شفقنا افغانستان- تنها کمتر از دو هفته مانده به ماه مبارک رمضان، بازارهای کابل و ولایات افغانستان صحنهای از بحران اقتصادی بیسابقه را منعکس میکنند؛ جایی که قیمت کدو در عرض سه روز ۸۰ درصد افزایش یافته و از ۲۵ به ۴۵ افغانی، مربا از محدوده ۱۲۰ به ۱۹۰ افغانی و لبنیات بهطور میانگین دوچندان شدهاند، در حالی که معاش کارمندان دولتی ماهها در صف تأخیر ایستاده، بیکاری به رقمی رکوردی رسیده و بیش از ۱۷ میلیون شهروند در آستانه گرسنگی مطلق قرار دارند.
به گزارش شفقنا افغانستان؛ این ترکیب کشنده از تورم خارج از کنترل، درآمدهای فروپاشیده و فقدان نظارت مؤثر بر بازار، نهتنها ماه برکت را به فصلی از ناامیدی برای خانوارهای کمبضاعت تبدیل کرده بلکه شکاف عمیق میان وعدههای حکومتی و واقعیت روزمره مردم را بهروشنی آشکار ساخته است؛ جایی که در کشورهای همسایه و اسلامی دیگر، رمضان زمان کاهش قیمتها و تسهیل دسترسی به اقلام غذایی است، اما در افغانستان فقدان مکانیزمهای نظارتی و سیاستهای اقتصادی ناکارآمد، فضایی را فراهم آورده که در آن احتکارگران قیمتها را بهدلخواه دستکاری میکنند و مردم ساده قربانی این بیعدالتی ساختاری میشوند.
افزایش ناگهانی قیمتها؛ از سبزیجات تا اقلام اساسی
بر اساس مشاهدات میدانی در بازارهای کابل، افزایش قیمتها در هفتههای اخیر سرعتی تکاندهنده به خود گرفته است. کدو مادهای پرمصرف در آشپزی رمضان در عرض سه روز ۸۰ درصد گرانتر شده است. مرباهای سنتی که پیش از این در محدوده ۱۰۰ تا ۱۲۰ افغانی عرضه میشدند، اکنون به ۱۸۰ تا ۱۹۰ افغانی میرسند و قیماق قوطیای از ۲۵–۳۰ افغانی به ۴۰ افغانی افزایش یافته است. سبزیجات پایه مانند گوجهفرنگی، سیبزمینی و پیاز نیز ۶۰ تا ۱۰۰ درصد گرانتر شدهاند و آرد، روغن و برنج ستونهای اصلی میز افطاری بهدلیل محدودیت واردات از پاکستان و افزایش هزینههای حملونقل از مسیرهای جایگزین در ماههای آتی با افزایش بیشتری روبرو خواهند بود.
خانوارهای کمدرآمد؛ قربانیان اصلی بحران
زهرا، شهروند کابلی و مادری سرپرست خانوار با اندوه بیان میکند: «هنوز چند روز تا رمضان مانده، اما قیمتها پرواز کردهاند. یک نفر با درآمد روزانه ۱۰۰ افغانی در این ماه چه بخرد؟ آرد، روغن، برنج و گوشت به این شکل غیرقابل تهیهاند.» نجیب الله، کارمند یکی از ادارات تحت کنترل طالبان، افزوده است که ماههاست معاشش پرداخت نشده و با وجود بار مالی کرایه خانه، قبوض آب و برق و بدهیهای انباشته، حتی پس از دریافت دستمزد، توان خرید نیازهای اولیه را نخواهد داشت. این وضعیت در حالی رقم خورده که سازمان «نجات کودکان» هشدار داده ۹ میلیون کودک افغان در زمستان امسال با گرسنگی شدید مواجهاند رقمی ۱۸ درصد بیشتر از سال گذشته.
احتکار سازمانیافته؛ ریشه اصلی بحران قیمت
یک کارشناس اقتصادی، افزایش قیمتها را نتیجه «احتکار عمدی» توسط برخی بازرگانان میداند که با ذخیره کالاهای اساسی در انبارها، تقاضای مصنوعی ایجاد کرده و بازار را تحت کنترل قرار دادهاند. وی تأکید میکند: «در کشورهای اسلامی دیگر، رمضان زمان کاهش قیمتهاست؛ اما در افغانستان برعکس عمل میشود. این افزایش، ضربهای کشنده به خانوارهای زیر خط فقر است که با خوراک حداقلی زندگی میکنند.» شهروندی دیگر از کابل این رفتار را «ظلم آشکار» خوانده و از طالبان میخواهد با نظارت مستقیم بر بازارها و ممانعت از ذخیرهسازی کالا، از فاجعه گسترده جلوگیری کند.
هشدارهای بینالمللی؛ افغانستان در لبه سقوط غذایی
برنامه جهانی غذا (WFP) پیشبینی کرده که بیش از ۱۷ میلیون افغان در فصل زمستان با ناامنی شدید غذایی مواجه خواهند بود. سازمان «کاریتاس انترنشنال» نیز هشدار داده بحران انسانی افغانستان در میان بحرانهای جهانی در حال نادیده گرفته شدن است و زنان و کودکان بیشترین آسیب را میبینند. این گزارشها در حالی منتشر شدهاند که کمکهای بشردوستانه به افغانستان در دو سال اخیر بهدلیل تحریمهای بینالمللی و سیاستهای محدودکننده طالبان، کاهش چشمگیری داشته است.
این در حالیست که افزایش قیمتها در آستانه رمضان تنها بازتابی از شکست ساختاری اقتصاد افغانستان است که در آن ترکیب تحریمهای بینالمللی، سیاستهای نظارتی ناکارآمد و احتکار سازمانیافته، مردم را به فقر مطلق سوق داده است. بدون مداخله فوری برای ثباتبخشی به بازار و تأمین کالاهای اساسی، ماه مبارک رمضان بهجای برکت، به فصلی از گرسنگی و ناامیدی برای میلیونها خانوار تبدیل خواهد شد.
