری از بازگشتکنندگان بدون هیچ دارایی یا ذخیره مالی وارد کشور شدهاند و در شهرها و مناطق مرزی در شرایط سختی زندگی میکنند.
اسکان موقت و بازگرداندن خانوادهها در کنار مشکلات رفاهی، چالشهای بزرگی چون عدم ثبتنام در سیستمهای خدمات عمومی و نبود مدارک قانونی را نیز برای آنها ایجاد کرده است که همین امر دسترسی به بازار کار، آموزش و کمکهای اجتماعی را پیچیدهتر میکند.
علاوه بر این، بازگشت بیسابقه مهاجران باعث شده تا جمعیت بسیاری از شهرها و روستاها بهسرعت افزایش یابد و از منابع محدود اقتصادی و خدمات بومی فراتر رود.
سازمانهای امدادرسان هشدار دادهاند که طالبان در افغانستان و جامعه جهانی باید برنامههایی برای کاهش فشار بر این جوامع و ارتقای ظرفیتهای محلی طراحی و اجرا کنند؛ زیرا در غیر این صورت، خطر گسترش فقر و تنشهای اجتماعی وجود دارد.
بر اساس آماری که سرپرست دفتر هیأت معاونت سازمان ملل متحد به شورای امنیت سازمان ملل متحد ارائه کرد، با بازگشت مهاجران به افغانستان جمعیت این کشور چهار درصد افزایش یافته است و به همین فشار بر خدمات عمومی و خدمات اجتماعی افزایش یافته است.
این در حالی بود که نهادهای خدمات عمومی در افغانستان پیش از آن نیز به دلیل کمبود بودجه، تحت فشار شدید قرار داشتند و نمیتوانستند خدمات لازم را به مردم ارائه کنند.
«فصل سرما و نبود سرپناه»
برخلاف ماههای گرم، فصل سرما در افغانستان شرایط بازگشتکنندگان را بسیار دشوارتر کرده است.
آمارهای کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان نشان میدهد بسیاری از خانوادههای که بازگشتهاند هنوز مسکن ثابت و امنی ندارند.
بر اساس این آمارها، خانههای موقت، پناهگاههای سازمانهای امدادی و حتی چادرهایی که در حاشیه شهرها برپا شدهاند اغلب فاقد عایق مناسب برای محافظت در برابر سرمای سخت زمستان هستند.
فقدان منابع گرمایشی و لباسهای گرم کافی نیز از چالشهای جدی است و. باعث شده تا خطر بیماریهای مرتبط با سرما، بهویژه برای کودکان، زنان باردار و سالمندان افزایش یابد.
علاوه بر این، در فصل سرد، بیماریهای تنفسی شدت میگیرند و دسترسی محدود به خدمات صحی میتواند به وخامت وضعیت سلامت بازگشتکنندگان منجر شود.
گزارشها نشان میدهد که بسیاری از خانوادهها حتی توان مالی خرید دارو و دسترسی به درمانهای ابتدایی را ندارند.
همچنین در زمستان، فرصتهای کاری در بخشهای غیررسمی کاهش مییابد و بازگشتکنندگان که از پیش فاقد شغل هستند، با چالش جدی در تأمین معاش روبرو میشوند. کمبود منابع مالی به معنی این است که بسیاری از خانوادهها یا باید تن به فقر و بیخانمانی دهند یا از کودکان خود بخواهند برای کمک به درآمد خانواده کار کنند، موضوعی که پیامدهای فرهنگی و اجتماعی جدی دارد.
