شفقنا افغانستان- در سکوتی که تنها صدای شلاق و دستورالعملهای سانسورشده آن را پر میکند، رژیم طالبان روز دوشنبه ۶ دلو با اعلام لغو جواز تعدادی نهاد رسانهای بدون افشای نام، دلیل دقیق یا فرصت دفاع گام دیگری در مسیر منظم و سیستماتیک نابودی فضای رسانهای مستقل افغانستان برداشت؛ اقدامی که نهتنها شفافیتی ندارد بلکه در همان ساختارش، نمادی از آنچه خبرنگاران افغان از آن بهعنوان «سکوت اجباری» یاد میکنند، است. جهانی که در آن حق پرسش جرم محسوب میشود، حق گزارش جایزهای برای بازداشت است و حق وجود یک رسانه منوط به وفاداری به خطمشیهای یک نظام غیربهرسمیتشناخته است.
به گزارش شفقنا افغانستان؛ تصمیم جدید وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان همراه با عدم افشای نام رسانهها، نگرانیهای جدی درباره انقراض رسانهگری مستقل را تشدید کرده است.
وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان روز دوشنبه ۶ دلو اعلام کرد که جواز تعدادی از نهادهای رسانهای را به دلیل «فعالیت غیرمسلکی» و «استفاده نادرست از نام خبرنگاران» لغو کرده است، اما نام هیچیک از رسانههای مورد هدف یا آنهایی که جوازشان تمدید شده را فاش نکرد.
تصمیم مبهم در فضای تاریک رسانهای
بر اساس اعلامیه رسمی این وزارت، تصمیم لغو جواز پس از دریافت «شکایتهایی» اتخاذ شده است. با این حال، منبع این شکایتها، ماهیت آنها یا معیارهای ارزیابی «غیرمسلکی بودن» فعالیتهای رسانهای مشخص نشده است. این عدم شفافیت، این تصمیم را از یک اقدام اداری به یک ابزار سیاسی برای سکوتبخشی به صدای انتقادی تبدیل کرده است.
در همان اعلامیه، طالبان ادعا کردند که جواز سه نهاد رسانهای را تمدید کردهاند، اما دوباره نامی از آنها نیاوردند. این رویکرد مبهم، فضایی از ترس و عدم اطمینان در میان رسانههای باقیمانده ایجاد کرده و خبرنگاران را مجبور به خودسانسوری یا ترک حرفه میکند.
زمینهسازی برای کنترل انحصاری اطلاعات
از زمان بازگشت طالبان به قدرت در اوت ۲۰۲۱، فضای رسانهای افغانستان دچار فروپاشی گسترده شده است. بیش از ۲۰۰ رسانه مستقل چه مطبوعاتی و چه الکترونیکی تعطیل شدهاند. صدها خبرنگار بهویژه زنان از عرصه رسانه کنار گذاشته شدهاند. طالبان ضمن اعمال محدودیتهای سختگیرانه در محتوا، دستورالعملهای سختی درباره نحوه پوشش خبری، حضور زنان در رسانه و حتی نوع لباس خبرنگاران صادر کردهاند.
در این میان، تنها رسانههایی که بهصورت ضمنی یا آشکار با خطمشیهای طالبان همسو عمل کردهاند، توانستهاند فعالیت خود را ادامه دهند. این امر بهتدریج منجر به ظهور «رسانههای وابسته» شده که علاوه بر فقدان استقلال، گاه در بازداشت یا گزارش علیه همکاران خود نقش داشتهاند.
واکنشهای داخلی و بینالمللی
خبرنگاران مستقل و شبکههای حقوقی داخلی این تصمیم را «ضربهای دیگر به آزادی بیان» خواندهاند. برخی از فعالان رسانهای ادعا کردهاند که رسانههایی که همچنان فعال هستند، گاه با ارائه اطلاعات به امنیت طالبان، در بازداشت خبرنگاران مستقل نقش داشتهاند. این اتهامات، اعتماد عمومی به تمامی رسانههای فعال در کشور را زیر سؤال برده است.
در سطح بینالمللی، سازمانهایی همچون گزارشگران بدون مرز (RSF)، کمیته محافظت از خبرنگاران (CPJ) و یونسکو پیشتر هشدار دادهاند که افغانستان به یکی از خطرناکترین کشورها برای فعالیت رسانهای تبدیل شده است. در رتبهبندی آزادی مطبوعات ۲۰۲۵ RSF، افغانستان در جایگاه ۱۷۹ از ۱۸۰ کشور قرار دارد تنها یک پله بالاتر از کره شمالی.
این در حالیست که لغو جواز رسانهها بدون شفافیت یا فرصت دفاع، نشاندهنده تحول از «نظارت بر محتوا» به «تصفیه وجودی» رسانههای مستقل است. طالبان دیگر فقط محتوای خبر را کنترل نمیکنند بلکه حق وجود رسانهای مستقل را بهطور کلی انکار میکنند.
این رویکرد در کوتاهمدت ممکن است به کنترل اجتماعی کمک کند، اما در بلندمدت مشروعیت اطلاعاتی حکومت را در سطح داخلی و بینالمللی تضعیف خواهد کرد بهویژه در شرایطی که جامعه جهانی همچنان رژیم طالبان را بهرسمیت نشناخته است.
