شفقنا افغانستان – دفتر بازرس ویژه ایالات متحده برای بازسازی افغانستان (SIGAR) اعلام کرده است که تا پایان ماه جاری میلادی به فعالیت خود پایان میدهد؛ نهادی که طی نزدیک به دو دهه، مأمور بررسی فساد، سوءمدیریت و هدررفت منابع مالی امریکا در پروژههای بازسازی افغانستان بود.
به گزارش شفقنا افغانستان؛ براساس گزارش واشنگتن تایمز در روز چهارشنبه، ۸ دلو SIGAR که در سال ۲۰۰۸ با تصویب کنگره امریکا تأسیس شد، هزینهکرد بیش از ۱۴۸ میلیارد دالر بودجه اختصاصیافته به بازسازی افغانستان را بررسی کرده است؛ رقمی که افغانستان را به پرهزینهترین پروژه بازسازی خارجی در تاریخ ایالات متحده تبدیل میکند.
بازسازی پرهزینه، دستاوردهای شکننده
SIGAR در گزارش نهایی خود که در دسامبر ۲۰۲۵ منتشر شد، تأکید کرده است که امریکا برای ایجاد یک افغانستان «دموکراتیک و باثبات»، بیش از هزینهای که پس از جنگ جهانی دوم برای بازسازی اروپا در قالب «طرح مارشال» پرداخت شده بود، سرمایهگذاری کرده است؛ با این تفاوت که برخلاف اروپا، افغانستان به ثبات سیاسی، امنیت پایدار و نهادهای کارآمد دست نیافت.
این نهاد بارها در گزارشهای خود هشدار داده بود که نبود راهبرد مشخص، فساد گسترده، ضعف نهادهای محلی، وابستگی بیش از حد به پیمانکاران خارجی و نادیده گرفتن واقعیتهای اجتماعی افغانستان، پروژههای بازسازی را بهشدت آسیبپذیر کرده است.
تجهیزات میلیاردی؛ میراثی که به طالبان رسید
یکی از جنجالیترین بخشهای گزارشهای SIGAR به پیامدهای خروج نیروهای امریکایی در سال ۲۰۲۱ مربوط میشود. بر اساس یافتههای این نهاد، حدود ۷.۱ میلیارد دالر تجهیزات و تسلیحات نظامی که با پول مالیاتدهندگان امریکایی خریداری شده بود در افغانستان باقی ماند و در نهایت به دست طالبان افتاد.
علاوه بر این، دستکم ۲۴ میلیارد دالر سرمایهگذاری در زیرساختهای ملکی و نظامی شامل پایگاهها، تأسیسات، جادهها و پروژههای عمرانی یا تخریب شده یا عملاً بلااستفاده باقی مانده است؛ سرمایهای که بدون ایجاد ظرفیت پایدار از بین رفته است.
پایان نظارت و حذف تدریجی حافظه نهادی
همزمان با اعلام تعطیلی SIGAR، وبسایت رسمی این نهاد نیز از دسترس خارج شده و نسخه آرشیفی آن در پروژهای موسوم به «گورستان سایبری» دانشگاه شمال تگزاس نگهداری میشود؛ اقدامی که از دید ناظران، نشانهای از پایان رسمی یک فصل نظارتی و بایگانی شدن یکی از مهمترین تجربههای شکستخورده سیاست خارجی امریکا است.
منتقدان میگویند تعطیلی SIGAR در شرایطی که بسیاری از پرسشها درباره مسئولیتپذیری سیاسی و حقوقی تصمیمگیرندگان امریکایی بیپاسخ مانده، میتواند به تضعیف شفافیت و پاسخگویی در قبال این پروژه عظیم منجر شود.
این در حالیست که تعطیلی SIGAR نه فقط پایان یک نهاد نظارتی بلکه نماد بسته شدن پروندهای است که هزینههای انسانی، مالی و سیاسی آن همچنان ادامه دارد. در حالیکه طالبان امروز از بخشی از تجهیزات و زیرساختهای باقیمانده بهره میبرند، فقدان پاسخگویی روشن در واشنگتن میتواند این تجربه را به الگویی تکرارشونده در مداخلات آینده بدل کند.
